TCMB, tartı değişimini tahlil etti: Yıllık maliyet artışlarıu üst çekecek!

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), hesaplamaların, Tüketici Fiyat Endeksi’nin yük yapısındaki değişikliğin ocak ayı enflasyonuna tesirinin yaklaşık 0,1 puan azaltıcı istikamette olduğuna işaret ettiğini bildirdi.

TCMB’de Ekonomist Dilara Ertuğ ve Kıdemli Uzman Nagihan Özlü tarafından hazırlanan “2026 Yılı Tüketici Fiyat Endeksindeki Güncellemeler ve Etkileri” başlıklı tahlil, bankanın blog sayfası Merkezin Güncesi’nde yayımlandı.

Analizde, Ocak 2026 prestijiyle Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK), memleketler arası kriterlere ahenk kapsamında Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) hesaplama prosedüründe üç alanda metodolojik değişikliğe gittiği kaydedilerek, kelam konusu değişikliklerin TÜFE’ye yansımalarının ele alındığı belirtildi.

Hanehalkının tükettiği mal ve hizmet fiyatlarının vakit içindeki değişimini ölçen TÜFE’nin, TÜİK tarafından Avrupa Birliği (AB) standartlarıyla uyumlu biçimde hesaplandığı aktarılan tahlilde şu sözlere yer verildi:

“Ocak 2026 prestijiyle TÜİK, milletlerarası kriterlere ahenk kapsamında TÜFE hesaplama yolunda üç alanda metodolojik değişikliğe gitti. Bunları, tüketim harcama sınıflandırmasının değişmesi, TÜFE baz yılının 2025 olarak güncellenmesi ve harcama yüklerinin belirlenmesinde ‘Ulusal Hesaplar Hanehalkı Sonuncu Tüketim Harcamaları’nın ana bilgi kaynağı olarak kullanılmaya başlanması olarak sıralayabiliriz.”

Yeni sınıflama aktüel tüketim yapısını daha âlâ yansıtacak biçimde kategori sayısını artırdı

Tahlilde, eski sınıflandırmada harcama kalemlerinin 12 ana küme, 43 alt küme ve 407 husus olarak belirlendiği, vakit içinde tüketim alışkanlıklarının değişmesi ve eser çeşitliliğinin artmasıyla kimi kategorilerin yeniliğini yitirdiği aktarıldı.

Yeni eser ve hizmetlerin sınıflandırılmasının da zorlaştığı belirtilen tahlilde, bu nedenle Birleşmiş Milletler (BM) tarafından oluşturulan ve AB ülkelerinde mecburî hale getirilen yeni sınıflamaya geçildiği vurgulandı.

Tahlilde, yeni sınıflamanın aktüel tüketim yapısını daha güzel yansıtacak biçimde kategori sayısını artırdığı tabir edilerek, şu değerlendirmeler yapıldı:

“Mal ve hizmet ayrımını da netleştirdi. Ayrıyeten çevrim içi hizmetler (paket yemek servisi, taşıma fiyatı vb.) ve yeni tüketim biçimleri (elektrikli arabaların şarjı, çamaşır kurutma makinesi vb.) de kapsama dahil edildi. Buna ek olarak, harcama kalemleri eski küme sayısı olan 12 yerine 13 ana küme altında yine düzenlendi. Heterojen yapısı sebebiyle ‘Çeşitli Mal ve Hizmetler’ ana kümesinde yer alan kimi kalemler ayrıştırılarak ‘Sigorta ve Finansal Hizmetler’ ve ‘Kişisel Bakım, Toplumsal Müdafaa ve Çeşitli Mal ve Hizmetler’ başlıkları altında tekrar tanımlandı. Bunun yanı sıra ‘Haberleşme’ ana kümesinin kapsamı genişletilerek ‘Bilgi ve İletişim’, ‘Eğlence ve Kültür’ ana kümesi ise ‘Eğlence, Dinlence, Spor ve Kültür’ olarak yine sınıflandırıldı.”

Sınıflandırma değişikliğiyle eş vakitli olarak TÜFE’nin baz yılının da 2025 olarak güncellendiği vurgulanan tahlilde, endeksin yeni baz yılına nazaran yine ölçeklendirilmesinin, geçmiş aylık ve yıllık enflasyon oranlarını etkilemediği bildirildi.

Tartılarda en besbelli değişim hizmet bölümünde görüldü

Tahlilde, eski sınıflandırmada yüklerin Hanehalkı Bütçe Anketi, kurumsal nüfus anketi, turizm anketi ve idari kayıtlardan elde edilen harcama ve ciro bilgileri ile Ulusal Hesaplar Hanehalkı En son Tüketim Harcamaları datalarının değişim suratları kullanılarak hesaplandığı aktarıldı.

Yeni sınıflandırmayla birlikte TÜFE tartılarının belirlenmesinde kullanılan bilgi kaynaklarının da değiştirildiği belirtilen tahlilde, şunlar kaydedildi:

“Bu kapsamda, tüketim hisselerinin hesaplanmasında ‘Ulusal Hesaplar Hanehalkı Son Tüketim Harcamaları’ bilgileri ana bilgi kaynağı haline gelirken ‘Hanehalkı Bütçe Araştırmaları’ alt sınıf yüklerinde tamamlayıcı kaynak olarak kullanılmaya başlandı. Ulusal hesapların sistemli güncellenmesi tüketim kalıplarındaki değişimlerin daha süratli yansıtılmasına imkan tanıyor. Bu yaklaşım, TÜFE ile GSYH deflatörü üzere fiyat değişimlerine ait makroekonomik göstergeler ortasında dengeli bir alaka olmasını sağlıyor.”

Tahlilde, tartılar, alt kalemler ve özel kapsamlı göstergeler bazında değerlendirildiğinde, en bariz değişimin hizmet dalında olduğu söz edildi.

Tüketim kalıpları ve iktisattaki yapısal dönüşüme paralel olarak, hizmet bölümünün hissesinde 7,4 puan artışın kelam konusu olduğu aktarılan tahlilde, bu artışta ulaştırma hizmetleri, lokanta ve otel ile öbür hizmetlerin ön planda olduğu bildirildi.

Tahlilde, cümbüş, spor ve kültür ile finansal hizmetlerin tüketim hissesinde da bir artış gözlendiği tabir edilerek, bu durumun, gelişmiş ülkelere yakınsama sürecinin bir yansıması olarak, ulusal gelir bilgilerinde hizmet dalının hissesinde görülen artış ile uyumlu olduğu belirtildi.

Tüketim harcamalarında da hizmetlere gerçek bir kayma izlendiği söz edilen tahlilde, “Benzer bir artış hizmet istihdamında da var. Bu bakımdan, TÜFE’nin kompozisyonundaki değişimin başka makro göstergelerle ahenk içinde olduğu söylenebilir.” denildi.

Tahlilde, hizmet kümesi tartısındaki yükselişe rağmen öteki ana küme yüklerinin 2025’e kıyasla azaldığı belirtilerek, şu değerlendirmelere yer verildi:

“En besbelli düşüş 3,2 puan ile güç kümesinde. Bu kümede şebeke suyu yanında sübvansiyonların da tesiriyle elektrik ve doğal gaz kalemleri öne çıkmakta. Temel malların 2026 yılında yükünde 3 puan gerileme var. Bunun sürükleyicisi sağlam mallar. Besin kümesi tartısında hudutlu bir gerileme olmasına karşın alt kırılım bazında farklılaşan bir görünüm mevcut. İşlenmemiş besinin tartısı taze meyve-sebze kaynaklı olarak gerilerken işlenmiş besinin tartısı artıyor. Tüm bu gelişmeler sonucunda, B ve C göstergelerinin tartıları 5,2 ve 4,5 puan yükselişle sırasıyla yüzde 79,3 ve yüzde 65,3’e ulaştı.”

Tahlilde, ikili seviyedeki ana harcama kümelerinde ise tartıların bir evvelki yıla kıyasla en fazla konut, su, elektrik, gaz ve öteki yakıtlar kümesinde azaldığı vurgulanarak, bunu bilgi ve bağlantı ile sıhhatin izlediği kaydedildi.

Yüklerin en fazla arttığı kümelerin ise değişen tüketim kalıplarının yansıdığı lokanta ve konaklama ile cümbüş, dinlence, spor ve kültür kümesi olduğu aktarılan tahlilde, öbür ana harcama kümelerinde ise tartı değişimlerinin görece sonlu olduğu bildirildi.

Hizmetler yük değişiminin yıllık enflasyona üst istikametli tesirinin yaklaşık 1 puan olacağı öngörülüyor

Tahlilde, TÜİK tarafından yayımlanan en kapsamlı fiyat endekslerinin beşli hane seviyesinde olduğu, bu nedenle eski ve yeni tartıları kullanılarak beşli hane seviyesinde hesaplama yapıldığı belirtilerek, “Bu hesaplamalar, endeksin yük yapısındaki değişikliğin ocak ayı enflasyonuna tesirinin yaklaşık 0,1 puan azaltıcı tarafta olduğuna işaret ediyor.” tabiri kullanıldı.

2025 yılında mallarda yıllık enflasyonun yüzde 25, hizmetlerde ise yüzde 44 düzeyinde gerçekleştiği aktarılan tahlilde, şunlar kaydedildi:

“2026 yılında da hizmet enflasyonunun mal enflasyonundan yüksek olabileceği düşünüldüğünde, hizmetlerin tartısındaki artışın bu yılki enflasyon oranını üst istikametli etkileme potansiyeli var. Öteki taraftan, 2025 yılında olduğu üzere 2026 yılında da yıllık hizmet enflasyonunun mal enflasyonuna kıyasla daha süratli gerilemesi beklenen. Münasebetiyle, bu iki tesir birlikte değerlendirildiğinde hizmetler yük değişiminin yıllık enflasyona üst taraflı tesirinin yaklaşık 1 puan olacağı öngörülmektedir.”