Tarihin izleri Şanlıurfa’daki “Fırfırlı Cami”de birleşiyor

Şanlıurfa‘nın Eyyübiye ilçesinde yüzyıllardır farklı maksatlarla kullanılan ve bugün “Fırfırlı Cami” ismiyle bilinen Hz. İyad Bin Ganem Mescidi, kiliseden cezaevine uzanan geçmişi ve ayakta duran mimarisiyle kentin tarih seyahatine ışık tutuyor.

Haçlı Kontluğu devrinde 12. yüzyılda yapıldığı kestirim edilen, akabinde yıkılan kilise, 1865’te Sultan Abdülaziz’in fermanıyla yine inşa edildi.

Ermeni cemaatinin 1920’de kentten ayrılmasının akabinde fonksiyonsuz kalan yapı, 1930’lu yıllarda bir mühlet cezaevi olarak kullanıldı.

Üzerindeki rüzgar gülü biçimindeki ögeler nedeniyle halk ortasında “Fırfırlı Kilise” olarak bilinen yapı, 1956’da mescide dönüştürüldü.

Bazilikal planlı mimarisi, kesme taş personelliği, ince süslemeleri ve çan kulesiyle kentin kültürel mirasında kritik bir yere sahip olan cami, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 2018’de restore edildi.

Yüzyılların izlerini bir ortada taşıyan yapı, bugün de sahip olduğu tarihi doku ile ziyaretçilerine kapılarını açıyor.

“Dönemin taş işçiliğini yansıtan en üst seviyede bir eserdir”

Şanlıurfa Vakıflar Bölge Müdürü Mehmet Ali Palalı, AA muhabirine, yapının uzun yıllar Ermeni cemaati tarafından kilise olarak kullanıldığını hatırlattı.

Caminin teknik ve bilimsel olarak o periyodun taş işçiliğini yansıtan en üst seviye eser olduğunu lisana getiren Palalı, şunları kaydetti:

“Fırfırlı ismi 1900 yılı başlarında üzerinde bulunan bir rüzgar gülünden ötürü yapıtın ismi Fırfırlı Mescidi olarak isimlendirilmektedir. Çok eski Urfa fotoğraflarında 1900’lü yılların başındaki kartpostallarda da bu camimizin kilise olduğu periyoda ilişkin fotoğraflar bulunmaktadır. Ermeni vatandaşlarımızın 1920 yılında Şanlıurfa vilayetinden ayrılmasından sonra bir mühlet cezaevi olarak kullanılan bu yapı, görkemli bir mescide dönüştürülmüştür. Camimiz teknik ve bilim olarak o periyodun taş işçiliğini yansıtan en üst seviyede bir yapıttır.”

Depremlerde hasar almadı

Palalı, 2018’deki onarımın yapıya kritik bir dayanıklılık kazandırdığını ve caminin Kahramanmaraş merkezli sarsıntılardan ziyan görmediğini belitti.

Caminin kentin kritik miraslarından olduğunu lisana getiren Palalı, “İhtişamından hiçbir şey kaybetmemiş bir yapıdır. Yapıtı bugüne taşıyan ustaları minnetle anıyoruz. Fırfırlı Cami, Şanlıurfa’nın kültür ve inanç turizmi açısından kritik bir pahası. Tüm vatandaşlarımızı burayı ziyaret etmeye davet ediyoruz.” dedi.

Cami İmam Hatibi Yusuf Doni de bu türlü tarihi bir yapıda vazife yapmanın kendisi için büyük bir gurur olduğunu söyledi.

Sahabe Hz. İyad Bin Ganem’in caminin bulunduğu bölgeyi ziyaret ettiğini, mescide de bu nedenle bu ismin verildiğini anlatan Doni, “Sahabelerin izlerini taşıyan, vakıf yapıtı niteliğindeki bu mescitte namaz kılmak, dua etmek ve ziyaret etmek hakikaten çok değerli.” diye konuştu.