Burhanettin Duran: Savaşlar artık fizikî savaş alanlarıyla hudutlu değil

İletişim Başkanı Duran, Katar’ın başkenti Doha’da düzenlenen 17. El Cezire Forumu’nun açılışında konuştu.

Çağın belirleyici sorularından birini ele almak için Doha’da bir ortaya geldiklerini, Forum’un temasının “Filistin Davası ve Çok Kutuplu Bir Dünyanın Ortaya Çıkışı Bağlamında Bölgesel Güç Dengesi” olduğunu anlatan Duran, “Bu tema bizi sadece İsrail’in Gazze’deki soykırımının yıkıcı gerçekleriyle değil, birebir vakitte memleketler arası sistemin kendisindeki daha derin dönüşümle de yüzleşmeye zorluyor.” dedi.

Duran, “20 yılı aşkın müddettir bize dünyanın geçiş sürecinde olduğu, global tertipten başkasına gerçek ilerlediğimiz söyleniyor. Bugün bu anlatı artık kâfi değil. Dünya yalnızca geçiş sürecinde değil, çoktan geçişi tamamladı.” sözlerini kullandı.

Tarihî bir kopuşun sonuçlarını yaşadıklarını vurgulayan Duran, bir vakitler savaş sonrası milletlerarası sistemi yapılandıran varsayımların parçalandığını, kabul edilebilir davranış hudutlarını belirleyen normların zayıfladığını, salgınların global yönetişimin kırılganlığını ortaya çıkardığını ve soykırımın bir istisna olarak değil, hoşgörülen bir gerçeklik olarak milletlerarası siyasetin merkezine geri döndüğünü lisana getirdi.

Duran, bu trajedileri önlemek için tasarlanmış memleketler arası kurumların kamuoyu önünde tekraren ve yapısal olarak başarısız olduğuna dikkati çekerek, memleketler arası sistemin artık parçalanma, rekabet ve kurumsal yorgunlukla karakterize edildiğini, büyük güç rekabetinin giderek global gündemlere hakim olduğunu ve bu ortamda belirsizliğin artık yapısal bir gerçeklik haline geldiğini vurguladı.

“Savaşlar artık anlatılar, dijital platformlar ve algı idaresi aracılığıyla yürütülüyor”

Bu çağı temelden ayıran şeyin, “bilgi savaşının çatışmanın mantığına tam olarak entegre olması” olduğunu kaydeden Duran, “Savaşlar artık fizikî savaş alanlarıyla hudutlu değil, anlatılar, dijital platformlar ve algı idaresi aracılığıyla yürütülüyor.” görüşünü aktardı.

Duran, teknoloji şirketleri, platform sahipleri ve algoritma tasarımcılarının demokratik hesap verebilirlik olmaksızın siyasi sonuçları şekillendirebilen güçlü devlet dışı aktörler olarak ortaya çıktığını belirterek, şöyle devam etti:

“Algoritmik denetim, yeni bir tahakküm biçimi getirdi. Neyin görünür, neyin sağlam ve neyin kaybolacağını belirliyor. Bu noktada temel bir soruyla yüzleşmeliyiz: Hiyerarşi çöktüğünde, kurumlar zayıfladığında ve güç parçalandığında hangi unsur tertibi sağlayabilir? Karşılık adalettir. Yalnızca ahlaki bir hasret olarak değil, siyasi tertibin düzenleyici bir unsuru olarak. Adalet meşruiyet üretir. Adaletin var olduğu yerde, nizam dayatılmak yerine içselleştirilir.”

Adaletin gerçek olmadan var olamayacağını ve gerçeğin de onu koruyan şartlar olmadan hayatta kalamayacağını vurgulayan Duran, “Bölgemiz, gerçeği ve adaleti birbirine bağlayan bir medeniyet mirasına sahip. El-Farabi’den İbn Haldun’a kadar entelektüel geleneğimiz bize medeniyetlerin egemenlikle değil, meşruiyet, birlik ve ahlaki maksatla ayakta kaldığını öğretir.” tabirlerini kullandı.

“Bölgesel meseleler bölgesel tahliller gerektirir”

İletişim Başkanı Duran, bugün Orta Doğu’nun birden fazla ve üst üste binen krizler yaşadığına dikkati çekerek, tartı merkezinin değiştiğini, tesirin artık yalnızca askeri tabirlerle ölçülmediğini, “ekonomik kapasite, diplomatik ağlar, yine yapılanma gücü ve koalisyon kurma yeteneğiyle tanımlandığını” söyledi.

Duran, güvenlik ve insani yardım alanları ortasındaki sonların çöktüğünü, insani krizlerin artık yalnızca savaşlara eşlik etmediğini, stratejik sonuçları şekillendirdiğini lisana getirdi.

Öte yandan bölgesel aktörlerin artık eşi gibisi görülmemiş diplomatik ve ekonomik kapasiteye sahip olsalar da uyumun temel zorluk olmaya devam ettiğini tabir eden Duran, “Kolektif hareket olmadan, ferdi güç kalıcı istikrar yaratamaz.” dedi.

Duran, savaş sonrasının savaşın kendisi kadar stratejik hale geldiğini anlatarak, şu görüşleri paylaştı:

“Gazze ve Suriye, bize savaşların yalnızca ateşkeslerle değil, idare düzenlemeleri, tekrar yapılanma çerçeveleri ve siyasi yollarla sona erdiğini hatırlatıyor. Bu kritik dönüm noktasında Türkiye’nin vizyonu bölgesel sahiplenme prensibine dayanmaktadır. Bu, lokal aktörleri önceliklendiren, bölgesel diplomasiyi işler hale getiren ve kolektif kapasiteyi güçlendiren stratejik bir çerçevedir. Bölgesel sıkıntılar, bölgesel tahliller gerektirir.”

Bölgenin şu anda bu türlü bir dönüm noktasında olduğunu aktaran Duran, “(Bölge) Ya içsel kırılmalarını işbirliği, adalet ve ortak sorumluluk yoluyla çözecek ya da içe kapanarak rekabet edecek, parçalanacak ve istikrarsızlığı dışarıya ihraç edecektir.” biçiminde konuştu.

Duran, “Bölgesel aktörler kendi çatışmalarını yönetemezlerse mahallî kalmazlar, global anarşinin yakıtı haline gelirler.” diyerek, bu manada bölgenin artık yalnızca milletlerarası sistemin krizinden etkilenmediğini, bu krizi hafifletme yahut derinleştirme pozisyonunda bulunduğunu lisana getirdi.

“Temel inancımız, istikrarın fakat kapsayıcı işbirliği, karşılıklı inanç ve kolektif bilgelikle sağlanabileceğidir”

İletişim Başkanı Duran, bölgedeki krizlerin “benzeri görülmemiş bir güvensizlik dalgasına” yol açtığına işaret ederek, “Bu güvensizlik, askeri çatışmalar, insani felaketler, ekonomik baskı, bilgi savaşları ve siyasi kutuplaşmayı kapsıyor. Gazze’de bu güvensizlik dalgası en çarpıcı haliyle görülüyor: Kitlesel yıkım, derin travma, soykırım ve insani çöküş.” diye konuştu.

Bu bağlamda bölgesel ve Körfez aktörlerinin diplomatik nüfuz, tekrar inşa kapasitesi, arabuluculuk kanalları ve konsensüs oluşturma yetkisi üzere belirleyici araçlara sahip olduğunu vurgulayan Duran, şöyle devam etti:

“İki mutlak ve tartışmaya açık olmayan bahis etrafında birleşmeliyiz; bu savaşı sona erdirmek ve her türlü yerinden edilmeyi önlemek. İkinci olarak, istikrarsızlık yaratan gündemlerin basitçe doldurabileceği bir boşluk bırakmak yerine, sağlam yönetişim çerçeveleri ortaya koyarak ‘ertesi günü’ faal olarak şekillendirmeliyiz. Üçüncü olarak, tekrar yapılanmanın siyasi uygulanabilirlik, tesirli muhafaza düzenekleri ve kalıcı istikrarla sıkı biçimde temaslı olmasını sağlamalıyız.”

Duran, Türkiye’nin bölgenin bu yeni periyotta barış ve güvenlik alanında global istikrara katkıda bulunmasını sağlamak için bir dizi somut adım attığını ve bölgedeki tüm ülkeleri bu ortak sorumluluğu paylaşmaya davet ettiğini belirterek, “Temel inancımız, istikrarın lakin kapsayıcı işbirliği, karşılıklı inanç ve kolektif bilgelikle sağlanabileceğidir. Birinci olarak, bölgemizdeki tüm uyuşmazlık ve uyuşmazlıkları diyalog ve diplomasi yoluyla çözmek için gerekli düzenekleri oluşturmak üzere değerli teşebbüslerde bulunduk.” dedi.

Azerbaycan ile Ermenistan ortasındaki olağanlaşma sürecinden Somali ile Etiyopya ortasındaki bağlantılara, Ukrayna ile Rusya ortasında uygulanan Tahıl Koridoru Mutabakatı’ndan son İran krizinde Türkiye’nin üstlendiği kolaylaştırıcı role işaret eden Duran, “Tüm örnekler, bu teşebbüste kendini göstermektedir.” değerlendirmesini yaptı.

