İş ilanlarının yüzde 80’inde 35 yaş sınırı var

İş dünyası, yıllarını mesleğine vermiş deneyimli isimleri maliyet ve yaş mazeretiyle sistemin dışına itiyor. Özel kesimde yahut kamuda iş arayan 40 yaş üstü vatandaşlar, mesleklerinin en verimli çağında adeta bir ‘araf jenerasyonu’na dönüşmüş durumda. Önlerinde emekli olabilmek için ortalama 20-25 yıl üzere devasa bir müddet olan bu kitle, iş ilanlarındaki yaş bariyerini aşamıyor. Hayatta kalmak ve faturalarını ödemek zorunda olan eski beyaz yakalılar ve uzmanlar, mecburi istikamet olarak vasıfsız işlere yöneliyor.

Kariyer platformlarındaki datalar, 40 yaş üstü adayların uğradığı ‘algoritmik dışlanmayı’ bütün çıplaklığıyla gözler önüne seriyor. Bahisle ilgili ulaştığımız Meslek Sitesi Yöneticisi Ozan Talatoğlu hususla ilgili yaptığı açıklamada “Platformumuzdaki milyonlarca ilanı ve müracaat trendlerini incelediğimizde acı bir gerçekle karşılaşıyoruz. Üst seviye yönetici konumları (C-Level) hariç tutulduğunda, yayımlanan iş ilanlarının neredeyse yüzde 80’inde kesin bir ’18-35 yaş arası’ kriteri bulunuyor. Şirketlerin kullandığı yapay zeka takviyeli insan kaynakları yazılımları (ATS), 40 yaş ve üzeri bir adayın CV’sini, deneyimine yahut eğitimine hiç bakmadan direkt eliyor. Patron o başvuruyu görmüyor bile. Bu kitle ne sisteme entegre edilebiliyor ne de sistemden çıkıp emekli olabiliyor. Ortada muazzam bir beyin göçü ve nitelik israfı var” dedi.

FAZLA NİTELİKLİSİNİZ BİZİMLE ÇALIŞMAZSINIZ!

İşin ruhsal ve kurumsal boyutu ise bir öbür çıkmaz sokağı işaret ediyor. Kıdemli çalışanların iş bulamamasının arkasında yalnızca yaş değil, patronların ‘maliyet ve ego’ korkusu da yatıyor.

İnsan kaynakları uzmanı Merve Yorulmaz şirketlerin bu kitleye bakış açısındaki defoları şöyle anlatıyor:

Kırk yaşındaki bir adayı mülakata aldığımızda, yöneticilerin birinci yansısı genelde ‘Bu kişi bizim vereceğimiz maaşı beğenmez, birinci fırsatta çeker gider’ yahut ‘Bölüm müdürü ondan 5 yaş küçük, ortalarında ego çatışması çıkar’ oluyor. Halbuki o aday mesken kredisini ödemek yahut çocuğunu okutmak için yeni mezun maaşına bile razı durumda. Patronlar tecrübeyi bir zenginlik değil, ‘yönetilmesi sıkıntı bir risk’ olarak kodlamış durumda. ‘Overqualified’ (fazla nitelikli) damgası yiyen adaylar, çaresizlikten CV’lerindeki üniversiteleri yahut yöneticilik geçmişlerini silerek iş başvurusu yapmaya başladılar.

MECBURİ İSTİKAMET: KURYELİK VE EMLAKÇILIK

Kendi uzmanlık alanlarından dışlanan bu deneyimli kitle, hayatta kalmak ve 60 yaşına kadar geçecek o uzun boşluğu doldurmak için ‘giriş bariyeri düşük’ yahut ‘yaşın sorun edilmediği’ alanlara kaymak zorunda bırakılıyor. Bu durum, iktisatta bilinmeyen bir vasıfsızlaştırma dalgası oluşturuyor. Bugün birçok eski bankacı, mühendis veya satış yöneticisi, süratli nakit akışı sağlamak için moto-kuryelik yahut araçlı nakliyecilik (platform ekonomisi) yapıyor. Sermaye gerektirmeyen, yaşın değil etrafın ve ikna kabiliyetinin para ettiği gayrimenkul danışmanlığı (emlakçılık), beyaz yakalıların en büyük sığınağı olmuş durumda. Ayrıyeten birçok kişi, işsiz kaldığını etrafına açıklayamadığı için dijital profillerine ‘Serbest Danışman’ yazarak proje bazlı, sigortasız ve teminatsız işler kovalıyor.

ÇÖZÜM İÇİN YOL HARİTASI

Uzmanlar ve mağdurlar, devletin hemen devreye girerek bir “Araf Nesli Hareket Planı” hazırlaması gerektiğini vurguluyor. Masadaki en güçlü tahlil teklifleri ise şunlar:

40+ istihdamına özel SGK teşviki: Nasıl ki bayanlar, engelliler ve 30 yaş altı gençler için patronlara SGK prim indirimleri yapılıyorsa, 40 yaş üstü deneyimli işçisi işe alan kurumlara da “Kıdem ve Deneyim Teşviki” ismi altında prim takviyeleri verilmeli.

İş ilanlarında yaş ayrımcılığının yasaklanması: Birçok Avrupa ülkesinde uygulandığı üzere, fizikî bir mecburilik (ağır sanayi, güvenlik vb.) gerektirmediği sürece iş ilanlarına “yaş sınırı” koymak fırsat eşitliğine muhalif bulunarak yasal yaptırıma bağlanmalı.

KOBİ’lere ‘kurumsal hafıza’ transferi: KOSGEB yahut İŞKUR üzerinden, belli bir yaşın üzerindeki deneyimli isimleri, kurumsallaşmaya çalışan Anadolu’daki KOBİ’lere “rehber/mentor” olarak yerleştirecek, maaşının bir kısmını devletin fonladığı eşleştirme programları kurulmalı.

KAAN ZENGİNLİ