MİA: Türkiye yeni dönemde ‘güvenlik ve istikrar sağlayıcı’ aktör oldu

MİA’nın raporunda, savaşın sadece askeri açıdan değil yapay zeka dayanaklı sistemler, elektronik harp, kritik altyapı güvenliği, güç arz güvenliği, bilişsel savaş, toplumsal dayanıklılık ve diplomatik istikrarlar bakımından da yeni bir periyoda işaret ettiği vurgulandı.

Rapordaki önsözde Ulusal İstihbarat Akademisi Lideri Prof. Dr. Talha Köse, MİA tarafından daha evvel yayımlanan “12 Gün Savaşı” raporunda çatışmanın devam edebileceği ve bölgeselleşebileceği tarafındaki öngörülerin büyük ölçüde gerçekleştiğine dikkat çekti.

Köse, yeni savaşın bilhassa ABD’nin direkt sürece dahil olmasıyla birlikte askeri doktrinler, yeni teknolojiler, istihbarat operasyonları, güç güvenliği, toplumsal dayanıklılık ve irtibat stratejileri üzere birçok alandaki dönüşümü daha görünür hale getirdiğini söz etti.

Raporda ayrıyeten, savaş sürecinde gözlemlenen askeri teknolojiler, doktrinel sınamalar, siyasi ve jeopolitik tesirler ile Türkiye açısından ortaya çıkan sonuçların kapsamlı biçimde ele alındığı belirtildi.

“Savaş çağdaş harp ortamını şekillendirdi”

Raporda, ABD ve İsrail ile İran ortasındaki savaşın çağdaş harp ortamının platform merkezli anlayıştan bilgi, ağ, üretim kapasitesi ve operasyonel sürdürülebilirlik eksenli yeni bir yapıya evrildiğini gösterdiği söz edildi.

Yapay zeka dayanaklı sistemlerin istihbarat, gözetleme ve keşif faaliyetleri, maksat tespiti, önceliklendirme ve hava savunma süreçlerinde ağır biçimde kullanılmasının karar alma döngülerini dramatik biçimde hızlandırdığına vurgu yapılan raporda, bu durumun, çağdaş savaşta karar üstünlüğünün sadece insan kapasitesiyle değil, data sürece, algoritmik tahlil ve gerçek vakitli entegrasyon kapasitesiyle şekillendiğini ortaya koyduğu belirtildi.

Raporda, elektromanyetik spektrum hakimiyetinin çağdaş hava gücünün ayrılmaz modülü haline geldiği vurgulandı. Radar sistemleri, data bağları, SATCOM altyapısı, elektronik harp kabiliyeti ve irtibat ağlarının savaşın sonucu üzerinde direkt belirleyici olduğu söz edildi.

Görünmeyen dijital ve elektromanyetik katmanın, geleceğin savaşlarında fizikî çatışma alanı kadar kritik hale geldiğine dikkatin çekildiği raporda, savaşın geçilemez hava savunma şemsiyesi anlayışının sürdürülebilir ve mutlak olmadığını ortaya koyduğu söz edildi.

İran’ın düşük maliyetli kamikaze dronlar ve çoklu füze ataklarıyla çok katmanlı hava savunma sistemlerini makul ölçülerde aşabildiği kaydedilen raporda, bu durumun çağdaş hava savunmasının sadece savunma sistemlerinden değil, erken ihbar, elektronik harp, siber güvenlik ve taarruzi kapasiteyle desteklenen bütünleşik mimarilerden oluşması gerektiğine işaret ettiği belirtildi.

Raporda ayrıyeten, büyük ve yüksek maliyetli platformların kıymetini koruduğu lakin bu platformların stratejik kırılganlıklarının daha görünür hale geldiği aktarıldı.

Bilhassa ağır füze tehdidi altında uçak gemileri, tanker uçaklar ve havadan erken ihbar platformlarının hareket alanlarının daralabildiğine dikkat çekilen raporda, buna karşılık düşük maliyetli dron sistemleri ve kamikaze ögelerin yüksek maliyetli savunma mimarilerine karşı önemli maliyet asimetrisi oluşturduğu vurgulandı.

“Enerji ve kritik altyapılar direkt gaye haline geldi”

Raporda, kritik altyapılar, güç tesisleri, radar ağları, bağlantı sistemleri ve lojistik merkezlerin savaşın öncelikli gayeleri haline geldiği tabir edildi. Bu durumun, çağdaş savaşta sadece askeri ögelerin değil, savaşma kapasitesini mümkün kılan altyapının da direkt çatışma alanına dönüştüğünü gösterdiği belirtildi.

Bilhassa güç ve irtibat altyapılarındaki kırılganlıkların toplumsal dayanıklılık ile ulusal güvenlik ortasındaki ilgiyi daha görünür hale getirdiği vurgulanan raporda, ayrıyeten Hürmüz Boğazı, Kızıldeniz ve Doğu Akdeniz çizgisinde yaşanan tansiyonların güç arz güvenliği ile ticaret yollarını direkt stratejik rekabet alanına dönüştürdüğüne işaret edildi.

