İran Hürmüz’ü kapattı: Körfez ülkeleri ihracat yolu için alternatif arıyor

ABD ve İsrail’in İran saldırısı global ekonomiyi vurdu.

Özellikle güç ve lojistik dalı tarihi bir kriz yaşıyor.

İran’ın Körfez ülkelerindeki ABD askeri üslerini de gaye alan misillemeleriyle çatışmalar dördüncü gününe girerken Tahran’dan güç piyasalarını direkt etkileyen kritik bir adım geldi.

İran İhtilal Muhafızları Ordusu Genel Kumandanı Danışmanı Tuğgeneral İbrahim Cebbari, 2 Mart gecesi İran devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’ndan gemi geçişlerine müsaade verilmeyeceğini, geçmeye çalışan gemilerin amaç alınacağını açıkladı.

Basra Körfezi’ni Umman Körfezi ve Arap Denizi’ne bağlayan Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması, global güç piyasaları açısından en kritik sonuç olarak öne çıktı.

Bu gelişmeyle birlikte günlük yaklaşık 20 milyon varil ham petrol ve petrol eserinin memleketler arası piyasalara ulaşamadığı bedellendiriliyor. Bu durum, bölgedeki ihracatçı ülkeleri süratle alternatif ihracat rota arayışına yöneltti.

ALTERNATİFLER SINIRLI

Uluslararası Enerji Ajansı bilgilerinden derlediği bilgilere nazaran, geçen yıl Hürmüz Boğazı’ndan günlük ortalama 15 milyon varil ham petrol ve 5 milyon varil petrol eseri sevkiyatı yapıldı. Bu ölçü, deniz yoluyla gerçekleştirilen global petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25’ine karşılık geldi. Sevkiyatların yüzde 80’i Asya pazarına gitti.

Geçen yıl Hürmüz Boğazı üzerinden en fazla ham petrol ve petrol eseri ihraç eden ülke Suudi Arabistan oldu. Ülke, günlük 5 milyon 430 bin varil ham petrol ve 800 bin varil petrol eseri sevk etti.

Bunu günlük 3 milyon 320 bin varil ham petrol ve 310 bin varil petrol eseri ihracatıyla Irak izledi. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) günlük 2 milyon 20 bin varil ham petrol ve 1 milyon 220 bin varil petrol eseri, İran günlük 1 milyon 690 bin varil ham petrol ve 720 bin varil petrol eseri, Kuveyt günlük 1 milyon 400 bin varil ham petrol ve 970 bin varil petrol eseri, Katar günlük 730 bin varil ham petrol ve 690 bin varil petrol eseri ihraç etti.

Suudi Arabistan-Kuveyt tarafsız bölgesinden günlük 350 bin varil ham petrol ihraç edilirken Bahreyn günlük 210 bin varil petrol eseri sevk etti.

Irak, İran, Kuveyt, Katar ve Bahreyn ihracatlarının neredeyse tamamını Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirirken sadece Suudi Arabistan ve BAE’nin alternatif güzergaha sahip olduğu biliniyor.

Suudi Arabistan’ın doğusundaki Abkayk tesislerini Kızıldeniz kıyısındaki Yenbu Limanı’na bağlayan Doğu-Batı Ham Petrol Boru Sınırı’nın (Petroline) kapasitesi günlük 5 milyon varil düzeyinde bulunuyor. Kapasitenin günlük 7 milyon varile artırıldığı bildirilse de sürdürülebilir akışların şimdi test edilmediği, yıl başlarında sadece 2 milyon varillik kısmının kullanıldığı tabir ediliyor.

BAE’de ise Habshan kara tesislerinden Umman Körfezi kıyısındaki Fuceyra Limanı’na uzanan Abu Dabi Ham Petrol Boru Çizgisi’nin (ADCOP) günlük 1,5-1,8 milyon varil kapasiteye sahip olduğu biliniyor. Lakin kullanılabilir kapasitenin günlük 700 bin varil olduğu bedellendiriliyor.

İran’ın Buşehr eyaletindeki Nazaran petrol terminalinden Umman Körfezi kıyısındaki Cask Limanı’na ham petrol taşımak hedefiyle 2021’de devreye aldığı Gore-Cask Boru Çizgisi ise fiilen işletmeye geçmediği için kullanılabilir bir ihracat seçeneği olarak görülmüyor.

Bunlar dikkate alındığında, Hürmüz Boğazı’na alternatif sunan sınırların toplam kapasitesinin günlük 3,5-5,5 milyon varil düzeyinde kaldığı hesaplanıyor.

Körfez ülkelerinin alternatif arayışında Mısır da devreye girdi. Mısır Petrol ve Maden Kaynakları Bakanı Kerim Bedevi, günlük 2,5 milyon varil kapasiteye sahip Süveyş-Akdeniz Boru Sınırı (SUMED) aracılığıyla Suudi Arabistan ham petrolünün Kızıldeniz’den Akdeniz’e taşınmasına yardım etmeye hazır olduklarını belirtti.

