TCMB Başkanı Karahan, para politikası ve makroekonomik görünüm hakkında değerlendirmelerde bulundu: (2)

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, uzun vadeli kredilerde fiyatlamaların Merkez Bankası faizinden fazla maliyet artışları beklentileri üzerinden şekillendiğini belirterek, “Burada hassas bir istikrar var. Bu istikrar gözetilmezse siyaset faizi kararları piyasa faizlerine yansımayabiliyor.” dedi.

TCMB Başkanı Karahan, para politikası ve makroekonomik görünüm hakkında, bankanın ABD merkezli X şirketinin toplumsal medya platformundaki hesabından yaptığı canlı yayında, hissedilen maliyet artışları ve ölçülen maliyet artışları kavramlarının birbirinin yerine kullanıldığını fakat aslında birebir şeyi ölçmediklerini söyledi.

Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) denilen, yani ölçülen maliyet artışlarıun ülke genelinde ortalama tüketim sepetinin fiyatlarının artışını ölçtüğünü bildiren Karahan, ağırlıklandırarak oluşturulan bu endekste yüklerin ortalama tüketimlere nazaran belirlendiğini anlattı.

Bu nedenle ölçülen maliyet artışlarıun her bir hanenin maliyet artışlarıunu tek tek karşılamadığını söz eden Karahan, “Ortalama bir haneye nazaran ölçülmüş oluyor. Şayet sizin besin harcamanız yüzde olarak daha fazlaysa buna nazaran daha fazla bir maliyet artışları sepetine sahip olabilirsiniz ya da mal harcamalarınız daha fazlaysa orada maliyet artışları biraz daha düşük olduğu için daha düşük bir maliyet artışlarıa maruz kalabilirsiniz.” diye konuştu.

Karahan, kimi kalemlerde maliyet artışlarıun daha düşük, kimilerinde daha yüksek olduğunu belirterek, şu değerlendirmelerde bulundu:

“Hissedilen maliyet artışlarıu belirleyen kalemler daha çok temel mal kalemleri değil. Nedir bunlar? En başta besin. Çünkü besin harcamalarını günlük bazda yapıyoruz ya da kimilerini haftalık bazda yapıyoruz. Hasebiyle oradaki fiyat değişimlerini çok yakından görüyoruz ve hissediyoruz. İkincisi de bütçemizde daha çok yük oluşturan kalemler. Bunların başında da kira geliyor. Bu nedenle de kirada yüksek bir artış yaşadığımız vakit onu daha yakından hissediyoruz. Yani hissedilen maliyet artışları daha çok besin ve kira üzere kalemlerden etkileniyor. Bu iki kalemle de maliyet artışları görece daha yüksek. Şu anda kira maliyet artışlarıu yüzde 66. Münasebetiyle hissedilen maliyet artışlarıun biraz daha yüksek olması olağan.”

Karahan, hissedilen maliyet artışları ve ölçülen maliyet artışları ortasındaki farklaşmanın Türkiye’ye mahsus bir durum olmadığına da vurgu yaptı. Birçok ülkede de bunun görüldüğünü aktaran Karahan, birçok ülkede yapılan çalışmaların hissedilen maliyet artışlarıun biraz daha yüksek olduğunu gösterdiğini belirtti.

Karahan, maliyet artışlarıla çabada Merkez Bankası olarak temel araçlarının para siyaseti olduğunu vurgulayarak, sıkı para siyaseti oluşturarak fiyatlamaları daha makul düzeylere çekmeye uğraş ettiklerinden bahsetti.

Bazı kalemler ve hizmetlerde fiyatlamaların para siyasetinin tesir alanının dışında ya da görece dışında olduğunu belirten Karahan, bu alandaki fiyat gelişmelerinin ortalamanın üzerinde kaldığı için devir dönem ya da uzun vadede maliyet artışlarıu üst çekebildiğini söyledi.

Karahan, bu noktada kira ve eğitim üzere iki tane kritik hizmet kalemine dikkati çekerek şunları kaydetti:

“Bu iki dalda de fiyatlamalar geçmiş maliyet artışlarıa nazaran yapılıyor. Çünkü fiyatı bir defa belirliyorsunuz. Hasebiyle burada yeni mukavele yapılırken daha çok bir evvelki sene maliyet artışları ne kadar yüksek gerçekleştiyse onunla orantılı bir formda belirleniyor. Özel okul fiyatları yılda bir sefer belirleniyor ve ondan sonra sabit kalıyor. Burada geçmişe endeksleme olduğu için ve maliyet artışları düşüş trendinde olduğu için geçmiş maliyet artışları her vakit gelecek maliyet artışlarıun üstünde. Münasebetiyle bu kalemlerde bilhassa kira ve eğitim üzere iki kalemde maliyet artışları daima ortalamanın üzerinde kalıyor.”

Karahan, toplumsal konut usulü, konut arzını arttırıcı tedbirlerin orta vadede maliyet artışları görünümüne bilhassa kira üzerinden çok yararlı olacağını düşündüklerini belirtti.

Uzun vadeli kredilerde fiyatlamalar beklentileri üzerinden şekilleniyor

Karahan, siyaset faizindeki kararların tesirli olabilmesi için maliyet artışlarıla birebir tarafta ve uyumlu süratte olmasının epey kritik olduğunu belirterek, “Bu istikrar korunmazsa siyaset faizindeki kararlar piyasa faizlerine yansımayabiliyor.” dedi.

Politika faizinin Merkez Bankasının belirlediği bir faiz olduğunu ve bu oran üzerinden de bankalara bir hafta vadeli fonlama yapıldığını aktaran Karahan, bunun çok kısa vadeli bir faiz olduğunu söyledi.

Karahan, piyasa faizlerinin ise vatandaşların ve şirketlerin maruz kaldığı faizler olduğunu belirterek, bunların piyasa şartlarında belirlendiğini kaydetti.

Politika faizi düşerse piyasa faizleri düşer kanısının her vakit yanlışsız olmadığını tabir eden Karahan, bilhassa uzun vadeli kredilerde fiyatlamanın daha çok beklenen maliyet artışlarıa nazaran yapıldığını söyledi.

Karahan, hasebiyle beklentiler bozulursa piyasa faizlerinin düşmeyebileceğini hatta artabileceğini aktararak, kelamlarına şöyle devam etti:

“Uzun vadeli kredilerde fiyatlamalar Merkez Bankası faizinden fazla maliyet artışları beklentileri üzerinden şekilleniyor. Burada hassas bir istikrar var. Bu istikrar gözetilmezse siyaset faizi kararları piyasa faizlerine yansımayabiliyor. Hatta zıt biçimde de yansıyabiliyor. Burada aslında bir örnek de var. Baktığımızda siyaset faizi düşerken piyasa faizlerinin düşmediği, tam aksine arttığı bir devir de yaşadık. Merkez Bankası 5 puana yakın bir indirim yaparken, piyasa faizlerinin tüketici faizlerinin, ticari faizlerin ve hazine borçlanma faizlerinin 4-5 hatta 7 puana kadar artabildiğini gördük. Bu neden gerçekleşti? Çünkü bu süreçte maliyet artışları beklentileri bozuldu. Maliyet artışları beklentileri bozulunca buradaki fiyatlamalar Merkez Bankası fonlama maliyetlerini düşürmesine karşın üst tarafta gerçekleşti.”

Burada karşıt örneklerin de mümkün olduğunu aktaran Karahan, siyaset faizi sabitken şayet maliyet artışları bilgileri âlâ geliyorsa ve piyasada maliyet artışlarıun düşeceğine yönelik inanç pekişiyorsa faizlerin düşmesinin mümkün olduğunu vurgulandı.

Karahan, hassas bir istikrarın kelam konusu olduğunu kaydederek, şu değerlendirmede bulundu:

“Biz burada faiz indirimi konusunda hem bu hassas dengeyi gözeterek hem de orta amaçlarımıza olan sadakatimizi gözeterek en yanlışsız kalibrasyonu yapmaya çaba ediyoruz. Burada önümüzdeki periyotta geçmişte de olduğu üzere maliyet artışları bilgileri yani maliyet artışları patikası ve maliyet artışları beklentileri ana belirleyicilerden olacak.”

“Yüksek maliyet artışları beklentisi hakikaten de yüksek maliyet artışlarıa sebep olabiliyor”

Karahan, beklentilerin de şekillendirme gücü olduğunu kaydederek, “Eğer maliyet artışlarıun artacağı istikametinde bir inanç oluşursa vatandaşlar tarafından ya da iktisatta genel olarak bu fiyatlara yansıyor.” dedi.

Vatandaşların tüketim talebini öne çektiğini aktaran Karahan, satıcıların da bu durumda fiyatlama gücü olduğunu ve fiyatları üst çekebildiklerini söyledi.

Karahan, uzun vadeli yapılan kontratlarda beklenen maliyet artışları yüksek olduğu için onu göz önünde bulundurarak biraz daha yüksek artışlar görülebildiğini belirterek “Özetle, yüksek maliyet artışları beklentisi hakikaten de yüksek maliyet artışlarıa sebep olabiliyor.” dedi.

Üç kısmın beklentisini takip ettiklerini aktaran Karahan, bunlardan bir adedinin piyasa iştirakçileri denilen piyasa profesyonelleri, ekonomistler olduğunu söyledi. Karahan, bir başka kısmın ise gerçek bölüm olduğunu söz ederek, bunun firmaların maliyet artışları beklentileri olduğunu belirtti.

Firmaların fiyat koyucu olduğu için epey kritik olduğunu tabir eden Karahan, bu kümenin yüksek maliyet artışları beklentisi olursa fiyatlarda yüksek artışlar yapabileceklerini kaydetti.

Karahan, bir öbür kısmın ise hanehalkı olduğunu söyledi. Hanehalkının talebin belirleyicisi olarak epeyce kritik bir küme olduğunu bildiren Karahan, kelamlarına şöyle devam etti:

“Baktığımızda piyasa iştirakçilerinin beklentilerinin hayli müddettir düşmekte olduğunu görüyorduk. Bilhassa eylül ayı verisinin biraz olumsuz gelmesiyle son birkaç ayda burada bir ölçü aksine hareket gördük. Ancak gerçek dal ve hanehalkı beklentileri epey olumlu seyrediyor, düşmeye devam ediyor. Ancak hanehalkı beklentisi epeyce yüksek. Hanehalkı beklentisi büsbütün beklentiyi ölçmekten fazla gerçekleşen maliyet artışlarıu biraz daha raporluyor. Hatta hissedilen maliyet artışlarıu raporluyor. Dünya genelinde de bu türlü, yalnızca bizde de değil. Burada bir varsayım performansına biz baktık yani hanehalkı maliyet artışları beklentileri önümüzdeki periyot maliyet artışlarıu için ne kadar belirleyici oluyor? Burada baktığımızda geçmiş periyotta dahi yani bilhassa fiyat istikrarının görece olduğu bir periyotta dahi maliyet artışlarıun tek haneli olduğu devirde hanehalkı beklentilerinin ortalama 10 puandan fazla maliyet artışlarıun üstünde olduğunu gördük. Gerçekleşmenin 10 puan üstünde. Yani istikrarlı bir halde çok yanlış kestirim etmişler. Gerçek dal beklentileri çok daha yakın, piyasa iştirakçileri beklentileri de maliyet artışlarıun gerçekleşmesine epey yakın.”

Karahan, son periyoda hanehalkı iddia performansının daha da bozulduğunu gördüklerini belirterek bu periyottaki iddia gerçekleşme farkının 30 puanın üzerine çıktığını söyledi. Gerçek dalın de kestirim performansının bozulduğunu aktaran Karahan, bu devirde en güzel iddia performansı gösterenin piyasa iştirakçileri olduğunu söyledi.

Fatih Karahan, önümüzdeki periyotta maliyet artışları düşmeye devam ettikçe bu beklentilerin güzelleşeceğini düşündüğünü belirtti.

(Sürecek)