Raporda, güç altyapılarının ve deniz ticaret sınırlarının korunmasının bölgesel güvenlik mimarisinin temel ögelerinden biri haline geldiği kaydedilerek, Kalkınma Yolu ve Orta Koridor üzere bağlantısallık projelerinin ise savaş sonrası devirde ekonomik olduğu kadar jeopolitik ve stratejik güvenlik projeleri haline geldiği söz edildi.

Savaşın Orta Doğu’da uzun müddettir vekil aktörler, kırılgan istikrarlar ve dış güvenlik garantileri üzerinden sürdürülen mevcut güvenlik mimarisini önemli biçimde aşındırdığı belirtilen raporda, Irak, Suriye, Lübnan, Yemen, Körfez ve Doğu Akdeniz çizgisini birebir anda etkileyen çok katmanlı krizlerin bölgesel güvenlik anlayışının yine şekillendiğine işaret ettiği aktarıldı.

Raporda, İran’ın bölgesel kapasitesinin savaş sürecinde kıymetli ölçüde aşındığı fakat tesirinin büsbütün ortadan kalkmadığı belirtildi.

İsrail’in İran’ın zayıflamasını stratejik fırsat olarak değerlendirdiği; bilhassa Suriye, Lübnan ve Doğu Akdeniz çizgisinde operasyonel alanını genişletme eğilimi göstermesinin bölgesel güvenlik mimarisini daha kırılgan hale getirdiği vurgulanan raporda, İsrail’in bölgeyi kendi lehine şekillendirme arayışının Türkiye ile stratejik rekabet ihtimalini artırdığı bildirildi.

Raporda, savaşın Türkiye açısından hava ve füze savunması, elektromanyetik spektrum hakimiyeti, stratejik altyapı güvenliği, mühimmat sürdürülebilirliği, bilişsel savaş kapasitesi ve dağıtık komuta denetim mimarileri alanlarında yeni jenerasyon bir savunma yaklaşımının gerekliliğini ortaya koyduğu vurgulandı.

Savunma endüstrisinde sadece yüksek teknoloji üretiminin değil; seri üretim kapasitesi, mühimmat sürdürülebilirliği, stok kapasitesi ve tedarik güvenliğinin de stratejik mecburilik haline geldiği belirtilen raporda, bu yaklaşımın “üç boyutlu derinlik” anlayışı olarak tanımlandığı kaydedildi.

Türkiye’nin çok boyutlu diplomatik kapasitesinin önemi

Raporda ayrıyeten Türkiye’nin çok boyutlu diplomatik kapasitesinin savaş sürecinde kıymetli stratejik avantaj sağladığı söz edildi.

Ankara’nın birebir anda İran, Körfez ülkeleri, Pakistan, Avrupa ve ABD ile bağlantı kanallarını sürdürebilmesinin Türkiye’nin yeni bölgesel güvenlik mimarisinde dengeleyici ve kolaylaştırıcı rol üstlenebilme kapasitesini gösterdiği vurgulandı. Bununla birlikte savaş sürecinde Türkiye tersi propaganda faaliyetlerinin ağırlaştığına dikkat çekilerek dezenformasyon ve manipülasyon faaliyetlerine karşı gerekli önlemlerin alınmasının değer taşıdığı kaydedildi.

Raporda sonuç olarak, ABD/İsrail-İran Savaşı’nın, milletlerarası güvenlik sisteminin çözülmeye başladığı ve savaşın tabiatının esaslı biçimde dönüştüğü yeni bir devrin habercisi olduğu tabir edildi.

Gücün artık sırf askeri kapasiteyle değil, teknolojik üretim kabiliyeti, bilgi hakimiyeti, toplumsal dayanıklılık, sürdürülebilirlik ve stratejik ahenk kapasitesiyle tanımlandığı kaydedildi.

Türkiye’nin jeopolitik pozisyonu, savunma endüstrisi altyapısı, operasyonel tecrübesi ve diplomatik esnekliği sayesinde yeni devirde “güvenlik ve istikrar sağlayıcı” aktörlerden biri haline geldiği vurgulanan raporda, Türkiye açısından temel sorunun ortaya çıkan bu tarihî kırılmayı sadece kriz ve tehdit perspektifiyle değil; uzun vadeli stratejik ölçek büyütme fırsatı olarak okuyabilmek olduğu tabir edildi.

Bunun başarılabilmesinin ise çok katmanlı güvenlik yaklaşımının kurumsallaştırılması ve mevcut kapasitenin sürdürülebilir, entegre ve stratejik bir vizyon çerçevesinde geliştirilmesine bağlı olduğu belirtildi.