Prof. Dr. Nevzat Tarhan: “Dostluk hissini kaybettiğimiz için yalnızız”

Üsküdar Üniversitesi tarafından bu yıl “Gençlik ve Yalnızlık” temasıyla düzenlenen “7. Memleketler arası Yalnızlık Sempozyumu”, Merkez Yerleşke Nermin Tarhan Konferans Salonu’nda gerçekleştirildi.

Sempozyumun açılış konuşmalarını Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü ve Yönetim Üst Kurulu Başkanı Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Üsküdar Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Nazife Güngör ve Sempozyum Düzenleme Şurası Başkanı Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı yaptı.

Gelecekte insanlığı bekleyen büyük tehlike yalnızlık!

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü ve Yönetim Üst Kurulu Başkanı Prof. Dr. Nevzat Tarhan, yalnızlık konusunu gündeme getirmelerinin temel nedeninin gelecekte insanlığı bekleyen büyük bir tehlikeyi fark etmeleri olduğunu söz ederek, “Yalnızlık Sempozyumu’nun yedincisini gerçekleştiriyoruz. Bir psikiyatrist olarak yalnızlığın neden bu kadar kritik olduğunu bilhassa gelecekte bekleyen tehlikeyi gördüğümüz için gündeme getirme muhtaçlığı hissettik.” dedi.

Prof. Dr. Tarhan, günümüzde literatürde giderek daha fazla tartışılan “Kaliforniya Sendromu” kavramına dikkat çekerek, “Bu sendromun dört temel belirtisi var. Kaliforniya Sendromu’nun birinci belirtisi hedonizmdir; yani haz odaklı ömür ideolojisi. Aslında Aristoteles bunu 2500 yıl evvel söylemişti. İki çeşit memnunluk vardır: Biri hedonik memnunluk, yani haz memnunluğu; oburu ise ödomanik memnunluk, yani mana memnunluğu.” diye konuştu.

“İnsan fakat mana peşinde koştuğunda sahiden keyifli olabiliyor”

Haz ve mana mutluluğunun nörobiyolojik karşılıklarının da ortaya konduğunu belirten Prof. Dr. Tarhan, modern hayatın mana memnunluğunu ihmal ettiğini vurguladı ve “Haz memnunluğu beyinde dopaminle bağlıdır; kısa vadeli ve geçicidir. Mana memnunluğu ise serotoninle ilgilidir; daha yavaş salgılanır ancak daha kalıcıdır. Kapitalist sistem hedonik memnunluğu tercih etmiş, mana memnunluğunu ihmal etmiştir. Meğer insan fakat mana peşinde koştuğunda hakikaten memnun olabiliyor.” formunda konuştu.

Maslow’un gereksinimler hiyerarşisine de değinen Prof. Dr. Tarhan, psikolojide uzun müddet göz gerisi edilen kritik bir noktaya dikkat çekerek, “Maslow, son periyotta vefatından evvel muhtaçlıklar hiyerarşisinin en zirvesine ‘kendini gerçekleştirme’yi değil, ‘kendini aşma’yı koymuştu. Kendini aşmanın en üst noktasında ise diğerlerine yardım etmek ve manevi muhtaçlıklar vardı. Bu gerçek 2017 yılında duyruldu.” tabirinde bulundu.

“Bencil insan, yaşlılık yahut zorluk anlarında derin bir yalnızlık hissi yaşar”

Kaliforniya Sendromu’nun ikinci belirtisinin egoizm ve narsisizm olduğunu belirten Prof. Dr. Tarhan, özellikle gençler ortasında narsisizmin süratle yayıldığını söyledi.

“ABD’de ‘Narsisizm Epidemisi’ ismiyle kitaplar yayımlandı. Narsisizm, egoizmin kişilik haline gelmesidir. Bencil insan, güçlü ve sağlıklı olduğu vakit güzeldir; lakin hastalık, yaşlılık yahut zorluk anlarında derin bir yalnızlık hissi yaşar.” diye konuşan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, bu sürecin kaçınılmaz olarak yalnızlık ve depresyonu beraberinde getirdiğini vurguladı.

Dünyada depresyon global ölçekte artıyor

Prof. Dr. Tarhan, “Kaliforniya Sendromu’nun üçüncü belirtisi yalnızlık, dördüncü belirtisi ise mutsuzluk ve depresyondur. Bugün dünyada depresyonun global ölçekte artışında bir virüs mü var diye araştırılıyor. Aslında burada virüs, hedonizm virüsüdür.” dedi.

Yalnızlıkla baş etmenin yolunun mana odaklı bir hayattan geçtiğini söz eden Prof. Dr. Tarhan, insanın yalnızlığı kendini değiştirmek ve olgunlaşmak için bir fırsata dönüştürebileceğini anlattı.

