Zelzeleye Disiplinlerarası Bakış: “Afetler Yazgı Değil, Hazırlık Meselesidir”

İstinye Üniversitesi İktisadi, İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi Lojistik Yönetimi Bölüm Başkanı Fahri Erenel, üniversitenin toplumsal sorumluluk vizyonundan hareketle hazırlanan “Depreme Disiplinlerarası Bakış” kitabının ortaya çıkış sürecini ve hedeflerini anlattı. Zelzelenin tüm boyutlarıyla ele alınmasının risk idaresi süreçlerine kritik katkı sağlayacağını belirten Erenel, hem akademik dünyada hem de toplum genelinde zelzele okuryazarlığının artırılmasının hayati ehemmiyet taşıdığını vurgulandı.

“Risk ve kriz idare süreçlerine katkı sağlayabileceğini düşündüm”

 Prof. Dr. Fahri Erenel, “Depreme Disiplinlerarası Bakış” kitap fikrinin nasıl doğduğunu şöyle anlatıyor:

“10’uncu yaşını kutlayan İstinye Üniversitesi’nin genç yaşında ulaşmış olduğu başarılı düzeye, topluma katkı ve toplumsal sorumluluk kapsamında nasıl katkıda bulunabilirim kanısı, bu çalışmanın filizlenmesine yol açtı. Daha evvel, bu hususta uzman pahalı bir hocam ile ‘Acil Durum ve Afet İdaresine Şimdiki Bakış’ isimli çalışmayı hazırlamış ve yayınlamıştık. Yaptığım araştırmalar, alanda gördüklerim, afet konusunu farklı boyutlarıyla ortaya koyan çalışmalar olmakla birlikte sarsıntı konusunun bütün boyutlarını kapsayan bir yayın olmadığını ve bu bahsin bütün boyutlarıyla ele alınmasının risk ve kriz idare süreçlerinin daha aktif yürütülmesine katkı sağlayabileceğini düşündüm. Üniversitemizde mevcut çok sayıda disiplinin nasıl katkı sağlayabileceğini hocalarımızla paylaştığım anda gelen geri bildirimler katkının çok yüksek düzeyde olacağını gösterdi ve beni de teşvik etti. Elbette Rektörümüz Prof. Dr. Erkan İbiş’in vizyoner hali ve takviyesi bu çalışmanın hayata geçmesinde kritik rol oynadı. Rektör yardımcımız Prof. Dr. Peyami Çelikcan’ın tıkandığımız noktalarda devreye girerek yol açması ve baskı sürecinde sağladığı katkı son derece pahalı. Çalışmanın ortaya çıkmasında, birlikte çalıştığım Dr. Burak Buyun’un hem kısım müellifi ve hem de kitabın tasarım sürecinde, Prof. Dr. Hasip Pektaş’ın kapak dizaynında sağladığı dayanak çok kritikydi. Elbette kısım yazılarıyla katkı sağlayan hocalarımız çalışmanın farkını ortaya koydu. Özcesi bu çalışma İstinye Üniversitesi’nin örnek bir grup çalışmasının eseri.”

“İkincisini çıkarmak için çalışmalarımızı sürdüreceğiz”

Prof. Dr. Erenel, kitabın okurlara sunduklarını ise şöyle özetliyor:

“Afetin çabucak her türlüsüne maruz kalan ülkemizde zelzele hem kapladığı alan, etkilediği nüfus, meydana gelişi sırasında ve sonrasında yarattığı tesirler açısından önceliğini korumaktadır. Bu afet çeşidi öncesi ve sonrası ile birçok akademik disiplinin ortak çalışmasını gerektirmektedir. Zelzele ile çabayı disiplinlerarası bir bakış açısıyla ele almanın tek bir alanda çalışma yapanlara öbür alanlara da bakarak kendi çalışma alanına katkı sağlaması ve çalışma aldakikalar içinde dikkate almadığı yahut gözden kaçırdığı farklı değişkenleri görmesini de sağlamak çalışmanın otaya çıkmasındaki maksatlardan biri olmuştur. Ayrıca, kitabı okuyacak olanlarda zelzelenin birçok boyutunu bir ortada görerek bilhassa risk idare sürecinde zelzele okuryazarlığı şuurunun artmasına ve bu suretle devletimizin çalışmalarına katkı sağlamakta amaçlarımızdan bir olmuştur. Bu çalışmanın öteki bir özelliği de kısım yazıları ortasına zelzele konusunda bilgilendirici metinler konulmuş olmasıdır. Çalışmada sarsıntının birçok disiplinini ele almakla birlikte daha farklı disiplinleri de ilgilendirdiğinin farkında olarak vakit içerinde bu çalışmanın ikincisini çıkarmak için çalışmalarımızı sürdüreceğiz. Çalışmaya yalnızca üniversitemiz takımında yer alan hocalarımız ve öğrencilerimiz katkı sunmamışlar, farklı üniversite ve kurumlardan da katkı sağlanmış olması çalışmayı zenginleştirmiştir.”

