Bu hastalık 1980 yılından sonra bir daha görülmedi

Türkiye‘de 1980 yılından sonra bir daha görülmeyen lakin Rize‘de Cumhuriyet devrinde birçok kişinin vefatına neden olan ‘kancalı kurt hastalığı’ nedeniyle kentte o devirde ayakkabısız gezmenin yasaklandığı aktarıldı.

Cumhuriyetin birinci yıllarında Doğu Karadeniz’in Rize kentinde ortaya çıkan salgın hastalıkların Rizelilerin başına sıkıntı olduğu gün yüzüne çıktı. O denli ki bu hastalıklardan biri olduğu ortaya çıkan ‘kancalı kurt hastalığı’ nedeniyle kent merkezinde o periyot ayakkabısız gezmek yasaklandı. Dikkat çeken bu yasağın sebebi ise hastalığın köylerde gübreler nedeniyle bulaştıkları toprağa yalınayak basan vatandaşlar ortasında yayılması oldu. Tedavi edilmediği takdirde karın şişliği ile başlayan bu hastalık, 3 yıl içerisinde de yakalanan kişinin vefatına neden oluyordu. Bu nedenle dünyada 8 ülkede, Türkiye‘de ise yalnızca Rize’de görülen bu hastalık için özel bir hastane kuruldu. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün de tabibi olan Doktor Asım Arar’ın hazırladığı rapor sonucunda kentte ayakkabısız gezme yasağı dışında da kimi yasaklar uygulandı. Bu yasaklardan birisi tedavi zaruriliği, oburu ise hastalığa yakalanıp tedavi olmayanı söyleme zaruriliği idi. Ayrıyeten bu hastalığa yakalananların tedavisi için gerekli ilaçların Rize’de kurulan Kancalı Kurt Hastalığı Hastanesinde o periyotta fiyatsız dağıtıldığı öğrenildi.

Hastalığı Rize’yi işgal eden Rus askerlerinin buyruğunda çalışan Çinli yol emekçileri getirmiş

Rizeli Araştırmacı-Yazar Recep Koyuncu, husus hakkında yaptığı araştırmalar sonucunda hastalığın Kurtuluş Savaşı periyodunda Rize’ye giren Rus askerlerinin buyruğunda çalışan Çinli yol emekçileri ile kente geldiğini lisana getirerek, “Cumhuriyetin kuruluşundan sonra Rize bölgesinde meydana çıkan en büyük keder hastalıklardır. 1931 yılındaki raporlardan öğrendiğimiz kadarıyla Rize’nin nüfusunun yüzde 67’sinde bulunan ‘kancalı kurt hastalığı’ diye isimlendirilen bir hastalık mevcuttu. Bu hastalık Rus ordusunda çalışan Çinli personeller tarafından Rize kentine bırakılmıştır. Yöre halkı bu hastalıktan Cumhuriyet devrinde çok çekmiş. Şayet tedavi edilmezse 3 yıl içerisinde ölümlere neden olan bu hastalığın ismini birinci olarak Atatürk’ün özel tabiplerinden Asım Arar dillendirmiş. Rize yöresine yapmış olduğu bu hastalıkla ilgili çalışmalar hakkında da Paris’te katıldığı tıp konferansında bir bildiri sunmuş. Rize köylerinde en düşük olan hastalık ölçüsü nüfusa nazaran yüzde 20, olağan seyreden köylerde ise yüzde 67 nispetinde. 1930 Mayıs ayında Rize’de tedaviye bu hastalıkla ilgili tedaviye başlandı. Daha evvel de o tarihe kadar dünyada 7 ülkede kurulan bu hastalıkla ilgili dispanser, 8. olarak Türkiye‘de ve Rize kentinde kuruldu” dedi.

