AYM Başkanı: Yapay zekayı Eylül’de kullanmaya başlayacağız

Anayasa Mahkemesi (AYM) Başkanı Kadir Özkaya, Ankara Vilayetler Konutu’nda basın kuruluşlarının Ankara temsilcileriyle iftarda bir ortaya geldi.

Buradaki konuşmasında, hak arama yollarının aktifliğini artırmak için teknolojik dönüşüme değer verdiklerini belirten Özkaya, AYM’ye ferdi müracaatların 1 Ekim 2025 prestijiyle elektronik ortamda ve UYAP Avukat Portalı üzerinden yapılabilmesine imkan sağladıklarını anımsattı.

Yüksek Mahkemeye 1 Ekim 2025’ten bu yana bu yolla 6 bin 686 ferdi müracaat yapıldığını aktaran Özkaya, kelam konusu uygulamayla hem erişilebilirliğin arttığını hem de müracaat süreçlerinin daha süratli, faal ve şeffaf formda yürütülmesinin önünün açıldığını vurguladı.

Özkaya, vazife alanlarındaki işlere ve raportörlük kuruluşuna yardımcı olmak ismine yapay zekanın kullanımı konusunda da önemli çalışmalar yürüttüklerini söyledi.

Anayasa Mahkemesine 2025’te 64 bin 321 kişisel müracaat yapıldığını, 71 bin 175 müracaatın da sonuçlandırıldığını bildiren Özkaya, verilen karar sayısının yapılan müracaat sayısından fazla olduğunu ortaya koyan bu bilgilerin, artan iş yüküne karşın AYM’nin büyük bir özveri ve uğraşla çalıştığının göstergesi olduğuna işaret etti.

“Bireysel müracaatların yüzde 87,2’si karara bağlandı”

Özkaya, AYM’ye yapılan ferdi müracaatlara ait şu bilgileri verdi:

“Uygulamaya girdiği 23 Eylül 2012’den 31 Aralık 2025’e kadar kişisel müracaat sistemi kapsamında 714 bin 774 müracaat yapıldı. Bunların yaklaşık 623 bin 88’i, yani yüzde 87,2’si karara bağlandı. Hala 91 bin 686 müracaat ise derdest durumdadır. 2025 yılında karara bağlanan müracaatlardan 5 bin 268’inde ihlal kararı verildi. Bunların içerisinde makul mühlet ihlali yok. Bunlar nitelikli haklara ait ihlal. 23 Eylül 2012’den 31 Aralık 2025’e kadar verilen ihlal kararı sayısı ise 84 bin 519. Bunların da 56 bin 443’ü makul müddette yargılanma hakkına ait. Hak bazlı verilen ihlal kararı sayısı ise 28 bin 76. Bu 28 bin 76 ihlal kararı içerisinde yüklü sıralamayı adil yargılanma hakkı ve mülkiyet hakkından verilen ihlal kararları almaktadır.”

Bugüne kadar verilen ihlal kararlarının toplam müracaata oranının, makul müddet hariç yaklaşık yüzde 3,9 olduğunu belirten Özkaya, “Bunun da aslında Anayasa Mahkemesinin ferdî müracaat incelemelerinde bir harika temyiz mercii olarak vazife yapmadığını, sırf bir hakkın anayasal manada ihlal edilip edilmediğine baktığı sonucunu ortaya koyduğu anlaşılmaktadır.” sözünü kullandı.

“Mahkememiz, kişisel müracaatta verdiği kıymetli kararlarla anayasal unsurların daha görünür ve fonksiyonel hale gelmesine katkı sağlamıştır.” diyen Özkaya, bu istikametiyle ferdî müracaatın, Anayasa’nın yaşayan bir metin olmasına imkan tanıyan dinamik ve dönüştürücü bir düzenek niteliğine haiz olduğuna dikkati çekti.

“Bireysel müracaat sistemi muvaffakiyetle devam etmektedir”

Bireysel müracaat kapsamında verilen ihlal kararlarının hayata geçirilmesinin muhakkak yordam ve süreçler çerçevesinde yürütüldüğüne işaret eden Özkaya, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Bu bağlamda verilen ihlal kararlarından 31 Aralık 2025 tarihi prestijiyle icra süreci şimdi tamamlanmamış olanların sayısı 83’tür. Bunların değerli bir kısmının icra süreci hala devam etmektedir. Kalan az bir kısmının ise icra sürecinin şimdi tamamlanmamış olmasının nedeninin ihlal kararlarında belirtilen ihlal münasebetlerinin ya da ihlal kararı sonrası uygulanması gereken mevzuatın Anayasa Mahkemesinden farklı yorumlanması olduğu görülmektedir. Alışılmış burada gereği yerine getirilme süreci şimdi tamamlanmamış olan belgelere ait oranın düşüklüğü bu hususun değersiz olduğu biçiminde anlaşılmamalıdır. Elbette ki bunlar çok çok değerli kararlardır.

Diğer taraftan tekrar tabir etmeliyim ki 31 Aralık 2025 prestijiyle mahkememiz tarafından verilen ihlal kararlarının yüzde 99,7’sinin gereğinin yerine getirildiğini görüyoruz. Temel prestijiyle bu tablo bize, temel hak ve özgürlüklerin korunması bağlamında kişisel müracaatın tesirli ve fonksiyonel bir hak arama yolu olduğunu göstermektedir. Münasebetiyle gönül rahatlığıyla söz edebilirim ki Anayasa Mahkemesi necip milletimizin 2010 yılında verdiği yetkiye dayanarak hayata geçirilen kişisel müracaat sistemini büyük bir kararlılıkla ve muvaffakiyetle uygulamaya devam etmektedir.”

“Derdest Büyük Divan evrakı kalmamıştır”

“Norm denetimi” kapsamında 2025’te AYM’ye 51’i iptal davası, 226’sı itiraz olmak üzere 277 müracaatın yapıldığını aktaran Özkaya, buna karşılık 2025’te 278 iptal davası ile itiraz müracaatının karara bağlandığını ve 472 kuralın Anayasa’ya uygunluk kontrolünün yapıldığını söyledi.

Özkaya, “2012’den 31 Aralık 2025’e kadar ise toplam 2 bin 328 iptal davası ve itiraz başvurusu yapıldı. Birebir mühlet zarfında sonuçlandırılan belge sayısı 2 bin 322’dir. Bu tarih prestijiyle derdest evrak sayısı ise 114’tür.” bilgisini verdi.

Yüksek Mahkemenin bir başka vazifesinin de Aziz Divan yargılamaları olduğunu anımsatan Özkaya, Türkiye’nin 15 Temmuz 2016’daki darbe teşebbüsünün akabinde olağan dışı bir süreç yaşadığını, yargısal faaliyetlerin de bu süreçten etkilendiğini tabir etti.

Bu sürecin, Ulu Divan yargılamalarına da yansımaları olduğunu anlatan Özkaya, “Bu kapsamda mahkememiz, 2017’den bu yana yürüttüğü yargılamalar sonucunda 12 Şanlı Divan belgesini karara bağlarken, kelam konusu yargılamalarda 32 kişi hakkında karar tesis etmiştir. 2025 sonu prestijiyle ise derdest Büyük Divan evrakı kalmamıştır.” açıklamasında bulundu.

“Parti kapatma davalarına ait derdest belge sayısı 5 oldu”

AYM’nin siyasi partilere ait mali kontrol de yaptığını aktaran Özkaya, bu kapsamda 2025’te 164 evrakın sonuçlandırıldığını kaydetti.

Özkaya, siyasi partilerin mali kontrolüyle ilgili Sayıştay Başkanlığıyla koordineli çalışma yürüttüklerini lisana getirerek, “Şu an prestijiyle aktif olan 188 siyasi partinin mali kontrolü yapılmaktadır. Ayrıyeten siyasi partilerin mali kontrolünde, siyasi partilere kolaylık sağlamak maksadıyla bu kontrolde Anayasa Mahkemesince verilen kararlar ve Anayasa Mahkemesince gözetilen ölçütlerin de ortaya konulduğu Siyasi Parti Mali Kontrol Rehberi hazırlanması çalışmaları, mahkememiz bünyesinde bir başraportör arkadaşımızın koordinatörlüğünde yürütülmekte olup, yakın vakitte inşallah bu rehber tamamlanacak.” diye konuştu.

Özkaya, “Anayasa ile mahkememize verilen vazifeler ortasında siyasi partilere ait kapatma davalarını karara bağlamak var. 2025 yılı sonu itibarıyla parti kapatma davalarına ait derdest evrak sayısının 5 olduğunu tabir etmek isterim.” dedi.

AYM’deki HDP kapatma davası

Konuşmasının akabinde basın mensuplarının sorularını yanıtlayan Özkaya, “Anayasa Mahkemesi, HDP hakkında açılan kapatma davasıyla ilgili şimdi bir karar vermedi. Davayla ilgili son durum nedir?” sorusuna şu karşılığı verdi:

“Çok kapsamlı bir dava. İddianamede ileri sürülen konuların incelenmesi ve araştırılması çok vakit alacak bir boyuttaydı. Baştan itibaren belgede 4 raportör görevlendirdik. Bugüne kadar Anayasa Mahkemesine çok sayıda kapatma davası açılmış olmasına karşın, HDP kapatma davasının niteliğinde bir diğer dava yok. 520 kişinin hareketi kapatma davasına münasebet olarak gösteriliyor. Bunların 451’i hakkında yasaklılık kararı isteniyor. 520 kişi hakkında 4 bin aksiyondan bahsediyoruz. Bu aksiyonların tamamı soruşturma ve kovuşturma konusu olmuş.

Bu da yaklaşık 3 bin davaya tekabül ediyor. 840 sayfa iddianame, ekinde 60 klasör ve bu klasörlerin içinde yaklaşık 200 GB dijital gereç bulunan bir davadan kelam ediyoruz. Teknik manada belgede sona gelindiğini söyleyebiliriz. Yani tamamlanma sürecine yaklaşılmış durumda. Bir öteki tabirle, Anayasa Mahkemesi tarafından temel incelemesine başlanmasına gelme durumunda. Çok uzun vakit almadan kıymetlendirme yapılabilecektir.”

Özkaya, “Yargıtay 3. Ceza Dairesinin AYM üyeleri hakkında cürüm duyurusunda bulunmasıyla” ilgili soruya ise “Anayasa Mahkemesi tarafından rastgele bir kelamlı ya da fiili harekette bulunulmadı. Süreç de zati devam etmedi. Yani yalnızca o kararın alınmasıyla kaldı, sonrasında diğer bir gelişme olmadı. Anayasa Mahkemesi de bu hususta bir tavır içerisine girmedi.” karşılığını verdi.

“AİHM’in ihlal kararlarının yerine getirilmesini temin etme yetkimiz yok”

“Milletvekilliği düşürülen Can Atalay ile eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş hakkında AYM ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesince (AİHM) verilen ihlal kararlarının, mahkemelerce yerine getirilmemesine” ait değerlendirmeleri sorulan Özkaya, AYM’nin Atalay ile ilgili verdiği 3 kararı bulunduğunu anımsattı.

AYM üyesi olarak kelam konusu kararlarda yargısal görüşünü tabir ettiğini anımsatan Özkaya, “Can Atalay’ın milletvekili olarak yargılanmasının özel yola tabi olduğunun ve Anayasa Mahkemesinin Anayasa’nın 14 ve 83. unsurları yorumu çerçevesinde milletvekili sıfatı devam ettiği sürece yargılamanın durması gerektiğinin söz edildiği iki kararın altında imzam var.” dedi.

AYM olarak AİHM’in verdiği ihlal kararlarının gereğinin yerine getirilmemesi üzerine yapılan müracaatlarda işin temelini incelediklerini ve ihlal kararının gereğinin yerine getirilmediğini tespit etmeleri durumunda ihlal kararı verdiklerini belirten Özkaya, “Bizim, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ihlal kararlarının yerine getirilmesini temin etmeye yönelik yetkimiz yok. Münasebetiyle bu mevzudaki değerlendirmelerimiz de farklı yorumlanabiliyor. O nedenle bu cins mevzularda kararlarımızla kıymetlendirme yapmanın daha yanlışsız olacağını düşünüyorum.” diye konuştu.

“Eylül prestijiyle yapay zekayı hayata geçirmeyi hedefliyoruz”

“Anayasa Mahkemesi olarak yapay zekayı hangi alanlarda kullanacaksınız ve yapay zekaya geçiş için bir tarih verebilir misiniz?” sorusu üzerine Özkaya, şunları kaydetti:

“2026’nın eylül ayı prestijiyle yapay zekayı hayata geçirmeyi hedefliyoruz. Birinci basamakta bireysel müracaat formlarının okunması, özetlenmesi ve kategorize edilmesi noktasında yapay zekadan yararlanmayı planlıyoruz. Burada şu konuya dikkat çekmek isterim, yapay zekanın çalışmalarına ve bu çalışmalara bağlı olarak ortaya çıkan esere hukuki bir paha atfetmeyeceğiz. Yani yapay zeka, raportörlerimize hazırlık çalışması niteliğinde katkılar sağlayacak. Yapay zekanın üreteceği eser, raportörler tarafından kesinlikle denetim edilecek, bu çıktıların doğruluğu test edilecek ve gerekli denetimlerin akabinde o çalışmalardan istifade edilecek.

İkinci evre olarak ise belgelerin kategorize edilmesinde, dosyaların kıymetlendirme safhasının öncesinde yapay zekadan yararlanmayı hedefliyoruz. Bu noktada yapay zeka, Anayasa Mahkemesinin benzer bahislerde daha evvel verdiği kararlardan hareketle evraklara ait tekliflerde bulunabilecek. Bu süreç de birebir şekilde denetimden geçtikten, denendikten ve kusur oranı çok düşük olduğu tespit edildikten sonra uygulamaya girecek. Bütün bu uygulamalar evrakların birinci inceleme basamağında devrede olacak, belgenin aslının inceleme basamağında, yani evrakta ihlal var mı yok mu üzere türel kıymetlendirme gerektiren durumlarda yapay zekanın devrede olması üzere bir konu şu an prestijiyle kelam konusu olmayacak.”