Süreç kurulu ortak raporundan dikkat çeken başlıklar

Süreç komitenin, ortak raporu oy çokluğuyla kabul etti. DEM parti rapora şerh koyarak kabul oyu verirken, TİP ve EMEP dışındaki tüm partiler de kabul oyu verdi. Böylelikle rapor 2 ret, 1 çekimser oyla; oy çokluğu ile kabul edilmiş oldu. Komisyonda CHP’li Türkan Elçi, çekimser oy kullandı.

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, raporun 7 ana başlık altında hazırlandığını, bir af düzenlemesi niteliğinde olmadığını belirtti. Rapora nazaran, yürütülen süreçte vazife alanlar, komitenin toplantılarına katkıda bulunanlar, komite çalışmalarında yer alanlara da yasal garanti sağlanacak.

Taslak rapor, “Komisyon Çalışmaları, Komitenin Temel Gayeleri, Türk Kürt Kardeşliğinin Tarihi Kökleri ve Kardeşlik Hukuku, Kurulda Dinlenen Şahısların Mutabakat Alanları, PKK’nın Kendisini Feshetmesi ve Silah Bırakması, Sürece Ait Yasal Düzenleme Teklifleri ve Demokratikleşme İle İlgili Teklifler ve Sonuç ve Değerlendirme” bölümlerinden oluşuyor.

Son formu verilen Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu‘nun ortak raporda, yasal düzenlemelerin toplumda cezasızlık ve af algısı oluşturmaması gerektiği vurgulandı. Raporda AYM ve AİHM kararlarına uyulması, silah bırakan PKK’lıların topluma kazandırılması için “amaca özgülenmiş, müstakil ve geçici” yasal düzenleme de önerildi.

Kronolojik ek listesiyle birlikte 60 sayfadan oluşan raporda kurul çalışmaları, sunumlar ve uzlaşılan teklifler sıralandı. Raporda; AİHM ve AYM kararlarına uyulması, silah bırakan PKK’lılar için yürütülecek yasal süreç ve infaz maddesine ait düzenleme tekliflerine yer verildi.

Raporda kayyım uygulamasına da değinilerek; “Belediye liderinin, kanunda yer alan sebeplerle misyondan el çektirilmesi durumunda yalnızca belediye meclisi tarafından seçim yapılması konusunda mevzuatın düzenlenmesi önerilmektedir” denildi.

Bugün son sefer toplanan kurulda rapor oy çokluğuyla kabul edildi.

“Af ve cezasızlık algısı olmamalı”

Rapordan öne çıkan ayrıntılar şu biçimde:

“Toplumsal bütünleşmenin güçlendirilmesini temin etmek üzere silah bırakmayla birlikte süreci ve sonrasını yönetecek, hedefe özgülenmiş, müstakil ve süreksiz mahiyette bir yasal düzenlemeye muhtaçlık duyulmaktadır. Silahların bırakılması süreciyle birlikte ele alınacak müstakil yasanın, sürecin sonuçlarını tümüyle ortadan kaldıracak ve demokratik siyaset tabanını güçlendirecek ölçüde kapsayıcı olması tavsiye edilmektedir. Kanun, silahı ve şiddeti reddeden bireylerin topluma yine kazandırılmasını, silah ve şiddete kalıcı olarak son verilmesini ve problemin bütünüyle hukuksal ve siyasi yere çekilmesini amaçlamalıdır.

Bu doğrultuda kanun, örgüt mensuplarının sadece silah bırakma sonrasında türel durumlarını tespit ve tayine yönelik olmamalıdır. Kanun birebir vakitte ilgili bireylerin adil, inançlı ve sağlıklı formda toplumla bütünleşmesini hedeflemelidir. Kanun, kamu vicdanını ve toplumsal hassasiyetleri gözetmeli, kapsamı yorum yoluyla genişletilmeye müsait olmayacak halde net, bütüncül ve anlaşılır olmalıdır. Belirtilen müstakil süreksiz kanunla birlikte ayrıyeten ceza ve infaz hukukunda yer alan kararlardan istifade edilerek hazırlanacak bir düzenleme ile bahse bahis bireyler hakkında tasarrufta bulunabileceği ve ilgili bireyler hakkında kesinlikle isimli bir süreç yapılması gerektiği bedellendirilmektedir. Yasal düzenlemeler toplumda cezasızlık ve af algısı oluşturmamalıdır.

