Prof. Dr. Erhan Aydın: Dünya Türk Lisanı Ailesi Günü, Tüm Türk Lisanlarını Kapsıyor

Dokuz Eylül Üniversitesi Türk Lisanı ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erhan Aydın, 15 Aralık Dünya Türk Lisanı Ailesi Günü münasebetiyle yaptığı değerlendirmelerde, Türk lisanının esaslı tarihine ve Orhun Yazıtlarının bilim dünyası için taşıdığı kozmik pahaya dikkat çekti.

15 Aralık 1893’ün anısına, 15 Aralık 2025’ten itibaren Dünya Türk Lisanı Ailesi Günü’nün kutlanmaya başlandığını belirten Aydın, bu tarihin sadece sembolik değil, bilimsel açıdan da büyük mana taşıdığını vurgulandı. Aydın yaptığı açıklamada şu tabirleri kullandı:

“Önümüzdeki yıllarda da her 15 Aralık’ta daha coşkulu formda kutlanacağına inanıyorum. Türk lisanı ailesi derken sadece Türkiye Türkçesini değil; Asya’dan Balkanlara, Sibirya’dan Orta Doğu’ya kadar kırkın üzerinde yazı lisanıyla varlığını sürdüren bütün Türk lisanlarını kastediyoruz. Bu bakımdan 15 Aralık son derece kritik bir tarihtir ve gelecekte de manası daha âlâ kavranacaktır.”

“15 ARALIK, ORHUN YAZITLARININ ÇÖZÜLDÜĞÜ GÜNDÜR”

Prof. Dr. Erhan Aydın, açıklamasında 15 Aralık tarihinin neden Dünya Türk Lisanı Ailesi Günü olarak kabul edildiğini şu sözlerle anlattı:

“UNESCO’nun ve Türkiye UNESCO Ulusal Komitesinin uğraşlarıyla 15 Aralık, Orhun Yazıtları olarak bilinen, fakat bizim ‘yazıt metinleri’ dediğimiz bu metinlerin birinci sefer çözüldüğü tarih olarak anılmaktadır. Danimarkalı lisan bilimci Vilhelm Thomsen, bu metinleri çözmüş ve tahlilini 15 Aralık 1893 tarihinde Danimarka Kraliyet Bilimler Akademisine sunduğu bildiriyle dünyaya duyurmuştur. Bu tarihten ötürü 15 Aralık, Dünya Türk Lisanı Ailesi Günü olarak bundan sonraki yıllarda da kutlanmaya devam edecektir.”

“HALKIN LİSANI EN UYGUN GÜNDELİK EŞYALARDAKİ YAZITLARDA GÖRÜLÜR”

Yazıtların sadece anıtsal taşlardan ibaret olmadığını vurgulayan Aydın, lisan bilimciler açısından en değerli örneklerin gündelik hayat objeleri üzerinde yer alan metinler olduğunu belirterek, “Bu metinler, Türkçenin birinci yazılı evrakları olması sebebiyle çeşitli objeler üzerine yazılmıştır. Dikili taşlar üzerinde olduğu üzere kayalar üzerinde de örnekleri vardır. Lakin Türk lisanı araştırmacıları için en kritik metinler, gündelik kullanım objeleri üzerine yazılmış olanlardır. Çünkü bu tıp metinlerde halkın lisanı, yani ölçünlü olmayan ve standartlaşmamış Türkçe daha net biçimde görülebilmektedir,” dedi.