Gençler yaşlılardan daha yalnız

Gençlik ve yalnızlık ortasındaki bağa de değinen Prof. Dr. Tarhan, İngiltere’de yapılan geniş kapsamlı bir araştırmanın çarpıcı sonuçlarını paylaştı ve “Manchester Üniversitesi ve BBC’nin 55 bin bireyle yaptığı araştırmada, 16-24 yaş ortası gençlerin yüzde 40’ı ‘çok yalnızım’ diyor. 75 yaş üzerindekilerde bu oran yüzde 27. Yani gençler, yaşlılardan daha yalnız.” diye konuştu.

Yalnızlığın artık devlet siyasetlerini da etkilediğini vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, “İngiltere 2018’de, Japonya ise 2021’de Yalnızlık Bakanlığı kurdu. Birleşmiş Milletler, geleceği bekleyen üç büyük tehlike tanımlıyor: Gelir eşitsizliği, iklim değişikliği ve yalnızlık.” tabirinde bulundu.

Gençlerdeki yalnızlığın nedeni dijital yalnızlık!

Gençlerde yalnızlığın en kritik nedenlerinden birinin dijital yalnızlık olduğunu da belirten Prof. Dr Tarhan, “Dijital dünyada bağlantı çok fakat derinlik yok. Toplumsal paylaşım var fakat duygusal paylaşım yok. Toplumsal medya aslında toplumsal değil; sanal medyadır. Duygusal transferin olmadığı yerde yalnızlık vardır.” dedi.

Konuşmasının sonunda, sağlıklı ve keyifli bir ömrün temelinde derin ve manalı ilgilerin yer aldığını vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, Harvard Üniversitesi’nin 75 yıl süren araştırmasına atıfta bulunarak, “En uzun, en memnun ve en sağlıklı yaşayanlar; güçlü, ünlü yahut başarılı olanlar değil, derin ve manalı ilgileri olan şahıslar.” halinde konuştu.

Türk kültüründeki “dost” kavramının altını çizen Prof. Dr. Tarhan, “Dost, insanın kendini yalnız hissettiğinde konuşabileceği kişidir. İnançlı alaka kurabildiği, sıkıntı dakikalar içinde ydakikalar içinde olan kişidir. Dostluk hissini kaybettiğimiz için yalnızız. Anadolu irfanına, Doğu bilgeliğiyle Batı’nın bilimsel birikimini sentezlemeye muhtaçlığımız var. Bu sorun lakin bu türlü çözülebilir.” formunda kelamlarını tamamladı.

Prof. Dr. Nazife Güngör: “Yalnızlık, gündelik ömrün içine yerleşmiş bir sorun haline geldi”

Konuşmasına sempozyuma katılanları selamlayarak başlayan Üsküdar Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Nazife Güngör, “Kritik bir sempozyum, çok kritik bir husus. Son derece önemli; çağımızın temel sorunlarından biriyle karşı karşıyayız.” dedi.

Yalnızlığın artık gündelik hayatın doğal bir modülü haline geldiğini vurgulayan Prof. Dr. Güngör, bireylerin yalnızlaşmasını yalnızca teorik bir sıkıntı olarak değil, yaşanan ve hissedilen bir gerçeklik olarak kıymetlendirdi ve “Bugün artık bireylerin yalnızlaştığını yalnızca akademik metinlerde değil, günlük konuşmalarımızın içinde de lisana getiriyoruz. Çünkü görüyoruz, hissediyoruz ve yaşıyoruz. Yalnızlık, gündelik hayatın içine yerleşmiş bir sorun haline geldi.” diye konuştu.

“Teknolojiyle birlikte aile içi alakalar zayıfladı”

Yalnızlaşmanın tarihî kökenlerine de değinen Prof. Dr. Güngör, modernleşme süreciyle birlikte aile yapısında yaşanan dönüşümlerin bu süreci hızlandırdığına dikkat çekti. Prof. Dr. Güngör, “Aslında çağdaşlaşmayla birlikte bireyin yalnızlaşmaya başladığını söyleyebiliriz. Bunun en kritik nedenlerinden biri büyük aileden, klâsik aileden çekirdek aileye geçiştir. Elbette çekirdek ailenin çağdaş hayat açısından olumlu tarafları vardı; endüstrileşmiş kentlerin bir gereği haline gelmişti. Lakin bu dönüşüm, jenerasyonlar ortası kopuşu da beraberinde getirdi.” biçiminde konuştu.

Aile yapısındaki bu parçalanmanın vakitle daha derin bir yalnızlaşmaya dönüştüğünü belirten Prof. Dr. Güngör, “Teknolojiyle birlikte aile içi alakalar zayıfladı. Çekirdek ailelerde bile ebeveynlerle çocukların ortasına teknoloji girdi. Bu aracıyla birlikte aile bireyleri giderek birbirinden kopmaya başladı. Birinci etapta bu durum özerklik ve özgürlük hissi verdi; hatta bir müddet bunun keyfi meydana geldi. Lakin vakit içinde aile bireylerinin birebir konutun içinde bile birbirleriyle irtibat kurmadığını, kursalar bile bunu artık bir araç üzerinden yaptıklarını görmeye başladık.” tabirinde bulundu.

“Yalnızlıktan haz almaya başladık”

Günümüzde bireylerin sanal dünya ile kurduğu alakanın gerçek toplumsal alakaların yerini aldığını söyleyen Prof. Dr. Güngör, “Artık her birimiz elimizdeki taşınabilir telefonların sunduğu sanal dünyayla münasebet kuruyoruz. Bir kafeye sohbet etmek için gidiyoruz, birebir masada oturuyoruz fakat birkaç dakika sonra hepimiz o kafenin dışındayız. Tıpkı masadayız lakin her birimiz öteki bir dünyadayız.” dedi.

Bu sürecin en tehlikeli boyutunun yalnızlıktan haz almaya başlanması olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Güngör, “Garip bir yalnızlaşma ve kopma yaşıyoruz. Daha da vahimi, yalnızlıktan haz almaya başladık. Bireylerin birbirine muhtaçlık duymamaya başlaması çok büyük bir tehlike. Meğer insan dediğimiz varlık toplumsal bir varlıktır. Bugün bu toplumsal varlık olma halinin çelişkilerini derin biçimde yaşamaya başladık.” diye konuştu.

Modern ve postmodern süreçlerin bireyi ve aileyi parçaladığını belirten Prof. Dr. Güngör, insanın artık hem gerçek hem de sanal dünyada modüllü bir ömür sürdürdüğünü vurgulandı ve “Bir yandan somut gerçeklikte yaşıyoruz, öteki yandan sanal gerçeklikte var oluyoruz. Bu da bizi modüllü hale getiriyor. Birinci başta keyif verici üzere görünen bu durum, vakitle insanın kendi çelişkileriyle yüzleştiği çok daha vahim bir süreci beraberinde getiriyor.” sözünde bulundu.

“Makinelerle birlikte bir şeyleşme sürecine girdik”

Teknolojinin insanı makinelere bağımlı hale getirdiğini söyleyen Prof. Dr. Güngör, bu süreci “şeyleşme” kavramıyla açıkladı ve “Birbirimizden uzaklaşırken makinelerle bütünleşmeye başladık. Makinelere eklemlendik. İnsan olmaktan, birey olmaktan uzaklaşıp, makinelerle birlikte bir şeyleşme sürecine girdik. Bu son derece dert verici bir durum.” dedi.

Duyguların ve zihinsel süreçlerin de bu dönüşümden etkilendiğini vurgulayan Prof. Dr. Güngör, “Duygularımız yumuşuyor, hatta olumsuz manada hislerimizden arınmaya başlıyoruz. Zihnimizi yapay zekâya, hislerimizi sanal âleme teslim ediyoruz. Bunun sonucunda yalnızlaşma ve yabancılaşmanın iç içe geçtiği çok garip bir sürecin tam ortasında bulunuyoruz.” diye kelamlarını tamamladı.

Prof. Dr. Süleymanlı: “Gençlerimiz zaman vakit kendilerini duyulmamış ve yalnız hissetmektedir”

Sempozyum Düzenleme Kurulu Başkanı ve Üsküdar Üniversitesi Sosyoloji Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, Kazakistan’ın başşehri Astana’dan çevrimiçi katılarak gençlerin dijital çağda giderek derinleşen yalnızlık tecrübelerine dikkat çekti.

Bu yıl sempozyumun ana temasının bilhassa gençlik olarak belirlendiğini vurgulayan Prof. Dr. Süleymanlı, dijitalleşmenin gençlerin toplumsal münasebetlerini dönüştürdüğüne işaret ederek, “Dijital çağın sunduğu tüm irtibat imkânlarına karşın, toplumsal medya üzerinden daima etkileşim içinde olan gençlerimiz vakit zaman kendilerini duyulmamış ve yalnız hissetmektedir. Bu tablo, gençlerin yaşadığı yalnızlığın ferdi tercihlerden fazla içinde bulundukları toplumsal şartlarla yakından alakalı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.” dedi.

Sempozyum müddetince gençlerin yalnızlık tecrübelerini şekillendiren çok sayıda başlığın ele alınacağını belirten Prof. Dr. Süleymanlı, “Göçmen gençlikten üniversite gençliğine, dijital jenerasyondan toplumsal medya fenomenlerine, otizmli gençlerin özgün yalnızlık tecrübelerinden yurt dışında tahsil gören gençlerin yaşadığı yalnızlık olgusuna kadar pek çok başlığı mukayeseli bir bakış açısıyla ele alacağız. Bu kümeler, günümüzde yalnızlığın yeni ve farklı görünümlerini en ağır biçimde deneyimleyen toplumsal kesitler ortasında yer almaktadır.” diye konuştu.

‘Gençlik, Dijitalleşme ve Yalnızlık’ araştırması

Her yıl olduğu üzere bu yıl da kapsamlı bir alan araştırmasının sempozyum kapsamında paylaşılacağını lisana getiren Süleymanlı, “Sempozyumumuz kapsamında Method Research Company ile iş birliği içerisinde Türkiye genelinde gerçekleştirdiğimiz ‘Gençlik, Dijitalleşme ve Yalnızlık’ başlıklı geniş kapsamlı alan araştırmasının bulgularını da değerlendireceğiz.

Sempozyumun sırf meseleleri tespit etmeyi değil, tahlil üretmeyi hedeflediğini vurgulayan Prof. Dr. Süleymanlı, “Biz burada yalnızlığı mukadderat üzere kabullenen bir yaklaşımı değil; dönüştürülebilir bir toplumsal sorun olarak ele alan bir anlayışı güçlendirmeyi amaçlıyoruz. Sırf meseleleri tanımlayan değil, birebir vakitte tahlil üreten bir akademik taban oluşturmayı önemsiyoruz.” tabirinde bulundu.

Yalnızlığın kozmik bir problem olduğunun altını çizen Prof. Dr. Süleymanlı, “Sempozyumda bu yıl Azerbaycan, Finlandiya, İsviçre, Kazakistan, Rusya ve Özbekistan olmak üzere altı ülkeden yüz yüze ve çevrim içi iştirakle geniş bir memleketler arası temsil sağlanmıştır. Bu tablo, yalnızlık olgusunun hudutları aşan, üniversal bir sorun olduğunu bir defa daha ortaya koymaktadır.” dedi.

Dijitalleşen dünyada gençlerin yalnızlık serüveni ele alındı

Moderatörlüğünü Dr. Öğr. Üyesi Nihan Kalkandeler Özdin’in yaptığı birinci oturumda; Düzce Üniversitesi’nden Prof. Dr. Metin Kılıç “Modernleşen Aile ve Dijitalleşen Gençlik”, Finlandiya Kızılhaçı’ndan Annakatriina Jylhä ve Tommi Korhonen “Yalnızlığın Gönüllülükle Önlenmesi”, Marmara Üniversitesi’nden Doç. Dr. Müge Akbağ “Gençlikte İlişkisel İhtiyaçlar” ve çevrim içi katılımıyla Prof. Dr. Mustafa Koç “Duyguda Yaşayan Gençliğin Yalnızlık Mücadelesi” başlıklı sunumlarını gerçekleştirdi.

Türkiye’de Gençliğin Yalnızlığı Araştırması sonuçları duyruldu

Sempozyumun en dikkat cazip kısımlarından birinde; Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, Dr. Öğr. Üyesi Nihan Kalkandeler Özdin ve Method Research Company’den Hale Aslı Kılıç tarafından hazırlanan “Türkiye’de Gençlik, Yalnızlık ve Dijitalleşme: Şimdiki Araştırma Bulguları” ilk sefer kamuoyuyla paylaşıldı.

Öğleden evvelki ikinci oturumda ise; NEET (ne eğitimde ne istihdamda olan) gençlerden göçmen gençlere, otizmli bireylerden milletlerarası öğrencilere kadar geniş bir yelpazede “Gençlik ve Toplumsal Yalnızlık Deneyimleri” ele alınacak. Doç. Dr. Cihan Ertan, Dr. Gökhan Özcan, Uzman Klinik Psikolog Buse Duran Birlik, Serden Ferhatoğlu Anıl (İsviçre), Nuriye Novruzova (Konuşma Terapisti) ve Sümeyra Yaman (Çocuk Gelişimi Uzmanı) gençlikte yalnızlığın psikopatolojik ve sosyolojik boyutlarını değerlendirildi.

Sempozyumun öğlenden sonraki kısmı çevrim içi olarak devam etti. Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı moderatörlüğündeki bu kısımda; Rusya (RUDN Üniversitesi), Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Azerbaycan’dan katılan bilim insanları, kendi ülkelerindeki gençlik yalnızlığı, siber siyasetler ve toplumsal medya düzenlemeleri üzerine sunumlar yaptı. 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı