Bavul ticaretinde bir dönem kapandı: İlk çeyrekte düşüş yüzde 33

Türkiye’nin uzun yıllar döviz kazandıran alternatif ihracat kanallarından biri olan bavul ticaretinde son yıllarda sert dalgalanmalar yaşanıyor. Pandemi periyodunda tüm dünyanın kapalı olması nedeni ile tarihi çöküş yaşayan bölüm, ikinci en büyük çöküşünü bu yılın birinci çeyreğinde yaşadı. Geçen yıl birinci çeyrekte 248 milyon dolar olan bavul ticareti bedeli bu yılın birebir yüzde 32 düşüşle 169 milyon dolara geriledi. Kelam konusu düşüşte Rusya-Ukrayna savaşı sonrası Afrika-Ortadoğu pazarına yönelen bölümün, ABD-İsrail ve İran savaşı ile birlikte bu bölgelerde de kan kaybetmesi tesirli oldu. Bir öteki etken ise bu alanda da yüksek maliyetler nedeni ile rekabetçiliğin kaybedilmesi biçiminde sıralandı.

Küçük partili ihracat!

Kamuoyunda “bavul ticareti” olarak bilinen süreç, Türkiye’de yerleşik olmayan şahısların satın aldıkları malları şahsî bagaj ya da küçük ölçekli sevkiyatlarla yurtdışına çıkarmasıyla gerçekleşen dış ticaret sistemi olarak tanımlanıyor. Resmi ismiyle “yolcu beraberinde mal ihracatı” kapsamında bedellendirilen bu ticaret modeli; bilhassa dokumacılık, hazır giysi, ayakkabı, kuyum ve deri eserlerinde ağırlaşıyor. Bavul ticaretinde eserler ekseriyetle mağaza, toptancı yahut üreticilerden döviz karşılığında satın alınıyor ve büyük konteyner sevkiyatları yerine daha küçük partiler halinde yurtdışına taşınıyor.

Özel dış ticaret kalemi

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Merkez Bankası bilgilerinde hizmet gelirleri ve özel dış ticaret kalemleri içinde izlenen bavul ticareti, bilhassa Rusya, Orta Asya, Balkanlar, Orta Doğu ve Kuzey Afrika pazarlarına yönelik satışlarda kıymetli rol oynuyor. Türkiye’de bavul ticaretinin merkezi uzun yıllardır İstanbul oldu. Bilhassa Laleli, Merter, Osmanbey ve Zeytinburnu bölgeleri hazır giysi, dokumacılık ve ayakkabı ticaretinde öne çıkıyor. Dal temsilcilerine nazaran bavul ticareti, küçük ve orta ölçekli üreticiler için süratli nakit akışı sağlarken, turizm hareketliliği ile de direkt kontaklı bir yapı taşıyor.

Sezona yeterli başlamıştı

Ancak gerek jeopolitik gelişmeler gerekse Türkiye’nin yüksek maliyetler nedeni ile kıymetli hale gelmesi bavul ticaretinin, son birkaç yıldır tarihinin en düşük düzeyine gerilemesine yol açtı. Bavul ticaretinin en ağır olduğu bölgelerin başında ise Laleli geliyor. Laleli Sanayi ve İşinsanları Derneği (LASİ- AD) Başkanı Gıyasettin Eyyüpkoca, bu yılın başında kesimin uygun bir başlangıç yaptığını hatırlatarak ABD-İsrail ve İran ortasında başlayan ve bölge ülkelerini de etkileyen savaşın bavul ticaretini negatif etkilediğini söyledi. Eyyüpkoca, “Rusya ve Ukrayna ortasında devam eden savaş bölgede ticareti geçen yıl yüzde 30-40 oranında düşürmüştü. Son devirde Afrika ülkeleri Ortadoğu’dan talep vardı fakat Körfez’de devam eden savaş ile bu kanallar da tıkandı adeta. Şu an geçen yılın birebir devrine nazaran yüzde 30 düşüş var” diye konuştu.

En makus ikinci çeyrek

Veriler de bu durumu destekliyor. Merkez Bankası’nın son 10 yıllık bilgilerine nazaran 2017 yılında 6,2 milyar dolarla tepeye çıkan bavul ticareti hacmi, pandemi sonrası toparlanma denemelerine karşın eski düzeylerine ulaşamadı. 2023 yılında 1,74 milyar dolara kadar gerileyen bavul ticareti, 2024’te sonlu toparlanmayla 1,93 milyar dolara çıktı. Lakin 2025 bilgileri yine dalgalı bir görünüme işaret etti. 2025’in birinci çeyreğinde bavul ticareti 248 milyon dolar olurken, 2026’nın birinci çeyreğinde sayı 169 milyon dolara geriledi. Böylelikle son data, bavul ticaretinde tarihî olarak en düşük birinci çeyrek performanslarından biri olarak kayıtlara geçti. Kesim temsilcileri düşüşte; yüksek maliyetler, vize meseleleri, bölgesel savaşlar, turizm hareketliliğindeki değişim ve alternatif tedarik merkezlerinin güçlenmesini tesirli görüyor. Bilhassa Rusya, Orta Asya ve Orta Doğu’dan gelen alıcı trafi ğindeki yavaşlama Laleli, Merter ve Osmanbey üzere bavul ticaretinin merkezlerinde hissediliyor.