“Depremin bir baht olmadığını görecekler”

Kitabı okuyanların öncelikle zelzelenin bir mukadderat olmadığını göreceklerini belirten Erenel, “Depremin risk ve kriz idare süreçlerinde nelerle karşılaşabilecekleri, ne tıp önlemler alabileceklerini ve nasıl hazırlanmaları gerektiği konusunda farkındalık oluşabilecektir. Zelzele dahil afetlere birçok disiplin açısından hazırlanılması gerektiğini görebileceklerdir. Sarsıntı hazırlık eğitim programlarında düzenlemeler yapılabilecektir” dedi.

Yapılması gerekenlerle ilgili de bilgi veren Profesör, “Depreme hazırlığın birçok disiplini ilgilendiren boyutu bulunmaktadır. Bu boyutları bütüncül bir formda bir ortaya getirecek çalışmalar sürdürülmektedir. Bu çalışmaların daha kapsayıcı olması ve daha geniş kitlelere yayılacak olması bilhassa risk idaresi sürecinin muvaffakiyetini artırabilecektir. Ayrıyeten, toplumun her bölümüne yayılmış sistemli bir eğitim ve vatandaşları da içine katan değişik vakitlerde ve şartlarda, senaryoya dayalı olarak yapılacak tatbikatlarla hazırlanmamız gerekir. Sık tekrar ve uygulamalarla şuurlu bir alışkanlık haline getirilirse zelzele dakikalar içinde gerçek hareket usulü uygulama mümkünlüğü daha yüksek olacaktır. Tatbikatları gerçekçi senaryolara dayalı olarak tüm vatandaşlarımızın iştirakiyle gerçekleştirmek planların muvaffakiyet oranını arttıracak ve büyük yol kat etmemizi sağlayabilecektir” diye konuştu.

“Afetler toplumlar için asla baht değildir”

Afetlerin toplumlar için yazgı olmadığına dikkat çeken Prof. Dr. Erenel, şöyle devam etti:

“Afetleri yahut afetlerin verebileceği büyük ziyanlı önlemede çok başarılı adımlar atmış birçok ülke var. 9.5 büyüklük ile dünya tarihinin en şiddetli sarsıntılardan birini yaşayan Şili bu afetten çıkardığı dersle zelzeleyle ilgili eğitimlerini artmış, alınacak önlemleri ayrıntılarıyla planlanmış ve gerçekçi senaryolarla tatbikatlar gerçekleştirerek bir sonraki 8.5 büyüklüğündeki zelzeleden taban seviyede ziyanla etkilenmiştir. Afetler toplumlar için asla baht değildir. Bizler de hazırlık süreçlerini hızlandırarak üniversitelerimize mecburî afet idaresi dersleri koymalı ve afetlere gerçekçi bir halde hazırlanmalıyız. Anadolu’da bildiğimiz en yıkıcı felaketlerden biri olan 1932 yılında gerçekleşen Erzincan sarsıntısını örnek verecek olursak; teknolojinin ve karayollarının gelişmediği, arama kurtarma takım ve ekipmanlarının kâfi olmadığı bir tarihte, Doğu Anadolu bölgemizin eksi 35 derecelere varan soğuğunda gerçekleşen bu zelzele her türlü kurallara hazırlıklı olmamız gerektiğinin bir örneğidir. Bu örnek; afetlere hazırlıkta gerçekçi olmanın, çağa, iklime ve coğrafyaya nazaran senaryo çizerek tatbikat yapmanın ve elbette eğitimlerde sürekliliği sağlamanın ehemmiyetini bir kere daha ortaya koymaktadır.”

“Deprem dakikalar içinde merdivenlere ya da çıkışlara gerçek koşmayın”

Vatandaşların sarsıntı dakikalar içinde birinci yapması gerekenlerlerle ilgili de bilgi veren Prof. Dr. Erenel, şunları söyledi:

“Günlük ömür içinde sarsıntı farklı alanlarda/konumlarda yakalanabiliriz. Konutumuzda yakalandığımız vakit panik yapmamak gerekir. Hazırlıklar kapsamında düşmesi yahut kırılması her türlü nesne ve eşyayı sabitlememiz uygun olacaktır. Sağlam sandalyelerle desteklenmiş masa altına yahut dolgun ve hacimli koltuk, kanepe, içi dolu sandık üzere müdafaa sağlayabilecek eşya yanına çömelerek yahut uzanarak kendinize hayat üçgeni oluşturun. Başınızı iki elinizin ortasına alarak yahut bir esirgeyici (yastık, kitap vb.) gereç ile koruyun. Sarsıntı geçene dek bekleyin. Gece uyurken yatağınızın ydakikalar içinde terlik bulundurmayı unutmayın. Cam, pencere, dışarıya bakan duvar ve kapılardan, aydınlatma tesisatı yahut armatürü üzere üzerinize düşecek her çeşit eşyadan uzak durun. Sarsıntı başladığında yataktaysanız orada kalın. Üzerinize düşecek ağır bir eşya yoksa bir yastıkla başınızı koruyun; varsa en yakındaki inançlı alana geçin. Size yakın çok sağlam ve yüke güçlü bildiğiniz bir kapı değilse, kapıyı kullanmayın. Merdivenlere ya da çıkışlara gerçek koşmayın. Sarsıntı bitene kadar içeride kalın, lakin sarsıntı bitince dışarı çıkmak inançlıdır. Sarsıntı sırasında binayı terk etmeye çalışmayın. Balkona çıkmayın. Balkonlardan ya da pencerelerden atlamayın. Asansör kullanmayın. Merdivenlere koşmayın. Unutmayınız bir düdük bir lamba sizi hayata bağlayacaktır. Yıkıntı altında kalınması halinde paniklemeden durumunuzu denetim ediniz. Hareket kabiliyetiniz kısıtlanmışsa çıkış için hayatınızı riske atacak hareketlere kalkışmayınız. Gücünüzü en tasarruflu formda kullanmak için hareketlerinizi denetim altında tutunuz. El ve ayaklarınızı kullanabiliyorsanız su, kalorifer, gaz tesisatlarına, tabana vurmak suretiyle varlığınızı duyurmaya çalışın. Sesinizi kullanabiliyorsanız kurtarma takımlarının seslerini duymaya ve onlara seslenmeye çalışın. Lakin gücünüzü denetimli kullanın.”

“Koku alırsanız gaz vanasını kapatın”

Prof. Dr. Erenel depremden sonra yapılması gerekenlere dair ise, “Depremlerden sonra çıkan yangınlar epey sık görülen ikincil afetlerdir. Bu nedenle şayet gaz kokusu alırsanız, doğal gaz vanasını kapatın. Camları ve kapıları açın. Binayı çabucak terk edin. Şayet gaz kokusu almıyorsanız sırasıyla elektrik, doğal gaz ve su vanalarını kapatın, soba ve ısıtıcıları söndürün.  Acil durum çantanızı yanınıza alın ve acil durum aksiyon planı yaptıysanız bu plana sadık kalarak mahalledeki toplanma noktanıza gidin. Radyo ve televizyon üzere kitle bağlantı araçlarıyla yapılacak ihtarları dinleyin. Cadde ve sokakları acil yardım araçları için boş bırakın. Her büyük sarsıntıdan sonra kesinlikle artçı zelzeleler olur. Artçı sarsıntılar vakit içerisinde seyrekleşir ve büyüklükleri azalır. Artçı zelzeleler hasarlı binalarda ziyana yol açabilir. Bu nedenle sarsıntılar büsbütün bitene kadar hasarlı binalara girmeyin. Artçı sarsıntılar sırasında da ana zelzelede yapılması gerekenleri uygulayın. Konutunuzu yahut binanızı terk ederken değerli eşyalarınızı, kalın giyecek, battaniye üzere eşyaları yanınıza alınız, ayakkabılarınızı giyin, biraz yiyecek ve içme suyu temin edin. Cep telefonlarını gereksiz yere kullanmayın” dedi.

“Deprem öldürmez, ihmal öldürür”

“’Deprem öldürmez, ihmal öldürür’ kelamı, zelzelelerin doğal bir olay olduğunu, fakat bu olayların sonucunda yaşanan can ve mal kaybının çoğunlukla hazırlıksızlık ve ihmallerden kaynaklandığını tabir eder” diyen Erenel kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Bu kelam, insanların zelzeleye karşı kâfi tedbirleri almadıkları, binaların güvenliğini sağlamadıkları yahut acil durum planları yapmadıkları takdirde, zelzelenin yarattığı zararın artacağına dikkat çeker. 45 saniye süren 1999 Marmara Sarsıntısının Türkiye Cumhuriyeti’ne ekonomik maliyeti bağımsız kurumlar tarafından yapılan araştırmalara nazaran 20 milyar dolardır. Bu maliyet dünya üzerinde afetlerin yarattığı ekonomik tesirleri açısından 6. Sırada yer almaktadır. Tüm dünyayı etkileyen pandemi sebebiyle ortaya çıkan ekonomik ve sıhhat krizinin tam ortasında gerçekleşebilecek muhtemel bir İstanbul sarsıntısının Türkiye Cumhuriyeti’ni önemli bir refah kaybına uğratacağı hatta beka problemlerine dahi yol açabileceği açıkça görülmektedir. Afet ve Acil durumlarda kaybettiğimiz her vatandaşımız, yetiştirilen bir insanın, beşerî sermayemizi oluşturan nitelikli insan gücümüzü elimizden kayması kaybetmemiz dışında, yanan, yıkılan yahut kullanılamaz hale gelen her türlü araç, tesis ve binalar ise büyük bir ulusal servet kaybı olarak karşımıza çıkmaktadır. Meydana gelebilecek afetlerden toplumun en az ziyanla kurtulabilmesi için gerekli teknik, yönetimsel ve yasal tedbirlerin afetten evvel alınması; önlemenin mümkün olduğu hallerde afetin önlenmesi, mümkün olmadığı hallerde ise kurtarma, birinci yardım ve güzelleştirme çalışmalarının mümkün olan en süratli, verimli ve aktif halde gerçekleşmesinin sağlanması son derece kıymet taşımaktadır.”

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı