Yükseköğretim Kurumlarında Becayiş Süreçlerine Düzgünleştirme Önerileri!

Daha evvelki Toplu İş Mukavelelerinde “İdari Çalışanın Yükseköğretim Kurumları Ortasında Naklinin Kolaylaştırılması” başlığı altında düzenlenen becayiş uygulaması için çalışma yapılması hususu, Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Toplumsal Haklara Ait 2026 ve 2027 yıllarını kapsayan 8. Devir Toplu Sözleşme’de de korunmuş; Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmet Koluna Ait Toplu Sözleşme’nin 34’üncü unsuru kapsamında yer almaya devam etmiştir.

Yükseköğretim kurumlarının özerk yapısı, kurumlar ortası uygulama farklılıkları, atama kontenjanlarının sonluluğu ve işçi planlamasına ait kısıtlar dikkate alındığında, idari işçinin yer değişikliği talepleri uzun yıllardır tahlil bekleyen yapısal bir sorun olarak varlığını sürdürmektedir. Bu çerçevede becayiş uygulamasının 2025 yılı prestijiyle birinci kere hayata geçirilmiş olması kritik bir kazanım olmakla birlikte uygulamanın işleyişine dair belirsizlikler ve standart eksikliği nedeniyle beklenen ölçüde aktif sonuçlar üretilemediği görülmektedir.

Mevcut uygulamada; müracaat süreçlerine ait makul ve bağlayıcı bir takvimin bulunmaması, müracaatların farklı kurumlar tarafından farklı yollarla kıymetlendirilerek alınması, eşleştirme kıstaslarının açık, objektif ve denetlenebilir halde tanımlanmamış olması kritik sorun alanlarıdır. Bu durum hem müracaat sahipleri ortasında fırsat eşitsizliğine yol açmakta hem de sürecin şeffaflığına yönelik tereddütler oluşturmaktadır.

Bununla birlikte, eşleştirme sürecinde hizmet yılı, unvan ahengi, takım derecesi, misyon yeri özelliklerinin hangi yükle değerlendirildiğine ait bir standart bulunmaması üzere kıstasların sonuçların öngörülebilirliğini azaltmaktadır. Ayrıyeten kimi kurumların kurumsal gereksinimlerini münasebet göstererek sürece sonlu iştirak sağlamaması yahut müracaatları geciktirmesi de sistemin bütüncül işlemesini engellemektedir.

Eşleşme sağlandıktan sonraki süreçte yaşanan meseleler da dikkat caziptir. Taraflardan birinin tek taraflı olarak feragat etmesi durumunda öbür tarafın mağduriyet yaşaması, mevcut sistemde telafi edici bir sistemin bulunmaması nedeniyle önemli bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır. Bunun ydakikalar içinde, eşleşmenin iptali sonrasında yedek aday düzeneğinin olmaması sebebiyle kullanılamayan atama müsaadesinin tekrar değerlendirilmemesi de sistemin verimliliğini düşürmektedir.

Diğer kritik bir konu ise becayiş süreçlerinin sonuçlandırılma müddetidir. Sürecin uzaması, işçinin barınma, ulaşım, aile tertibi ve çocukların eğitim planlaması üzere hayati mevzularda belirsizlik yaşamasına neden olmaktadır. Bu kapsamda, uygulamanın daha aktif, adil ve sürdürülebilir hale getirilebilmesi için aşağıdaki düzenlemelerin hayata geçirilmesi ehemmiyet arz etmektedir:

 Becayiş müracaat ve kıymetlendirme süreçlerinin yıllık yahut dönemsel olarak evvelden ilan edilen sabit bir takvime bağlanması,

 Eşleştirme kıstaslarının (hizmet müddeti, unvan, takım derecesi, mazeret durumu vb.) açık, ölçülebilir ve puanlama asıllı olacak halde belirlenmesi,

 Sürecin her etabının müracaat sahipleri tarafından izlenebileceği şeffaf bir altyapının oluşturulması (e-Devlet ile üzerinden sürecin görüntülenebilmesi gibi),

 Eşleşme sonrasında feragat edilmesi durumunda devreye girecek yedek aday sisteminin kurulması,

 Keyfi feragatlerin önüne geçilebilmesi maksadıyla feragat eden çalışana muhakkak bir müddet tekrar müracaat kısıtı getirilmesi (bir-iki yıl gibi),

 Kurumların sürece iştirakini mecburî kılacak yahut teşvik edecek düzenlemelerin yapılması,

 Becayiş süreçlerinin belli bir mühlet içerisinde sonuçlandırılmasına yönelik idari müddet hudutlarının belirlenmesi,

 Becayiş kapsamında eşleştirmesi yapılan işçinin naklen atanmasının kurumların muvafakatine bağlı olması nedeniyle yaşanan ve takdir yetkisinin keyfi kullanımından kaynaklanan mağduriyetlerin giderilmesi emeliyle kelam konusu takdir yetkisinin hudutlarının somut, objektif ve ölçülebilir kıstaslarla açıkça belirlenmesi ve denetlenebilir hale getirilmesi,

 İtiraz ve kontrol süreçlerinin açıkça tanımlanarak müracaat sahiplerine teminat sağlanması.

Sonuç olarak, becayiş uygulaması idari çalışanın yer değişikliği taleplerine tahlil üretme potansiyeline sahip kritik bir düzenek olmakla birlikte mevcut haliyle uygulama birliğinden uzak ve geliştirmeye açık bir yapı sergilemektedir. Belirtilen düzenlemelerin hayata geçirilmesi, hem çalışan memnuniyetini artıracak hem de kamu hizmetinin aktifliğine olumlu katkı sağlayacağı kıymetlendirilmektedir.