Basmane’de “Basma” sanatı yine doğuyor

İzmir Büyükşehir Belediyesi, Basmane semtine de ismini veren Basma Atölyesi kültürünü tekrar ayağa kaldırıyor. “Basmane’de Tekrar Basma Atölyesi” projesi kapsamında hayata geçirilen Basma Tecrübe Atölyesi’nde bayanlar ve çocuklar basma sanatı tecrübesini yaşadı. Proje ile bayanların ekonomik bağımsızlıklarını kazanmalarına katkı sağlamak, bölgedeki mahallî ekonomiyi ve turizmi canlandırmak hedefleniyor.

İzmir Büyükşehir Belediyesi kentin tarihi ve kültürel mirasına sahip çıkıyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından, Türk Kadınlar Birliği İzmir Şubesi ile İzmir Kalkınma Ajansı (İZKA) iştirakiyle hayata geçirilen “Basmane’de Tekrar Basma Atölyesi” projesi başladı. Pazaryeri Mahallesi’nde bulunan İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne ilişkin Fatma–Mustafa Hasdemir Binası gerekli dönüşümle bir basma tecrübe atölyesine dönüştürüldü. Atölyede, bölgede yaşayan çocuklara ve annelerine basma sanatı anlatıldı. Bayan ve çocuklar, basma sanatı tecrübesini yaşadı. İsmini bölgede kurulan basma üretim tesislerinden alan Basmane bu projeyle tekrar tarihi kimliğine kavuşurken bayanların ekonomik bağımsızlıklarını kazanmalarına katkı sağlanması, bölgedeki lokal iktisadın ve turizmin canlandırılması, ekolojik ve yenilikçi üretim modellerinin gelişimine öncülük edilmesi amaçlanıyor.

“İzmir’in desenlerine sahip çıkmak istiyoruz”

İzmir Büyükşehir Belediyesi Kent Tarihi, Tanıtımı ve Turizm Dairesi Başkanlığı Kültürel Mirasın İdaresi ve Tanıtımı Şube Müdürü Ayşegül Güngören, Basmane semtine ismini veren basma üretiminin 18. yüzyıl ortalarında başladığını belirtti. Osmanlı periyodunda aile işi olarak başlayan sonra loncalar halinde devam eden üretimin o yüzyılda alınmış bir fermanla büyük bir üretim kapasitesine sahip olduğunu aktaran Güngören, şunları söyledi:

“Osmanlı dokümanlarında başörtüsü, yazma, çember halinde üretimler yapılmış. Bir yerde de ince basma diye geçiyor. Biz bu ince basmanın peşine düştük. Yurt dışında da birtakım Smyrna kumaşlarının, bilhassa Paris’te 18. yüzyılın sonu 19. yüzyılın çabucak başında istek gördüğünü öğrendik. Bizim hedefimiz kültürel mirasın idaresi kavramı üzerinden; mirasın ögelerinin ortaya çıkarılması, hafıza, bellek oluşturulması, bunun toplumsal ekonomik kültürel kalkınmasına yönelik bir fonksiyona sahip olması. Buna da evvel Basmane’den başlayalım dedik. Bu kültürün yaygınlaşması için de burada tecrübe atölyesi oluşturalım istedik. Biz burada bu kültürü yaygınlaştırmak, üretim biçimleri ile ilgili tecrübe elde etmek, yöre halkının fark etmesini sağlamak, üretim için yol haritası çizmek, İzmir’in desenlerine sahip çıkmak, İzmir için bir üretim modelinin yaygınlaşmasına vesile olmak istiyoruz.”  

“Köklü miras yine doğacak”

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nde uzun devirdir atölyeler yürüten heykeltıraş Esen Kesecioğlu, “Basmanın kıssası İzmir’de uzun yıllara dayanıyor. Atölyelerde tekrar klasik formüllere erişmeyi hedefliyoruz. Bu türlü bir mirasın yine burada var olmasını sağlamak üzere amacımız var. Aktüel tasarımcılarla ve sanatkarlarla çalışarak basmayı yine nasıl bu hayatta var olabilir hale getirebiliriz onu çalışacağız” dedi.

Basma tecrübe atölyesine dönüştü

Basma Tecrübe Atölyesi farklı bahislerdeki çalışma kümelerinin üretimle iç içe çalışmalarını gerçekleştirecekleri bir kültür, eğitim ve paylaşım merkezi haline geldi. Ustaların, zanaatkârların, bilim insanlarının, sanatkarların gençlerin ve meraklıların bir ortaya geleceği bu yer, hem üretim kültürünü yaşatacak hem de geçmişin renkli öykülerini geleceğe taşıyacak.

İzmir için önemi

Basmane semti, ismini bölgede kurulan basma üretim tesislerinden aldı. 18. ve 19. yüzyıllarda İzmir’in ticaret hayatında kritik bir yere sahip olan bu üretim tesisi ve etrafındaki atölyeler, hem kentin lokal iktisadını güçlendirdi hem de İzmir’in Avrupa’da o yıllarda basma kumaşlarıyla anılmasını sağladı. Günümüzde Basmane Garı’nın bulunduğu alan ve etrafı, o devirde bu üretim tesislerinin ağırlaştığı bölge oldu. Basmane’de doğan klâsik basmacılığın, Cumhuriyet’in planlı endüstrileşme atağıyla şekillenen Sümerbank çatısı ve lokal ölçekte Nazilli Fabrikası çizgisinde evrilmesi, hem mahallî üretim kültürünün dönüşümünü hem de ulusal ekonomik siyasetlerinin yerele yansımasını göstermesi açısından dikkat cazip hale geldi.

Proje, İzmir Büyükşehir Belediyesi Kent Tarihi ve Tanıtımı Dairesi Başkanlığı’na bağlı Kültürel Mirasın Yönetimi ve Tanıtımı Müdürlüğü yürütücülüğünde, Toplumsal Hizmetler ile Bayan ve Aile Hizmetleri, Kültür ve Toplumsal Hizmetler daire başkanlıklarının ilgili birimleri, Türk Kadınlar Birliği İzmir Şubesi ile İzmir Kalkınma Ajansı (İZKA) paydaşlığıyla hayata geçiriliyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı