Kurtuluşun ilk adımı 107 yıl önce Samsun’da atıldı

Mondros Mütarekesi’nin 30 Ekim 1918’de imzalanmasından sonra İzmir’i Yunanlılar, Adana’yı Fransızlar, Antalya ve Konya’yı İtalyanlar işgal etti.

Urfa, Maraş, Antep, Merzifon ve Samsun’a İngiliz askerleri çıktı, İngiliz Donanması 13 Kasım 1918’de İstanbul önlerine demir attı.

Vatan toprağını korumak için yıllarını cephelerde geçiren, Yıldırım Orduları Küme Komutanlığından 3 Kasım 1918’de İstanbul’a dönen Mustafa Kemal, yurdun kurtulması için harekete geçti.

Samsun ve etrafındaki Rumlar, 17-18 Mart 1919’da Samsun’a asker çıkaran İngilizlerin de dayanağıyla çete baskınları yapıp kaos çıkararak, Mondros Ateşkes Antlaşması’nın 7. hususu gereği bölgeyi İtilaf Devletleri’nin işgaline açmak istiyordu.

Bu gelişmeler üzerine Türk halkı kendini savunmak için teşkilatlanmaya, can ve mal güvenliklerini müdafaaya çalışınca bu durumdan tasa eden İngiliz Yüksek Komiserliği ve Karadeniz Ordusu Başkumandanlığı, 21 Nisan 1919’da İstanbul Hükümeti’ne nota vererek, bölgedeki tansiyonun yatıştırılmasını, Rumlara karşı yapılan kelamda taarruzların önlenmesini talep etti.

Bölgede asayişi sağlaması için 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirilen Mustafa Kemal, İzmir’in işgal edildiği 15 Mayıs 1919’un ertesi günü, Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan yola çıktı.

Mustafa Kemal ve arkadaşları, Samsun’a birinci adımlarını 19 Mayıs’ta Reji İskelesi’nden attı. Birinci Dünya Savaşı’nda Ruslar tarafından kentin bütün iskeleleri bombalanmış fakat yalnızca Fransızlara ilişkin Reji (Tekel idaresi) İskelesi sağlam kalmıştı. Fransızlar o dönemde Samsun’da kurulu bir fabrikada sigara üretiyordu. İskelenin ismi bu nedenle “Tütün İskelesi” olarak da geçiyordu.

Samsun’a gelişinin İngilizlerde tedirginlik oluşturması üzerine Mustafa Kemal, Samsun’da 6 gün kaldıktan sonra 25 Mayıs’ta Havza’ya geçti.

Havza’da yapılan birinci mitingde İzmir’in işgali protesto edildi

Ülkenin kurtuluşuna giden yolda Mustafa Kemal Paşa’nın ikinci durağı olan Havza’da birinci miting gerçekleştirildi. Mustafa Kemal Paşa’nın talimatıyla yapılan mitingde, İzmir’in işgali protesto edildi.

Bir sonraki durağı Amasya olacak Mustafa Kemal, 18 gün boyunca Havza’da Ulusal Gayret için kıymetli çalışmalar yürüttü.

Havza’daki hareketlilikten haberdar olan İngilizlerin yaptığı baskı ile 9. Ordu Müfettişliği vazifesinden alınması üzerine Mustafa Kemal, Havzalılara sivil olarak veda etti.

Çaba ateşi Anadolu’ya yayıldı

Gazi Mustafa Kemal ve silah arkadaşlarının Samsun’a çıkarak yaktığı kurtuluş meşalesi sırasıyla Amasya, Erzurum ve Sivas’ta da yakılarak tüm yurda yayıldı. Ulusal Uğraş sonunda 29 Ekim 1923’te kurulan Türkiye Cumhuriyeti, bu yıl 103. yaşına giriyor.

Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Eğitim Fakültesi Temel Eğitim Kısmı Sınıf Eğitimi Ana Bilim Kolu Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kaya Tuncer Çağlayan, Ulusal Caba’nın Türk tarihinin en değerli kesitlerinden biri olduğunu söyledi.

Mondros Mütarekesi’nin 7. hususunun işgallere yer hazırladığını ve Osmanlı Devleti’nin paylaşım sürecinde kritik rol oynadığını belirten Çağlayan, başta İstanbul ve Boğazlar olmak üzere Anadolu’nun farklı bölgelerinin işgal edildiğini hatırlattı.

Samsun’a da 9 Mart ve 17 Mayıs 1919’da İngiliz askerlerinin çıkarıldığını lisana getiren Çağlayan, “Bu açıdan baktığımızda Ulusal Gayret, Türk milletinin vatan olarak bu toprakları muhafaza uğraşıdır. Yalnızca bağımsızlığın ve vatan bütünlüğünün değil, tıpkı vakitte ulusal ve manevi bedellerin korunma mücadelesidir” dedi.

Mustafa Kemal Paşa ve silah arkadaşlarının işgal altındaki İstanbul’da yürüttükleri değerlendirmeler sonucunda Ulusal Uğraş’ın Anadolu merkezli yürütülmesinin kaçınılmaz hale geldiği görüşünün tartı kazandığını anlatan Çağlayan, şöyle devam etti:

“Mustafa Kemal Paşa’nın 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun’a görevlendirilmesi yapılacak ve bu görevlendirme çerçevesinde neredeyse Anadolu’nun yarısı, yani bütün Doğu Anadolu Mustafa Kemal Paşa’nın sivil ve askeri müfettişi olarak kontrolüne ve buyruğuna verilmiş olacaktır. Böylelikle Mustafa Kemal Paşa, Türk milletinin makus talihini yenmek ismine Samsun’a 19 Mayıs 1919’da adım atmıştır ancak burada kıymetli olan şey şudur, İstanbul’da kararlaştırılan Anadolu merkezli Ulusal Çaba fikrinin gerçekleştirilip gerçekleştiremeyeceği konusunda belirsizlik vardır. Her ne kadar Ulusal Uğraş’ın önder takımı askerler olsa da bu hareketin öznesi şahsen Türk milleti olacaktır. Türk milleti de yorgundur. Yaklaşık 7-8 yıl süren savaşlar var ve bu savaşlarda yorgun düşmüş Türk halkı yeni bir çabayı başlatabilecek güce, cürete sahip midir? Bunun birinci ölçüldüğü yer Samsun olmuştur.”

Samsun’un Ulusal Mücadele’deki kritik rolüne dikkati çeken Çağlayan, “Samsun’un Ulusal Mücadele’deki en kıymetli rolü, Anadolu merkezinde ulusal bir çaba fikrinin gerçekleştirilebileceğine dair Mustafa Kemal Paşa’yı ikna etmiş olması ve bu fikirlerin gerçekleşeceğini görmüş olmasıdır. ‘Kurtaran’ kent sözü, bu açıdan Samsun’un hak ettiği bir ifadedir” tabirini kullandı.