THOMSEN–RADLOFF YARIŞI VE BİLİMSEL KIRILMA NOKTASI

Prof. Dr. Erhan Aydın, Orhun Yazıtlarının tahlil sürecinin uzun yıllar süren milletlerarası bir bilimsel yarışın eseri olduğunu da hatırlattı. Yazıtların 1721’de bulunmasına karşın lakin 1893’te çözülebilmesinin nedenlerini detaylarıyla anlatan Aydın, Çince yazılmış Batı yüzlerinin tahlil sürecinde belirleyici rol oynadığına dikkat çekerek, “Bir tarafta Alman asıllı Rus Türkolog Wilhelm Radloff, öbür tarafta Danimarkalı lisan bilimci Vilhelm Thomsen ortasında büyük bir yarış başlamıştır. Thomsen’in tahlil tekniği farklıydı. Çok geçen sözlerde çok geçen harflerin ünlü olabileceği varsayımından hareket etti. Üç söz üzerinde ağırlaştı: Tengri, Köl Tigin ve Türk. Bu sözlere iddiası ses kıymetlerini vererek tahlili başardı,” tabirlerini kullandı.

“TÜRKİYE’DE BU ÇALIŞMALAR, ATATÜRK’ÜN TAKVİYESİYLE GELİŞTİ”

Prof. Dr. Erhan Aydın, Türkiye’nin bu alandaki çalışmalarında Mustafa Kemal Atatürk’ün üstlendiği rolün de kıymetine vurgu yaparak, “Buna karşın Atatürk’ün bu çalışmalara büyük ehemmiyet verdiğini bilhassa belirtmek gerekir. Hüseyin Namık Orkun’un Eski Türk Yazıtları isimli yapıtının birinci iki cildi Atatürk’ün sıhhatinde yayımlanmış ve şahsen Atatürk tarafından görülmüştür. Türkiye’de bu alandaki çalışmaların gelişmesinde Atatürk’ün önemli dayanakları olmuştur” dedi.

“ORHUN YAZITLARI, İNSANLIK TARİHİ İÇİN ÇOK DEĞERLİDİR”

Prof. Dr. Erhan Aydın, Orhun Yazıtlarının sırf Türk tarihi açısından değil, Asya’daki birçok halk için de büyük ehemmiyet taşıdığını belirterek kelamlarını şu sözlerle tamamladı:

“Bu yazıtlar sadece Türkler için değil, Asya’daki pek çok kavim için son derece değerlidir. Moğolların, Korelilerin, Japonların ve hatta Çinlilerin bile bu metinlerden elde edeceği çok kritik bilgiler vardır. Bu nedenle bu eserler sadece Türk lisanı için değil, insanlık tarihi için de son derece kıymetlidir.”

PROF. DR. ERHAN AYDIN KİMDİR?

Prof. Dr. Erhan Aydın, lisans eğitimini Erciyes Üniversitesinde, yüksek lisans ve doktora eğitimini Ankara Üniversitesi’nde tamamladı. 2010 yılında doçent, 2015 yılında profesör unvanını aldı.

Daha önce Çin’in Pekin kentindeki Merkezi Milletler Üniversitesinde konuk öğretim üyesi olarak da misyon yapan Aydın’ın çalışma alanı, Türklerin birinci yazılı dokümanlarıdır. Asya’nın farklı coğrafyalarına yayılmış Türk runik harfli metinler üzerinde çalışan Aydın, bilhassa okunamamış ya da okunması güç yazıtlar üzerine ağırlaşmaktadır. Yüzün üzerinde makale ve bildirisi yayımlanan Aydın’ın bilimsel çalışmaları üç binin üzerinde atıf aldı. Türk lisanı araştırmaları kapsamında Türk Runik Bibliyografyası, Yenisey Yazıtları, Orhun Yazıtları, Uygur Yazıtları, Eski Türk Yazıtları, Eski Türk Yer İsimleri gibi çok sayıda kitabı yayımlandı. Müellifleri ortasında yer aldığı Runik Harfli Uygur Metinlerinden Seçmeler başlıklı bir kitap ise Çince olarak Pekin’de yayımlandı.

Prof. Dr. Erhan Aydın, 3 yıldır Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Türk Lisanı ve Edebiyatı Eğitimi Kısmında akademik çalışmalarını sürdürmektedir.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı