Erzincan’da sismik istasyonlarda kaydedilen bilgilerle sarsıntı haritası çıkarılacak

Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi (EBYÜ) Zelzele Teknolojileri Enstitüsü’nün kurduğu sismik ağlardan alınan datalar, kentin zelzeleye karşı daha inançlı hale getirilmesi için yapılacak çalışmalarda kullanılabilecek.

EBYÜ’deki bilim insanları, kent genelinde kurulan 11 sismik istasyondan topladığı bilgilerle muhtemel bir zelzelenin sarsıntı haritasını oluşturmayı hedefliyor.

Elde edilecek bu harita, riskli bölgelerin belirlenmesine ve gerçek kentleşme adımlarının atılmasına bilimsel yer sağlayacak.

Çalışmaların devamında ise bölge için saniyeler kazandıran yerli erken ihtar sisteminin devreye alınması planlanıyor.

“Depremden çabucak sonra bir sarsıntı haritası elde etme çabasındayız”

EBYÜ Zelzele Teknolojileri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Şevket Özden, AA muhabirine, kent genelinde zelzele sonrası şiddet ve hasar dağılımını tespit etmek için yaygın bir istasyon ağı kurduklarını söyledi.

Enstitüdeki tüm anabilim kısımlarının sürece katkı sunduğunu tabir eden Özden, şöyle konuştu:

“Buralara koyduğumuz istasyonlar, kentin merkezinde ve makul bir sıralamada dağıtılmış durumda. 2026 yılının içerisinde yapacağımız yer incelemeleri, artı buralardan alacağımız bilgilerle öncelikle zelzelenin çabucak sonrasında bir sarsıntı haritası elde etme uğraşındayız. Bunun bir adım sonrasında belediyeden elde edeceğimiz kentleşme haritasıyla, bu sarsıntı haritasını üst üste getirdiğimizde sarsıntıdan dakikalar sonra kentin hangi bölgesinde, hangi büyüklükte bir hasarla karşılaşacağımız, hangi binalarda nasıl bir kayıp yaşayacağımızı görebilme bahtına sahip olacağız. Bu uzun soluklu bir proje.”

Projenin ikinci basamağında ise bölge için erken ihtar sistemini hayata geçirmeyi hedeflediklerini belirten Özden, bunun için de özel yazılımlar ve aygıtların gerekli olduğunu lisana getirdi.

Özden, erken ihtar sistemleri konusunda şu bilgileri verdi:

“Erken ikaz dediğimiz vakit, saatler ya da günler öncesinden bir ikazdan bahsetmiyoruz. Dakikalar mertebesine dahi ulaşamayan bir süreçten bahsediyoruz. Mesela Erzincan’ı tehdit eden en kritik fay çabucak Erzincan’ın doğusunda olan Yedisu Fayı ya da Bingöl’ün kuzeyinde olan fay yapısı. Bu iki fay yapısı Erzincan’ı tehdit ediyor. Yer kabuğunda VS ve VP diye iki farklı dalganın hareketi vardır. Shear Wave yani kayma dalgası suratı ve P dalgası suratı. P dalgası suratı temelinde daha yüksek bir surattır. Binalara asıl ziyan verense daha sonradan gelen S dalgalarıdır. P dalgası ile S dalgasının ortasında sürat bakımından bir farklılık vardır ve biz bunu kullanarak erken ihtar oluşturma uğraşındayız.”

“Erken uyarıyı kullanmak istiyoruz”

Yedisu ve Bingöl bölgesinde başlayacak olan yırtılmanın Erzincan’da saniyeler öncesinden tespitinin mümkün olduğunu sav eden Özden, şunları kaydetti:

“S suratı ile P suratının ortasında 3,5 ve 6 kilometrelik bir farklılık var. Bunlardan P dalgası yaklaşık 11 saniye sonra 70 kilometrelik bir arayı aşıp bize gelecek. O dalgayı aldığımız andan itibaren bileceğiz ki yaklaşık olarak 9 saniye sonra kent sallanmaya başlayacak. Bu insanların kurtulması için çok küçük bir süreç. Lakin mekanik sisteme müdahale etmek içinse çok uzun bir süreç. Mesela asansörlerimize, doğal gaz vanalarımıza, yürüyen merdivenlerimize, hasebiyle dalga havalimanının pistinde bir ondülasyona sebep olacaksa 9 saniye içerisinde uçağımın kalkmasını engelleyebilirim ya da uçağımın teker konmasını engelleyebilirim. 9 saniye bir hava aracının kurtarılabilmesi için mantıklı ve hoş bir sayı. Hasebiyle erken uyarıyı bu noktalarda kullanmak istiyoruz.”

Bölgede yaşanacak yırtılmanın ve yerleştirilecek sensörlerin mühletin belirlenmesinde kritik bir faktör olacağını söyleyen Özden, bu mühletin 30 saniyelere varacak bir erken uyarıyı yakalayabilme imkanını verebileceğini öngördüklerini bildirdi.