Türk bilim insanlarından Antarktika’da sucul ekosistem atağı

Türk bilim insanları, Cumhurbaşkanlığı himayelerinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı uhdesinde ve TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM) Kutup Araştırmaları Enstitüsü uyumunda yürütülen 10. Ulusal Antarktika Bilim Seferi kapsamında çalışmalarını sürdürüyor.

Sefer çerçevesinde Antarktika’daki göller ve kıyı suları çok disiplinli yaklaşımla inceleniyor. Periglasiyal (buzul çevresi) göllerin binlerce yıllık iklim kayıtlarından denizlerdeki potansiyel toksik plankton çeşitlerine kadar uzanan araştırmalar, bölgenin çevresel geçmişini ve gelecekteki risklerini ortaya koymayı amaçlıyor.

KALICI ORGANİK KİRLETİCİLERİN İZİNİ SÜRÜYORLAR

Sefer iştirakçisi Gebze Teknik Üniversitesi Yer ve Deniz Bilimleri Enstitüsü’nden Dr. Öğretim Üyesi Meltem Çelen, çalışmalarının kalıcı organik kirleticiler üzerine ağırlaştığını belirtti.

Kalıcı organik kirleticilerin hava, su ve toprakta birikebildiğine dikkat çeken Çelen, bu hususların Antarktika üzere uzak bir coğrafyaya kadar ulaşmasının telaş verici olduğunu söyledi.

Çelen, dedi.

Bu kapsamda Horseshoe Adası’nda hava, deniz suyu, karasal ve kıyısal sediment örnekleri topladıklarını aktaran Çelen, örneklerin Türkiye’de tahlil edileceğini kaydetti. Antarktika’nın kirleticiler için bir “yutak alan” özelliği taşıdığını vurgulayan Çelen, tertipli izleme çalışmalarının ehemmiyetine işaret etti.

GÖLLERİN TABAN TORTULLARINDA BİNLERCE YILLIK KAYIT

Seferde yer alan Marmara Üniversitesi’nden Doç. Dr. Atilla Karataş ise Antarktika’daki buzul etrafı göllerin adeta birer “doğal arşiv” olduğunu söyledi.

Karataş, göl tabanlarında izole ortamlarda biriken tortulların, insanlık öncesi periyotlara uzanan çevresel kayıtları sakladığını belirterek, şu sözleri kullandı:

Polen, diatom ve mikroskobik canlı kalıntıları üzerinden geçmiş iklim şartlarını okumaya çalışıyoruz. Bu göllere bakarak bizim göllerimizin çocukluğunu, kendi göllerimize bakarak da buradaki göllerin geleceğini görme bahtı yakalıyoruz.

Artan nüfus ve tüketim baskısı altında su kaynaklarının stratejik ehemmiyetinin arttığını vurgulayan Karataş, üretilen dataların su ekosistemlerinin korunmasına katkı sunacağını lisana getirdi.

PALEOİKLİM İÇİN TABAN ÇAMURU ÖRNEKLERİ

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi’nden Dr. Öğretim Üyesi Ayşegül Feray Gökdere de çalışmalarının paleoiklim üzerine olduğunu belirtti.

Gökdere, göllerden alınan sediman karotları sayesinde günümüzden geçmişe yanlışsız iklim değişimlerinin izini sürdüklerini tabir ederek, “Amacımız geçmişi anlayarak geleceğe yönelik modellemeler yapmak.” dedi.

ÇEVRESEL DNA İLE YENİ TIP ARAYIŞI

Sefer iştirakçisi ve TÜBİTAK MAM Deniz Araştırmaları ve Teknoloji Araştırma Kümesi araştırmacısı Dr. Hicret Aslı Yalçın, Horseshoe Adası’ndaki dört gölden sediman örnekleri aldıklarını aktardı.

Yalçın, 2023’ten 2026’ya uzanan örnek setleriyle mukayeseli tahliller yapacaklarını belirterek, “Suyun fizikokimyasal parametrelerini de topladık. Bu datalarla ilişkilendirme tahlilleri gerçekleştireceğiz. Elde edeceğimiz sonuçlar yeni moleküllerin ve tiplerin keşfi için kritik bir envanter oluşturacak.” dedi.

Çevresel DNA çalışmalarının Antarktika’da şimdi yeni olduğunu vurgulayan Yalçın, Türk araştırmacıların literatürde iz bırakmayı hedeflediğini söyledi.

TOKSİK PLANKTON TİPLERİ MERCEK ALTINDA

Doruk, plankton cinslerini tanımlamanın yanı sıra potansiyel ziyanlı yahut toksin üretme kapasitelerini araştırdıklarını tabir ederek, Türkiye’ye dönüşte toksin tahlilleri ve tek hücre izolasyonu çalışmaları gerçekleştireceklerini kaydetti.

Sıcaklık ve tuzluluk üzere çevresel değişkenlerin çeşitler üzerindeki tesirlerini inceleyeceklerini lisana getiren Doruk, “Bu çalışmalarla iklim değişikliğine karşı mümkün biyolojik reaksiyonları gözlemlemeyi amaçlıyoruz.” dedi.

Toplanan bilgilerin, Antarktika’nın sucul ekosistemine ait kapsamlı bir bilimsel arşiv oluşturması ve hem Türkiye’nin hem de global bilim topluluğunun çalışmalarına katkı sağlaması hedefleniyor.