LNG’DE TARİHİ DARBOĞAZ

Öte yandan, geçen yıl Hürmüz Boğazı’ndan 112 milyar metreküpten fazla LNG ihracatı yapıldı. Bu ölçü, global LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sine denk geldi. Sevkiyatların yaklaşık yüzde 90’ı Asya pazarına gitti.

Dünyanın ikinci en büyük LNG ihracatçısı Katar’ın 112 milyar metreküplük ihracatının yaklaşık yüzde 93’ü, BAE’nin ise 7 milyar metreküplük ihracatının yüzde 96’sı Hürmüz Boğazı’ndan geçti. Kuveyt’e yapılan teslimatlar ve Dolphin boru sınırı üzerinden Umman’a iletilen doğal gaz dışında, bu hacmin global piyasalara ulaştırılmasında mevcut LNG sıvılaştırma tesisleri dışında öbür bir alternatif bulunmuyor.

PETROLDE ALTERNATİF VAR GAZDA ÇIKIŞ YOLU YOK

Dubai merkezi güç danışmanlık şirketi Qamar Energy’nin Üst Yöneticisi (CEO) Robin Mills, petrol ticaretinde Suudi Arabistan ve BAE’deki boru çizgileri olmak üzere Hürmüz Boğazı’na alternatif sırf iki ana güzergah bulunduğunu söyledi.

Kızıldeniz sınırındaki risklere dikkati çeken Mills, “Kızıldeniz’in güneyindeki Husi tehdidi nedeniyle lojistik kısıtlamalar bulunmakta. Buna karşın Suudi Arabistan, ihracatını Yenbu’ya kaydırmaya hazırlanıyor.” dedi.

Mills, LNG ticaretine ait de “Doğal gaz için ise şu anda hiçbir alternatif güzergah mevcut değil.” sözünü kullandı.

“ALTERNATİF HÜRMÜZ’ÜN YERİNE GEÇMEZ”

Katar merkezli fikir kuruluşu Orta Doğu Global Bağlar Kurulu Kıdemli Araştırmacısı Justin Dargin de kısa vadede kritik ölçüde ek hacimleri absorbe edebilecek, büyük ölçekli ve çabucak uygulanabilir alternatiflerin bulunmadığını söyledi.

Dargin, Hürmüz Boğazı’ndan ekseriyetle günlük 17-20 milyon varil ham petrol ve petrol eserinin geçtiğini belirterek, “Suudi ve Buyrukluk baypas sistemleri tam kapasite çalışsa bile günlük sırf 6-6,5 milyon varili telafi edilebilir. Bu da 10 milyon varilin üzerinde bir hacmin açıkta kalması manasına gelir. Pratikte bu alternatifler şoku yumuşatabilir fakat büsbütün ortadan kaldıramaz. Bu güzergahlar Hürmüz’ün yerine geçmez, yalnızca şokları sönümler.” değerlendirmesinde bulundu.

LNG tarafında ise Katar için uzun periyodik bir aksamanın kritik olduğunu kaydeden Dargin, “Kısa vadeli bir kesinti dahi, Katar’ın LNG ihracatını durdurması ve bunun fiyatlara dakikalar içinde yansımasında gördüğümüz üzere, global gaz piyasalarında süratle yankı bulur.” dedi.

ALTERNATİFLER DE TEHDİT ALTINDA

MEES Yayın Yönetmeni Jamie Ingram da Suudi Arabistan’ın Ras Tanura tesisinden birtakım ham petrol sevkiyatlarını Yenbu’ya yönlendirebileceğini lakin Yenbu çıkışlarının çoklukla 1,2 milyon varil düzeyinde kaldığını söyledi.

Ingram, Aramco’nun bu ölçüsü 2-3 milyon varile çıkarabilse de bunun sistem üzerinde baskı yaratacağını belirterek, şunları kaydetti:

Başlıca kısıtlar, Aramco’nun esasen boru sınırı üzerinden Kızıldeniz’deki rafinerilere ve güç santrallerine ham petrol tedarik etmesi nedeniyle görünenin tersine fazla kapasite bulunmaması. Ayrıyeten Yenbu’daki depolama kapasitesi sonlu olduğu için Aramco tüm ham petrol çeşitlerini bu tesislerden gönderemiyor.

Söz konusu çizgilere ait risklere de değinen Ingram, “En büyük risk, durum daha da kötüleşirse boru sınırının kendisinin ataklara açık olması. Yenbu’dan Asya’ya yapılacak rastgele bir sevkiyat Bab el-Mandeb Boğazı’ndan geçmek zorunda ve birtakım şirketler bununla ilgili tasalarını koruyor. İran’ın düzenlediği atak sonrası BAE’nin Fuceyra üzerinden alternatif çizgisi da artık tehdit altında.” ikazında bulundu.