Demokratikleşmeyle ilgili düzenlemeler

Türkiye’nin demokratik standartlarının yükseltilmesi emeliyle atılması gereken adımlar konusunda tekliflerde bulunmak Kurulumuzun en önemli vazifelerindendir.

Güvenli bir toplumsal ve siyasal ortam; demokrasinin eksiksiz işleyebilmesi ve standartlarının yükseltilmesi ile kurumsallaşmasının ön şartıdır. Keza demokrasi, özü gereği fikirlerin eşit şartlarda ve özgür bir ortamda serbestçe söz edilebildiği bir kamusal alanın varlığını gerektirir. Silah, şiddet ve teröre dayalı prosedürler siyasal tartışmayı fonksiyonsuz hale getirdiği üzere problemlerin demokratik yerde tartışılarak çözülmesini de zorlaştırır. Bu nedenle hakaret, tehdit üzere kabahat ögesi içermeyen her türlü fikrin söz edilebildiği; karşılıklı hürmet ve müsamaha çerçevesinde, sıkıntı ve hassas bahislerin dahi müzakere edilebildiği bir siyasal ortamın oluşturulması temel bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır.

Bu yaklaşım, toplumsal bütünlüğün korunması ve güçlendirilmesi açısından da belirleyici bir rol oynamaktadır. Fakat, bu çerçevede toplumsal bütünlüğün güçlendirilmesi bireylerin tek tip niyet ve kimlikler etrafında şekillendirilmesi manasına gelmemektedir. Ortak demokratik pahalar tabanında farklı görüşlerin bir ortada var olabildiği, çoğulculuğun korunarak siyasal rekabetin sürdürüldüğü bir yapıda toplumsal bütünlük güçlenir. Kelam konusu anlayış, farklılıkların çatışma ögesi değil, toplumsal çeşitliliğin doğal bir kesimi olarak kabul edildiği; niyetlerin barışçıl prosedürlerle tabir edildiği ve siyasal iştirakin şiddetin reddedilerek gerçekleştirildiği bir demokratik perspektifi söz etmektedir.

Komisyona sundukları raporlarında “bütünleşme” ya da “entegrasyon” kanunu tekliflerine de yer veren siyasi partiler eş vakitli olarak demokratikleşmeye yönelik adımlarla birlikte sağlıklı bir tahlilin ortaya çıkabileceğine işaret etmişlerdir. Bu doğrultuda Kurulumuz aşağıdaki başlıklarda tekliflerde bulunmaktadır.

AİHM ve AYM Kararlarının Uygulanması

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi (AYM) Kararları Anayasamıza nazaran Anayasa Mahkemesi kararlarının yasama, yürütme ve yargı organlarını, yönetim makamlarını ve öbür kuruluş ve şahısları bağladığı konusunda rastgele bir tereddüt bulunmamaktadır.

Türkiye’nin zarurî yargı yetkisini kabul etmiş olduğu Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kararlarını icra etme oranı yaklaşık %90’dır. Avrupa Kurulu üyesi ülkelerin kararları icra etme oranı ise yaklaşık %80’dir.

Bu yüksek orana karşın, Türkiye Cumhuriyeti’nin hukuk devleti olma niteliğini perçinleme konusunda AİHM ve AYM kararlarına eksiksiz uyulmasının değeri de ortadadır.

AİHM ve AYM kararlarına eksiksiz ahengi temin edecek mevcut sistemler güçlendirilmeli; ayrıyeten tesirli yeni düzenekler oluşturulmalıdır. Kararlara ahengin sağlanması çerçevesinde, yönetimin süreçlerinden ve yargının işleyişinden kaynaklanan mahzurların kaldırılması önerilmektedir.

Yargılama ve İnfaza ait düzenlemeler
İnfaz mevzuatının AİHM ve AYM içtihatları ile tarafı olduğumuz memleketler arası mukaveleler bağlamında gözden geçirilerek infaz adaletini temel alan bir temelde tekrar ele alınması önerilmektedir.

Özellikle mahkumların infaz süreçlerinin, şartlı salıverilme kuralları ile infaz mühletleri de dahil olmak üzere ceza hukukunun kozmik unsurları kapsamında daha adil, daha eşitlikçi ve daha bütüncül bir yaklaşımla ele alınması düşünülmelidir.

Hasta ve yaşlı tutuklu ve mahkumlar için, hayat hakkının her hakkın önünde olduğu gerçeği göz önüne alınarak, infaz ertelemesi kuruluşu değerlendirilmelidir.

Cezaevleri yönetim ve müşahede şuralarının yapısı ve karar süreçleri, uygulamadaki aksaklıklar tespit edilerek gözden geçirilmelidir.

Hukukun kozmik prensipleri çerçevesinde ve AİHM ile AYM’nin yerleşik içtihatları doğrultusunda, tutuksuz yargılamanın tüm yargısal süreçlerde temel alınmasına itina gösterilmelidir. Kanundaki tutuklama koşullarına bağlı kalınarak, tutuklamanın istisna olduğu prensibine uygun biçimde mevzuat gözden geçirilmelidir.

Hak ve özgürlüklerin genişletilmesi ile ilgili düzenlemeler
Doğuştan gelen, dokunulamaz ve devredilemez nitelikteki, insan onurunun vazgeçilmez bir modülü olan temel hak ve özgürlüklerin tam ve eksiksiz kullanılmasının önündeki manilerin kaldırılması maksadıyla mevzuat gözden geçirilmelidir.

Toplantı ve Şov Yürüyüşleri Kanunu’nun hak ve özgürlükleri genişletecek ve hakkın özünü koruma edecek halde tekrar düzenlenmesi önerilmektedir. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, aktifliği artırılacak biçimde yine yapılandırılmalıdır. Şiddet içermeyen hiçbir fiil terör hatası olarak nitelendirilmemeli ve söz özgürlüğü kapsamında olması gereken hareketler terör cürmü sayılmamalıdır.

Bu bağlamda, Türk Ceza Kanunu, Terörle Çaba Kanunu ve ilgili mevzuatın yasal bellilik unsuru çerçevesinde söz özgürlüğünü güçlendirecek halde yine düzenlenmesi önerilmektedir.

Şiddet daveti, nefret söylemi ve terör propagandasıyla aktif çaba sürdürülürken, türel hudutlar içinde kalan her türlü tenkit, itiraz ve talebin demokratik hayatın ayrılmaz bir modülü olarak korunduğunu gözetmek ve temin etmek amacıyla; basın ve yayınla ilgili kanunlar gözden geçirilmelidir.

Haberleşme sonlarını aşmayan ve tenkit maksadıyla yapılan niyet açıklamaları, kabahat oluşturmaz. Bu karara bağlı olarak uygulamada basın özgürlüğünü sınırlayıcı sonuçlar doğuran yasalar yine ele alınmalıdır. tüzel bellilik ve öngörülebilirlik unsurları çerçevesinde yine ele alınmalıdır.

Şeffaflık, demokratik katılım, parti içi demokrasi, çoğulculuk ve temsilde adalet unsurları doğrultusunda; Anayasa’nın 79’uncu unsuru çerçevesinde genel yargısal süreçler ile seçim yargısının bellilik ve yasallık prensiplerine uygun formda düzenlenmesi gayesiyle yeni bir Siyasi Partiler Kanunu ile yeni seçim kanunlarının siyasi partilerin uzlaşısı ile hazırlanması önerilmektedir.

Demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez ögelerinden olan siyasi partilerin kurumsal kimliklerinin korunması temel alınarak eksik ve yanlış uygulamalar gözden geçirilmelidir. Siyasi Etik Kanununun hazırlanması önerilmektedir.

Kayyım uygulamasına ait teklif

Demokratik siyaset yerini güçlendirmek gayesiyle idari sistemin “daha demokratik ve tüzel standardı daha yüksek” bir halde organize edilmesi mümkündür.

Anayasadan kaynaklanan idari vesayet yetkisinin demokratik toplum gereklerine uygun olarak kullanılması; liderin kanunda yer alan sebeplerle misyondan el çektirilmesi durumunda yalnızca belediye meclisi tarafından seçim yapılması konusunda mevzuatın düzenlenmesi önerilmektedir.

Süreçte misyon alanlara yasal garanti sağlanması
Yürütülen süreçte vazife alanlar, Ulusal Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Kurulunun toplantılarına iştirak edip görüş, teklif ve değerlendirmelerde bulunanlar ile Kurul çalışmalarında yer alanlar ve görevlilerin faaliyetlerinin yasal teminata kavuşturulması önerilmektedir.

Sonuç ve değerlendirme

Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Kurulu; Meclis’in temsil gücünü, siyasetin tahlil üretme kapasitesini ve ulusal iradenin kontrol imkanlarını birebir yerde buluşturan bir örneklik ortaya koymuştur.