“Tüm bu gayretlerimizle kendi bilgi birikimi ve diplomasi ekosistemimizi oluşturmayı hedefliyoruz”

Duran, Türkiye’nin dünyanın giderek daha karmaşık hale geldiği bir devirde kapsayıcı ve sürdürülebilir bir bölgesel güvenlik mimarisinin oluşturulmasını teşvik ettiğini söyleyerek, “Bu mimarinin yalnızca bölge içi problemlere tahlil üretmekle kalmayıp, bölge dışından kaynaklanan tehditlere karşı ortak kapasite oluşturması gerektiğine inanıyoruz.” tabirlerini kullandı.

Ayrıyeten, iç savaşlar nedeniyle derin yıkıma uğrayan ülkelerin toparlanması, tekrar inşası ve yine yapılandırılması için daima efor sarf ettiklerini bildiren Duran, “Suriye’nin istikrarının sağlanması ve kurumsal kapasitesinin güçlendirilmesi, bu uğraşların merkezinde yer almaktadır. Düşmanlıkların sona ermesi halinde Yemen ve Sudan için de emsal yaklaşımın uygulanması gerektiğine inanıyoruz.” diye konuştu.

Duran, kelam konusu teşebbüslerin kalıcı ve tesirli sonuçlar vermesi için kurumsallaşmaya özel ehemmiyet verildiğini, çeşitli teşebbüsler ve çok taraflı platformlar aracılığıyla bu uğraşların sürdürüldüğünü kaydederek, “Ayrıca, bölgemizde ortaya çıkan yeni risk ve güvensizlik dalgasına karşı çeşitli işbirliği düzeneklerinin kurulmasına katkıda bulunuyoruz.” dedi.

İletişim Başkanı Duran, “Tüm bu gayretlerimizle kendi bilgi birikimi ve diplomasi ekosistemimizi oluşturmayı hedefliyoruz. Bu ekosistemin bölgemizin gerçeklerini yansıtmasını, kolektif bilgeliği teşvik etmesini ve daha istikrarlı bir global sistemin ortaya çıkmasına katkıda bulunmasını istiyoruz.” değerlendirmesinde bulundu.

Duran, barış ve istikrar için ortak bir lisan geliştirmek gayesiyle ikili ve çok taraflı görüşmelerde ve benzeri memleketler arası forumlarda kararlılıkla çalışmaların sürdürüleceğini vurguladı.

“Bölgemiz, kendi öyküsünün müellifliğini geri kazanmalıdır”

Çok uzun müddettir bölgenin “kriz, dehşet ve oryantalizm” çerçevesinde diğerlerinin anlatımlarına husus olduğunu belirten Duran, “Bu devir artık sona ermelidir. Anlatı güçtür. Manası tanımlayan, sistemi şekillendirir. Bölgemiz, kendi öyküsünün müellifliğini geri kazanmalıdır, kendini mitolojikleştirmek için değil, global bir kırılma anında medeniyet misyonunu netlik ve inançla tabir etmek için.” biçiminde konuştu.

Duran, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde Türkiye’nin “Daha adil bir dünya mümkün.” davetinin derin yankı uyandırdığına işaret ederek, “Bu yalnızca bir umut beyanı değil. Bu stratejik bir ufuk, adaletin şuurlu bir formda inşa edilmesi gerektiğine dair bir inanç.” değerlendirmesini yaptı.

Dünyanın değiştiğini vurgulayan Duran, “Önümüzdeki sorumluluk, dünyanın gerçek istikamette değişmesini sağlamaktır. Bu, hudut ötesi işbirliği, algoritmik egemenliğe direnç, gerçeğin savunulması, adaletin tekrar tesis edilmesi, haysiyet ve meşruiyete dayalı yeni bir global tertip hayal etme yüreğini gerektirir.” dedi.

Duran, “Gerçek bu türlü adalete dönüşür. Adalet bu türlü tertibe dönüşür. Ve bir vakitler hakkında konuşulan bir bölge bu türlü kendi ismine konuşan bir bölge haline gelir.” görüşlerini aktardı.

Forum’da emeği geçenlere ve iştirakçilere teşekkür eden Duran, “Umarım bugünkü görüşmelerimiz yalnızca anlayışımızı zenginleştirmekle kalmayacak, tıpkı vakitte daha adil, barışçıl ve insani bir milletlerarası sistem için toplu harekete ilham verecektir.” diye konuştu.