Türk devletleri tarımda işbirliğini Dijital Data Platformu ile güçlendirecek

AA muhabirinin derlediği bilgiye nazaran 15 Mayıs’ta Kazakistan’ın Türkistan kentinde “Yapay Zeka ve Dijital Kalkınma” temasıyla düzenlenen TDT Gayriresmi Doruğu’nda, tarımdan ulaştırmaya, yapay zekadan dijital teknolojilere kadar birçok karar alındı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın katıldığı tepede yapay zeka ve dijital dönüşüm Türk devletlerinin öncelikli gündem unsuruydu.

Zirve sonrası yayımlanan Türkistan Bildirisi’nde tarım bölümünde dijital dönüşümü artırmanın kıymetine de işaret edildi. Bu alanda verimliliğin, sürdürülebilirliğin ve besin güvenliğinin artırılması amaçlanıyor. Alınan karar kapsamında üye devletler ortasında bilgi değişimi, akıllı tarım tahlilleri ve delile dayalı siyaset oluşturmak maksadıyla birleştirilmiş bir sistem olarak “TDT Dijital Tarım Data Platformu”nun geliştirilmesi ve faaliyete geçirilmesi hedeflendi.

“Çok boyutlu bir siyaset aracı”

Selçuk Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zeki Bayramoğlu, AA muhabirine, kurulması planlanan platforma ait değerlendirmede bulundu.

TDT doruğunun bölgesel tarım siyasetinde bir kırılma noktasına dönüştüğünü belirten Bayramoğlu, “Dijital Tarım Data Platformu teşebbüsü, ziraî bilgi egemenliği, yapay zeka takviyeli üretim optimizasyonu ve bölgesel besin güvenliği ekseninde çok boyutlu bir siyaset aracı olarak şekillenmektedir.” dedi.

Platformun kurumsal kökeninin 2024’e dayandığı bilgisini veren Bayramoğlu, şöyle konuştu:

“Kazakistan global buğday ihracatında üst basamaklarda yer alırken Özbekistan pamuk üretiminde kritik bir aktördür. Türkiye, FAO bilgilerine nazaran dünya ziraî üretim endeksinde üst sıralarda bulunmakta, Azerbaycan ve Kırgızistan ise besbelli ziraî biyoçeşitlilik potansiyeli taşımaktadır. Global besin piyasalarının sadece birkaç büyük aktörün data ve iddia sistemleriyle yönlendirildiği günümüzde bu coğrafyanın kendi bilgilerini bağımsız biçimde üretip işleyememiş olması, bir epistemik bağımlılık problemine karşılık gelmektedir. Platform bu asimetriyi kısmen giderebilecek bir düzenek sunmaktadır.”

Veri formatlarının ülkeden ülkeye farklılaşmasının karşılaştırılabilirliği kısıtladığına dikkati çeken Bayramoğlu, yılda en fazla bir ya da iki kere gerçekleştirilen paylaşımların kriz anında karar almak için geç kaldığını söyledi.

“Türk dünyasının ziraî potansiyelini stratejik güce tahvil edebilecek”

Bayramoğlu, platformun akıllı tarım bileşenlerinin 5 fonksiyonel katman üzerine kurgulanmasının değerine işaret ederek, “Platform, birinci olarak uydu ve uzaktan algılama NDVI (normalize edilmiş fark bitki örtüsü endeksi) tahlillerini, toprak nem haritalarını ve tarla bazlı randıman varsayımını içermelidir. İkinci olarak, yapay zeka ve öngörücü analitik kuraklık erken uyarısı, ziyanlı yayılım modellemesi, 5 yıllık randıman projeksiyonları bulunmalıdır. Üçüncüsü piyasaların mukayeseli fiyat endekslerini, hasat sonrası kayıp tahlilini, lojistik güzergah optimizasyonunu kapsamalıdır. Dördüncüsü toprak ve su idaresi sulama verimliliği, tuzlanma ve erozyon izleme dataları olmalıdır. Beşinci olarak da çok lisanlı bilgi idaresi Türkçenin yanı sıra Kazakistan, Özbekistan, Azerbaycan ve Kırgızistan’ın mahallî lisan dayanağıyla eğitim ve âlâ uygulama arşivi üzerine kurgulanmalıdır.” diye konuştu.

Platformun gerçek bir vizyonun eseri olduğunu vurgulayan Bayramoğlu, şunları kaydetti:

“İyi tasarlanmış bir vizyonun alana transferinin kendi özgün zahmetlerini barındırdığı da bilinmektedir. Platformun stratejik maksatlarına ulaşabilmesi üç temel şartın bir ortada karşılanmasına bağlıdır. Birinci olarak, FAO standartlarını temel alan ortak teknik çerçevede üye ülkeler ortasında hızla mutabakata varılması, bilgi formatı çeşitliliğinin yol açtığı karşılaştırılamazlık probleminin giderilmesi ve son mil meselesine tahlil üretilmesi gerekli. İkincisi, platformun sırf bakanlık bilgi tabanlarına değil alandaki çiftçiye gerçek manada ulaşabilmesi ehemmiyet taşıyor. Üçüncüsü, bilgi egemenliği garantilerini, erişim protokollerini ve şeffaflık standartlarını kapsayan güçlü bir yönetişim çerçevesinin teknik altyapıyla eş vakitli inşa edilmesi lazım. Bu şartların bir ortada sağlandığı takdirde platform, bölgesel besin güvenliğinin kurumsal savunucusundan memleketler arası tarım diplomasisinin faal bir enformatik altyapısına dönüşebilecek ve Türk dünyasının ziraî potansiyelini koordineli bir stratejik güce tahvil edebilecektir.”