Toplantılar boyunca oluşan müşterek kanaat, şiddet ve terörle gayret prosedürünün yalnızca güvenlik önlemleriyle sonlu kalmaması gerektiği tarafındadır. Tam demokrasiye dayanan yurttaşlık şuurunun, eşitlik temelli kardeşliğin ve kurumsal şeffaflığın kalıcı huzur ve barışı mümkün kılacağı bedellendirilmektedir.

Komisyon raporu, idari ve hukuksal düzenlemeler için yol gösteren bir çerçeve ortaya koyarken, topluma ahenk adımlarının ertelenemez bir alan olduğunu hatırlatmaktadır.

Siyasetin vazifesi, toplumun farklı seslerini ortak geleceğin lisanında buluşturmaktır.

Milletin vicdanıyla, aklıyla ve irfanıyla yürüyen bu süreç, kalıcı sonuç üreterek; kardeşlik, birlik ve bütünleşme temelli bir vatandaşlık anlayışıyla güçlendiğinde, “Türkiye Modeli”nin en değerli kazanımı olan iç huzur, sağlam yerler üzerinde yükselecektir.

Bir asır evvel Mustafa Kemal Atatürk ve arkadaşlarının önderliğinde büyük zorlukları aşarak kardeşlik temelinde kurulan Cumhuriyetimiz, ikinci asrının başlangıcında toplumsal barış ve huzur iklimini tam manasıyla temin edecektir. Bu istikamette Şanlı Meclisimizin çatısı altında gerçekleştirilecek çalışmalar kararlılıkla sürdürülecek ve milletimizin aydınlık bir geleceğe ulaşmasını sağlayacaktır.

Demokratik, çoğulcu ve herkesin kendini ilişkin hissettiği bir Türkiye’yi daima birlikte büyük bir uğraşla inşa etmek için hakikatin göz gerisi edilmediği, hislerin inkar edilmediği ve siyasetin tahlil üretme yüreği gösterdiği bir anlayışın benimsenmesi hayati değerdedir.

Komisyonumuz, Türkiye’nin barışla, bütünlükle, demokrasiyle ve kardeşlikle güçleneceğini göstermiştir.

Canları ve kanları kıymetine vatanımız için hayatlarını hiçe sayan şehitlerimizin aziz anısı ve gazilerimizin kardeşlik iradesi, ulusal bütünlüğümüzün sarsılmaz teminatıdır.

Oluşan müşterek kanaat, sürecin kamu tertibini koruyan, hak ve hürriyetleri genişleten, toplumsal rızayı büyüten ve ortak geleceği kurumsal bir disiplin içinde taşıyan bir yol üzerinde ilerlemesi tarafındadır.

Bu rapor, çalışmaların ve gelen raporların tümünden süzülen birikimi ve ortak aklı, izleyen periyotta atılacak adımlara rehberlik edecek bir çerçeve halinde dikkatlere sunmaktadır.

Bundan sonraki safhada, tespit ve takip sistemlerinin öngörülebilirliği, idari ve hukuksal düzenlemelerin açıklığı, toplumsal ahenk adımlarının kapsayıcılığı ve Meclis kontrolünün sürekliliği belirleyici olacaktır.

Komisyonun ortaya koyduğu yaklaşım, ortak gelecek gayesini ortak projelerle güçlendiren, bölgesel kalkınmayı hızlandıran, toplumsal bağları onaran ve ayrıştırıcı senaryoların tabanını daraltan bir bütünleşme üretmeyi temel almaktadır. Böylece ortak gelecek amacımız, ulusal iradenin nezaretinde kurumsal teminat kazanacaktır. Türkiye Modeli, meşruiyet, istikrar ve toplumsal barış üreten bir çerçeveye dönüşecektir.

Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Kurulu olarak yürüttüğümüz çalışmalar sonucunda hazırlanan teklif ve değerlendirmelerimizi içeren raporumuz yasa çalışmalarında temel alınmak üzere siyasi partilerin ve kamuoyunun takdirlerine hürmetle sunulmaktadır.

Bu konu sürecin uygulanmasına ait adap ve asılların ikincil düzenlemelerle somutlaştırılması, yetki karmaşasının önlenmesi ve idari uygulamada yeknesaklığın sağlanması bakımından gerekli görülmektedir.

Yürütme tarafından bu bahiste hazırlanacak raporların TBMM’ye sunulması gerekli görülmektedir.