Türkiye‘de yalnızca Rize’ye mahsus bir yasak

Şehirde o periyotları gören insanların hala daha kancalı kurt hastalığını anlattığını tabir eden Koyuncu, “Yaşlılarımızın bilgisi dahilindedir; insanlarımız kurt hastalığı ile ilgili uğraş ettiklerinden hala bahsederler. Yaşlı insanlarımızdan dinlediğimize nazaran evvelden köyden kente ticaret niyetiyle yahut rastgele bir iş amacıyla gelen beşerler, çarşıya yakın mahallelere kadar yalınayak geldiklerini, çarıklarını omuzlarına asıp, çarşıya girmeden evvel de ayaklarını yıkayıp çarık giyerek çarşı merkezine girdiklerinden bahsederler. Bu hastalıktan ötürü yalnızca Rize vilayetine mahsus olan bir yasak vardı. Çünkü bu hastalık, yalınayak gezen insanların ayaklarının ortasında olan nasırdan insanın bedenine giren bir hastalık olduğu için insanların Rize kentinde çıplak ayakla gezmeleri yasaklanmıştı. 1932 yılında elimizdeki evraka göre bugünkü Sağlık Bakanlığı, o dönemdeki adıyla Türkiye Cumhuriyeti Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti tarafından dağıtılmış olan bildirilerde yalınayak insanların gezmesi katiyen yasak. Bir öteki konu bu hastalığa yakalanmış olan bireylerin tedavi edilmeleri mecburi. Bu hastalığa yakalanan bireyleri devlete haber vermeyenlerin mahpus cezası ile cezalandırılacağı belirtilmiştir. Ama beyannamedeki en son unsur çok kritik. Her insanın tedavi olma mecburiyeti vardı ve bütün ilaçlar ve tedavi masrafları devlet tarafından fiyatsız bir halde halka veriliyordu” biçiminde konuştu.

Sadece Rize’de kancalı kurt hastalığına 138 bin kişi yakalanmış

O devirlerde 271 bin 900 nüfusu olan Rize’de hastalığa yakalanarak tedavi gören kişi sayısının epeyce fazla olduğuna değinen Koyuncu, “1935 yılındaki bu rapora nazaran yalnızca Rize’de 1935 yılında tedavi edilen hasta sayısı bütün ilçeleri ile bir arada 138 bin 468 kişiydi. Bu hastalığı Rize’de tedavi eden Asım Arar, 1923 yılında İstanbul’da birinci kez kurulan Verem Savaş Dispanseri baş tabibi ve 1925-1937 yılları ortasında Türkiye Sıhhat Bakanlığına ilişkin Umum Sıtma Mücadele Reisi, 1926 ile 1947 yılları ortasında da Kızılay Genel Sekreterliğini yapmış, Atatürk’ün özel hekimlerinden bir tanesiydi” tabirlerini kullandı.

“Tedavisi yapılmazsa ölümlere neden oluyordu”

Hastalığın raporlarda yer alan sözlerle yayılma sebeplerini de sıralayan Koyuncu, “Yöredeki beşerler ormanda çürümüş olan yaprakları, daha büyük bir kısmını ise tuvalet kuyularına atılan toprağın karışımından elde etmiş oldukları gübreyi bilhassa salatalık, domates üzere tarla eserlerinde gübre olarak kullanıyorlardı. İnsanların ayakları yalınayak gezdiklerinden ötürü nasırlaşmış olduğundan bu hastalık o nasırlar ortasından insanların bedenine bulaşır. Sonrasında başta karın şişkinliği şikayeti olmak üzere 3 yıl içerisinde de tedavisi yapılmazsa mevte götürmekteydi. Bu rapordan öğrendiğimize nazaran Rus ordusunda bulunan Çinli yol çalışanları tarafından Rize bölgesinde bu hastalık mikrobu bulaştırmıştı” dedi.

“1980 yılından itibaren Türkiye’de bir daha görülmedi”

Koyuncu, kendisinin de bir devir bu hastalığa yakalandığını ve hastalığın 1980 yılında ortadan büsbütün kalktığını lisana getirerek, “1974 yılında bu hastalığa ben de yakalanmıştım. O vakitlerden hatırlayabildiğim kadarıyla bize o yıllarda yaygın bir halde köydeki bakkallarda, merkezdeki eczanelerde bile satılan, yöresel eczanelerin yapmış olduğu kurt ilacı denilen bir ilaç vardı. Ben de o tedaviyi yaptım ve hastalıktan Allah’a şükür kurtuldum. Kitabını hazırlamış olduğumuz bu rapordaki öteki hocamızın söylediğine nazaran bu hastalık 1980 yılından itibaren Türkiye’de bir daha görülmemiştir” tabirlerini kullandı. – RİZE