AYM’den kamulaştırmada dönüm noktası: Tescil artık kesin değil

Kamulaştırma Süreci Nasıl İşliyor?

Devlet ya da belediye üzere kamu yönetimleri, kamu faydası gerekçesiyle özel mülkiyetteki bir taşınmaza el koyabilir. Buna kamulaştırma denir. Süreç şöyle işliyor:

İdare evvel taşınmazı satın almaya çalışır; bünyesindeki kıymet takdir komitesi bir bedel belirler ve mal sahibine teklif eder. Taraflar anlaşamazsa yönetim, yetkili asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açar. Mahkeme keşif yapar, bilirkişi atayarak taşınmazın değerini tespit ettirir. Bedel belirlendikten sonra idare bu fiyatı bankaya yatırır. Mahkeme, paranın yatırıldığına dair makbuzun ibrazı üzerine taşınmazın yönetim ismine tescil edilmesine ve bedelin mal sahibine ödenmesine karar verir.

Kamulaştırmada sorun neredeydi?

İşte bu noktada tartışmalı düzenleme devreye giriyordu. Kanun, tescil kararının kesin olduğunu, yani taşınmazın mülkiyetinin yönetime geçmesine ait bu kararın istinaf ya da temyize götürülemeyeceğini öngörüyordu. Bedel konusunda itiraz hakkı gizli tutulmuş olsa da tescil gerçekleşiyor, mal sahibi mülkünü kaybediyordu. Mahkemece belirlenen bedelin taşınmazın gerçek bedelini yansıtıp yansıtmadığı şimdi kesinleşmemişken tapu yönetim ismine devredilmiş oluyordu.

Anayasa Mahkemesi Kamulaştırmada Ne Dedi?

Bodrum 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin itirazıyla başlayan süreçte Anayasa Mahkemesi, bu düzenlemenin Anayasa’nın mülkiyet hakkını garanti altına alan 35. unsuru ile kamulaştırmada gerçek karşılığın peşin ödenmesini zarurî kılan 46. unsuruna alışılmamış olduğuna oybirliğiyle hükmetti.

Mahkemeye nazaran kamulaştırmanın anayasal bir gereklilik olan peşin ödeme teminatına uygun sayılabilmesi için taşınmazın gerçek bedelinin tescil anında ödenmiş olması gerekir. Bedel katılaşmadan mülkiyet yönetime geçiyorsa bu teminat fiilen fonksiyonsuz kalır. Üstelik eksper raporuna dayanan birinci bedelin gerçek bedeli yansıtmadığı temyiz etabında ortaya çıkabilir; bu durumda mal sahibi mülkünü çoktan kaybetmiş olur.

Karar Ne Vakit Uygulanacak?

İptal kararı, Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten dokuz ay sonra, yani Şubat 2027’de yürürlüğe girecek. Mahkeme bu süreyi, oluşacak tüzel boşluğun kamu faydasını zedelememesi için öngördü. Yasama organının bu müddet içinde yeni bir düzenleme yapması gerekiyor.

Vatandaş Açısından Ne Manaya Geliyor?

Yeni düzenleme yapılana kadar mevcut uygulama devam edecek. Fakat TBMM’nin çıkaracağı yeni yasal çerçeve ile birlikte kamulaştırılan taşınmazların tescili, taşınmazın gerçek bedelinin katılaşmasına bağlanabilecek ya da bu ikisi ortasındaki bağ daha güçlü bir hukuksal teminata kavuşturulacak. Böylelikle mal sahiplerinin bedel tartışması sürerken mülklerini kaybetmesinin önüne geçilmesi hedefleniyor.