15 yaş altına toplumsal medya freni: TBMM Avrupa’yı mercek altına aldı

15 yaş altındaki çocukların toplumsal medya kullanımı ile ilgili düzenlemeleri içeren yasa teklifinin yakın vakitte TBMM Başkanlığına sunulması beklenirken, Meclis, Avrupa’da toplumsal medya platformlarının kontrolüne yönelik uygulamaları araştırdı.

TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı tarafından yapılan çalışmada, görüntü paylaşım platformları ile toplumsal medya mecralarının kullanımının süratle yaygınlaşmasının, bu mecraların gündelik hayat, kamusal tartışmalar ile temel hak ve özgürlükler üzerindeki tesirini besbelli biçimde artırdığı vurgulandı.

Söz konusu platformlarda karşılaşılabilen aldatıcı içeriklerin, nefret söylemi, şiddete teşvik yahut çocuk gelişimine ziyan verebilecek paylaşımların, bu doğrultuda düzenleme çalışmalarını hızlandırdığı belirtilen çalışmada, öncelikle Avrupa Birliği’nin (AB) görüntü paylaşım ve toplumsal medya platformlarına ait genel düzenlemeleri ele alınırken, Almanya, Fransa, Hollanda, İspanya ve İtalya’nın yanı sıra İngiltere’den örnekler yer aldı.

AB’nin 2018’deki Görsel-İşitsel Medya Hizmetleri Direktifi’nin, daha evvelki direktifin çağdaş dijital ortam şartlarına uyarlanması hedefiyle kapsamlı bir biçimde revize edilerek yürürlüğe girdiği hatırlatılan çalışmada, yenilenen direktifin, evvelki halinde yer alan medya hizmetlerine ek olarak çevrim içi görüntü paylaşım servislerini kapsam dahiline aldığı ve bu bağlamda çeşitli kollayıcı önlemlerin uygulanmasının zarurî kılındığı belirtildi.

Görsel-İşitsel Medya Hizmetleri Direktifi kapsamında görüntü paylaşım platformlarına getirilen konular çalışmada, şöyle sıralandı:

“Şiddete teşvik, nefret, yabancı düşmanlığı, ırkçılık yahut terör kabahatinin işlenmesine alenen tahrik içeren paylaşımlara karşı kamunun genelinin korunması. Çocukların fizikî, zihinsel ve ahlaki gelişimini olumsuz etkileyebilecek içeriklere yönelik önlem alınması ve yaş doğrulama yahut ebeveyn denetimi sistemlerinin geliştirilip uygulanması ayrıyeten çocukların şahsî datalarının ticari hedeflerle işlenememesi, kullanıcılar tarafından yüklenen görüntülerin görsel-işitsel ticari irtibat içerip içermediğini beyan etmelerine imkan tanıyan bir özellik sunulması, platformların kullanıcıya açık halde içerikleri raporlama ve itiraz-şikayet kanalı sağlaması, hizmet koşulları ve içerik kuralları hakkında kullanıcılara net bilgi verilmesi, AB reklam kurallarına ahenk ve sakıncalı içerik reklamlarının sonlandırılması, kullanıcıların medya okuryazarlığı seviyelerini yükseltecek adımların atılması ve kullanıcıların bu adımlara dair bilgilendirilmesi.”

AB’de dijital platformlar bağlamında mevcut en kapsamlı ve bağlayıcı düzenleme olan Dijital Hizmetler Tüzüğü’nün 17 Şubat 2024 prestijiyle yürürlüğe girdiği söz edilen çalışmada, tüzüğün internet üzerinde faaliyet gösteren medya hizmetlerinin uygulama mağazaları, arama motorları, pazaryeri siteleri, toplumsal medya platformları ve görüntü paylaşım platformları üzere hizmet sağlayıcılarını kapsadığı vurgulandı. Tüzükteki kuralların ihlal edilmesi durumunda verilebilecek cezalar ait çalışmada şu bilgilere yer verildi:

“Tüzükte belirlenen bir yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde kelam konusu platforma bir evvelki mali yıl global cirosunun yüzde 6’sına kadar idari para cezası verilebilir. Buna ek olarak platformlar tarafından ilgili makamlara yanlış, eksik yahut aldatıcı bilgi verilmesi yahut kontrol taleplerine uyulmaması durumunda da platformun yıllık gelir yahut global cirosunun yüzde 1’ine kadar para cezası uygulanabilir. Son olarak tekrar tüzükte öngörülen yükümlülüklere uyulmaması durumunda platformun günlük ortalama geliri yahut global cirosunun yüzde 5’i kadar periyodik para cezası da uygulanabilir.”

Almanya’da toplumsal medya platformuna erişim kısıtlaması

Almanya’daki uygulamaya ait bilgi verilen çalışmada, toplumsal medya platformlarının ihlallerine ilişkin Federal Ağ Ajansı tarafından şu yaptırımların uygulanabileceği belirtildi:

“Hizmet sağlayıcının, ajans tarafından verilen bir buyruğu yahut düzeltme talebini yerine getirmemesi durumunda bir evvelki mali yıldaki dünya çapındaki ortalama günlük cirosunun yahut gelirinin yüzde 5’ine kadar günlük zarurî ödeme. Genel bilgi yükümlülüklerini (künye bilgileri vb.) eksik yahut yanlış sunma durumunda 50 bin avroya kadar idari para cezası. Yıllık raporları (şeffaflık raporları) yayınlamamak yahut yanlış yayınlama, yetkili makamlara bilgi verme yükümlülüğünü yerine getirmeme ve irtibat noktalarını gerçek belirlememe durumlarında 100 bin avroya kadar idari para cezası. Kullanıcıları manipüle eden arayüz dizaynları kullanma, iç şikayet idare sistemini metoduna uygun kurmama ve yasa dışı içeriğe karşı bildirim-eylem prosedürlerini işletmeme durumlarında 300 bin avroya kadar idari para cezası. Büyük ölçekli şirketlerde ihlallerin derecesine bağlı olarak dünya çapındaki cirosu üzerinden cirosu 5 milyon avroyu aşıyorsa yıllık cironun yüzde 6’sına kadar, cirosu 10 milyon avroyu aşıyorsa yıllık cironun yüzde 1’ine kadar idari para cezası. Önemli ihlallerin devam etmesi durumunda platformun çevrim içi arayüzüne erişimin kısıtlanması yahut sonlandırılması.”

İngiltere’de platformlara yıllık cirosunun yüzde 10’una kadar para cezası

Çalışmada, İngiltere’de hem görüntü paylaşım platformları hem de toplumsal medya mecralarının kontrolünden sorumlu kurumun irtibat, haberleşme ve medya alanındaki düzenleyici, denetleyici İletişim Kurumu (OFCOM) olduğu belirtilirken, OFCOM’un yetişkin içerikler barındıran platformların çocukların çevrim içi güvenliği için yaş doğrulama ve içerik filtreleme sistemlerini sağlamasını zarurî kıldığı vurgulandı.

Kanunlarda öngörülen kararlara karşıtlık teşkil eden hallerde OFCOM’un platformlardan düzeltme ve yasal yükümlülüklerini yerine getirme talebinde bulunma yetkisi olduğu aktarılan çalışmada, kurum tarafından verilecek cezalar şöyle paylaşıldı:

“Aksiyon alınmaması durumunda OFCOM, ilgili platformlara 18 milyon sterline yahut yıllık cironun yüzde 10’una kadar (hangisi yüksekse) para cezası verebilmekte. Devam eden ve önemli ihlallerde de OFCOM, internet hizmet sağlayıcılarından kelam konusu platforma erişim mahzuru getirme talebinde bulunabilmekte. OFCOM’un bilgi edinme taleplerine karşılık vermeyen şirketlerin üst seviye yöneticilerine karşı cezai süreç başlatılabilir. Buna ek olarak, platformun sunduğu hizmetlerde çocuk güvenliği ile ilgili makul yükümlülüklere yahut çocukların cinsel istismarı konusunda OFCOM’un uygulama bildirimlerine uymaması halinde, OFCOM şirketleri ve yükümlülüğü bulunan üst seviye yöneticileri cezai olarak sorumlu tutabilecektir. En uç durumlarda ise mahkemelerin onayı ile OFCOM, bir sitenin gelir elde etmesini yahut Birleşik Krallık’tan erişilmesini engellemek maksadıyla ödeme sağlayıcılarının, reklam verenlerin ve internet servis sağlayıcılarının kelam konusu platform ile çalışmayı durdurmasını talep edebilir.”

Fransa’da toplumsal medyanın kontrolünü ARCOM yapıyor

Fransa’da çevrim içi görüntü paylaşım ile toplumsal medya platformlarının düzenlenmesi ve kontrolünün bağımsız kamu otoritesi olan Görsel-İşitsel ve Dijital İletişim Düzenleme Kurumu (ARCOM) tarafından gerçekleştirildiği belirtilen çalışmada, yükümlülüklere uyulmaması durumunda ARCOM’un görüntü paylaşım platformlarına hizmetin yahut reklamların askıya alınması, resmi bildiri yayımlatılması ve idari para cezası yaptırımında bulunduğu bildirildi. İdari para cezalarının nefret içeriği üzere durumlarda cezanın dünya çapındaki yıllık cironun yüzde 6’sına yahut 20 milyon avroya kadar çıkabileceği vurgulanan çalışmada, Fransa’da ihlallere ait toplumsal medya platformlarına yönelik yaptırımlar şöyle sıralandı:

“Yaş doğrulama teknik gerekliliklerine uyulmaması ve verilen ihtara karşın düzeltme yapılmaması durumunda 150 bin avro yahut dünya çapındaki cirosunun yüzde 2’sine kadar para cezası verilir. Reşit olmayanların pornografik içeriğe erişmesine imkan tanınarak ceza kanununun ilgili hususları ihlal edilmesi durumunda 250 bin avro yahut dünya cirosunun yüzde 4’üne kadar ceza uygulanır. İhtara uymayan platformlar için internet servis sağlayıcılarına yahut DNS sağlayıcılarına ilgili hizmete erişimi 48 saat içinde engelleme talimatı verilebilir. Arama motorlarına ve dizinlere, ihlali gerçekleştiren servisin referanslarının kaldırılması (arama sonuçlarında görünmemesi) talimatı verilebilir. ARCOM, uygulama mağazalarından ihlale bahis olan yazılımın indirilmesinin engellenmesini talep edebilir. Uygulama mağazası bu talebi 48 saat içinde yerine getirmezse, dünya cirosunun yüzde 1’ine kadar para cezasıyla karşılaşabilir.

AB tarafından yaptırım uygulanan kişi yahut kuruluşların propagandalarının (savaş propagandası vb.) yayılmasını durdurmayan platformlara, dünya cirosunun yüzde 4’ü, tekrarında yüzde 6 yahut ciro yoksa 250 bin avro, tekrarında 500 bin avro ceza verilebilir. ARCOM’un engelleme yahut listeden çıkarma talimatlarına uymayan internet servis sağlayıcıları yahut arama motorları, dünya cirolarının yüzde 1’i, tekrarında yüzde 2 yahut 75 bin avro, tekrarında 150 bin avro para cezasına çarptırılabilir. ARCOM’un soruşturma taleplerine karşılık verilmemesi yahut yanlış/yanıltıcı bilgi sunulması durumunda platformun dünya cirosunun yüzde 1’ine kadar ceza kesilebilir. Kararlara uyulmadığı her gün için platformun günlük ortalama dünya cirosunun yüzde 5’ine kadar gecikme cezası uygulanabilir.”

İtalya’da İletişim Kurulu süratli içerik kaldırma kararı alabiliyor

İtalya’da görüntü paylaşım platformları ve toplumsal medya hizmetlerine ait düzenlemelerin uygulanması ve kontrolünden sorumlu kurulun İletişim Kurulu (AGCOM) olduğu aktarılan çalışmada, şuranın yaptırımlarına ait şu bilgiler paylaşıldı:

“Acil durumlarda süratli içerik kaldırma kararları almak, platformlardan bilgi ve evrak talep etmek, para cezası uygulamak üzere yetkilere sahip. Para cezalarına ait olarak görüntü paylaşım platformlarına 30 bin avrodan 600 bin avroya yahut birtakım durumlarda yıllık cironun yüzde 1’ine kadar para cezası verilebilmekte. Tekrar eden ihlallerde ise para cezasının artırılması yahut süreksiz hizmet kısıtlamaları uygulanabilmektedir.”

İspanya’da görüntü paylaşım platformları ve toplumsal medya platformlarını düzenleme ve denetlemeden sorumlu kurumun, Ulusal Piyasalar ve Rekabet Kurulu (CNMC) olduğu belirtilen çalışmada, İspanya’da görüntü paylaşım platformlarına ait CNMC’nin vazife ve yetkilerinin çerçevesini çizen başat düzenlemenin 2018 tarihli AB direktifi olduğu ve kelam konusu direktifin İspanya iç hukukuna 2022 tarihli Görsel-İşitsel İletişim Kanunu ile uyarlandığı aktarıldı.

Hollanda’da ise çevrim içi görüntü paylaşım ile toplumsal medya platformlarının düzenlenmesi ve kontrolünün farklı kuruluşlar tarafından yapıldığı belirtilen çalışmada, Medya Kurumunun çevrim içi görüntü paylaşım platformlarının editoryal/içerik kontrolünden, Tüketici ve Piyasalar Kurumunun ise toplumsal medya platformlarının kontrolünden sorumlu olduğu söz edildi.