Doğurganlık hızı dip yaptı: 76 ilde nüfus geriliyor sadece o il direniyor!

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), ülkenin gelecekteki nüfus yapısına dair hayati ipuçları barındıran 2025 yılı Doğum İstatistiklerini kamuoyuyla paylaştı. Açıklanan bilgiler, Türkiye’de doğum oranlarının tarihi bir gerileme devrine girdiğini ve nüfusun yaşlanma sürecinin sürat kazandığını ortaya koydu. Bilgilere nazaran, 2025 yılında canlı doğan bebek sayısı 895 bin 374 olarak kayıtlara geçti. Bu doğumların yüzde 51,4’ünü erkek, yüzde 48,6’sını ise kız bebekler oluşturdu.

Doğurganlık Suratı Kritik Eşiğin Çok Altında: 1,42

Bir bayanın doğurgan olduğu devir boyunca doğurabileceği ortalama çocuk sayısını tabir eden “toplam doğurganlık hızı”, Türkiye’de adeta alarm veriyor. 2001 yılında 2,38 çocuk olan bu oran, 2014 yılından itibaren aralıksız halde düşerek 2025 yılında 1,42 çocuk düzeyine kadar geriledi. Böylelikle doğurganlık suratı, son 9 yıldır nüfusun kendini yenileme eşiği olan 2,10’un altında kalmaya devam etti.

Sadece Şanlıurfa Direniyor: 76 Vilayette Nüfus Geriliyor

Türkiye genelinde nüfusun yenilenme düzeyinin altında kalan vilayet sayısı her geçen yıl katlanarak artıyor. 2017 yılında 57 vilayet bu eşiğin altındayken, 2025 yılında tam 76 vilayette nüfus yenilenme suratının altına düşüldü.

• En Yüksek Vilayet: Toplam doğurganlık suratının en yüksek olduğu kent 3,15 çocuk ile Şanlıurfa oldu. Şanlıurfa’yı 2,53 çocuk ile Şırnak ve 2,23 çocuk ile Mardin izledi. 2017 yılında 3 çocuk ve üzeri sürate sahip 10 vilayet bulunurken, 2025’te bu baremde yalnızca Şanlıurfa kaldı.

• En Düşük Vilayet: Doğurganlık suratının en tabanda olduğu kent 1,09 çocuk ile Bartın olurken; onu 1,10 çocuk ile İzmir, 1,11 çocuk ile Eskişehir, Ankara ve Zonguldak takip etti.

Eğitimli Bayanlar ve Büyükşehirler Daha Az Çocuk Yapıyor

TÜİK’in yeni tahlil tekniklerine nazaran oluşturduğu “kent-kır” yapısı, ömür alanlarının doğurganlığa tesirini net biçimde ortaya koydu. Kırsal bölgelerde doğurganlık suratı 1,75 çocuk iken, bu oran orta ağır kentlerde 1,53’e, “yoğun kent” olarak sınıflandırılan büyük metropollerde ise 1,33’e kadar düşüyor.

Annenin eğitim durumu da çocuk sayısını direkt etkileyen faktörler ortasında yer aldı. İlkokul mezunu annelerde doğurganlık suratı 2,51 çocuk olarak gerçekleşirken, yükseköğretim (üniversite ve üzeri) mezunu annelerde bu oran 1,24 çocuk düzeyinde kaldı. Bu datayla Türkiye, AB ortalaması olan 1,34’ün üzerinde kalarak Avrupa genelinde 11. sırada yer bulabildi.

Anne Olma Yaşı İleri Kayıyor, Adölesan Doğumu Tarih Oluyor

Nüfus yapısındaki değişim, kaba doğum suratına da yansıdı. 2001 yılında bin nüfus başına 20,3 doğum düşerken, 2025 yılında bu oran binde 10,4’e geriledi. Bayanların anne olma yaşının gecikmesi de istatistiklerde yer buldu; 2001 yılında en yüksek doğurganlık suratı 20-24 yaş grubundayken, 2025 yılında bu yoğunluk 25-29 yaş kümesine kaydı. Birinci doğumunu yapan annelerin ortalama yaşı 27,5’e yükseldi.

İki Doğum Ortasındaki Mühlet Uzuyor

Ekonomik ve sosyolojik tercihler, annelerin iki çocuk ortasındaki bekleme müddetlerini de uzattı. 2020 yılında iki doğum ortasındaki ortalama mühlet 4,6 yıl iken, 2025’te bu müddet 4,8 yıla çıktı. İkinci doğumunu gerçekleştirenlerin birinci çocukla ortasındaki ara 4,3 yıl olurken; bu müddetin en uzun olduğu kent 5,5 yıl ile Kırklareli, en kısa olduğu kent ise 2,7 yıl ile Şanlıurfa oldu. Öte yandan, 2025 yılındaki toplam doğumların yüzde 42,8’inin annelerin birinci doğumu olması, ailelerin tek çocuk eğiliminin arttığını tescilledi. Çoğul doğumlar ise toplam doğumların yüzde 3,3’ünü oluşturdu.