TCMB: TÜFE sepetindeki değişim ocak maliyet artışlarıunu 0,1 puan düşürdü

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), hesaplamaların, Tüketici Fiyat Endeksi’nin yük yapısındaki değişikliğin ocak ayı enflasyonuna tesirinin yaklaşık 0,1 puan azaltıcı istikamette olduğuna işaret ettiğini bildirdi.

TCMB’de Ekonomist Dilara Ertuğ ve Kıdemli Uzman Nagihan Özlü tarafından hazırlanan “2026 Yılı Tüketici Fiyat Endeksindeki Güncellemeler ve Etkileri” başlıklı tahlil, bankanın blog sayfası Merkezin Güncesi’nde yayımlandı.

Analizde, Ocak 2026 prestijiyle Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK), milletlerarası kriterlere ahenk kapsamında Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) hesaplama prosedüründe üç alanda metodolojik değişikliğe gittiği kaydedilerek, kelam konusu değişikliklerin TÜFE’ye yansımalarının ele alındığı belirtildi.

Hanehalkının tükettiği mal ve hizmet fiyatlarının vakit içindeki değişimini ölçen TÜFE’nin, TÜİK tarafından Avrupa Birliği (AB) standartlarıyla uyumlu biçimde hesaplandığı aktarılan tahlilde şu tabirlere yer verildi:

“Ocak 2026 prestijiyle TÜİK, memleketler arası kriterlere ahenk kapsamında TÜFE hesaplama prosedüründe üç alanda metodolojik değişikliğe gitti. Bunları, tüketim harcama sınıflandırmasının değişmesi, TÜFE baz yılının 2025 olarak güncellenmesi ve harcama yüklerinin belirlenmesinde ‘Ulusal Hesaplar Hanehalkı En son Tüketim Harcamaları’nın ana bilgi kaynağı olarak kullanılmaya başlanması olarak sıralayabiliriz.”

Yeni sınıflama şimdiki tüketim yapısını daha yeterli yansıtacak biçimde kategori sayısını artırdı

Tahlilde, eski sınıflandırmada harcama kalemlerinin 12 ana küme, 43 alt küme ve 407 unsur olarak belirlendiği, vakit içinde tüketim alışkanlıklarının değişmesi ve eser çeşitliliğinin artmasıyla birtakım kategorilerin yeniliğini yitirdiği aktarıldı.

Yeni eser ve hizmetlerin sınıflandırılmasının da zorlaştığı belirtilen tahlilde, bu nedenle Birleşmiş Milletler (BM) tarafından oluşturulan ve AB ülkelerinde mecburî hale getirilen yeni sınıflamaya geçildiği vurgulandı.

Tahlilde, yeni sınıflamanın şimdiki tüketim yapısını daha düzgün yansıtacak formda kategori sayısını artırdığı söz edilerek, şu değerlendirmeler yapıldı:

“Mal ve hizmet ayrımını da netleştirdi. Ayrıyeten çevrim içi hizmetler (paket yemek servisi, taşıma fiyatı vb.) ve yeni tüketim biçimleri (elektrikli arabaların şarjı, çamaşır kurutma makinesi vb.) de kapsama dahil edildi. Buna ek olarak, harcama kalemleri eski küme sayısı olan 12 yerine 13 ana küme altında tekrar düzenlendi. Heterojen yapısı sebebiyle ‘Çeşitli Mal ve Hizmetler’ ana kümesinde yer alan kimi kalemler ayrıştırılarak ‘Sigorta ve Finansal Hizmetler’ ve ‘Kişisel Bakım, Toplumsal Müdafaa ve Çeşitli Mal ve Hizmetler’ başlıkları altında tekrar tanımlandı. Bunun yanı sıra ‘Haberleşme’ ana kümesinin kapsamı genişletilerek ‘Bilgi ve İletişim’, ‘Eğlence ve Kültür’ ana kümesi ise ‘Eğlence, Dinlence, Spor ve Kültür’ olarak tekrar sınıflandırıldı.”

Sınıflandırma değişikliğiyle eş vakitli olarak TÜFE’nin baz yılının da 2025 olarak güncellendiği vurgulanan tahlilde, endeksin yeni baz yılına nazaran tekrar ölçeklendirilmesinin, geçmiş aylık ve yıllık enflasyon oranlarını etkilemediği bildirildi.

Tartılarda en bariz değişim hizmet kesiminde görüldü

Tahlilde, eski sınıflandırmada yüklerin Hanehalkı Bütçe Anketi, kurumsal nüfus anketi, turizm anketi ve idari kayıtlardan elde edilen harcama ve ciro bilgileri ile Ulusal Hesaplar Hanehalkı Son Tüketim Harcamaları bilgilerinin değişim suratları kullanılarak hesaplandığı aktarıldı.

Yeni sınıflandırmayla birlikte TÜFE tartılarının belirlenmesinde kullanılan data kaynaklarının da değiştirildiği belirtilen tahlilde, şunlar kaydedildi:

“Bu kapsamda, tüketim hisselerinin hesaplanmasında ‘Ulusal Hesaplar Hanehalkı En son Tüketim Harcamaları’ dataları ana bilgi kaynağı haline gelirken ‘Hanehalkı Bütçe Araştırmaları’ alt sınıf tartılarında tamamlayıcı kaynak olarak kullanılmaya başlandı. Ulusal hesapların nizamlı güncellenmesi tüketim kalıplarındaki değişimlerin daha süratli yansıtılmasına imkan tanıyor. Bu yaklaşım, TÜFE ile GSYH deflatörü üzere fiyat değişimlerine ait makroekonomik göstergeler ortasında dengeli bir ilgi olmasını sağlıyor.”

Tahlilde, yükler, alt kalemler ve özel kapsamlı göstergeler bazında değerlendirildiğinde, en besbelli değişimin hizmet bölümünde olduğu söz edildi.

Tüketim kalıpları ve iktisattaki yapısal dönüşüme paralel olarak, hizmet kesiminin hissesinde 7,4 puan artışın kelam konusu olduğu aktarılan tahlilde, bu artışta ulaştırma hizmetleri, lokanta ve otel ile öbür hizmetlerin ön planda olduğu bildirildi.

Tahlilde, cümbüş, spor ve kültür ile finansal hizmetlerin tüketim hissesinde da bir artış gözlendiği tabir edilerek, bu durumun, gelişmiş ülkelere yakınsama sürecinin bir yansıması olarak, ulusal gelir bilgilerinde hizmet dalının hissesinde görülen artış ile uyumlu olduğu belirtildi.

Tüketim harcamalarında da hizmetlere yanlışsız bir kayma izlendiği söz edilen tahlilde, “Benzer bir artış hizmet istihdamında da var. Bu bakımdan, TÜFE’nin kompozisyonundaki değişimin başka makro göstergelerle ahenk içinde olduğu söylenebilir.” denildi.

Tahlilde, hizmet kümesi yükündeki yükselişe rağmen öbür ana küme tartılarının 2025’e kıyasla azaldığı belirtilerek, şu değerlendirmelere yer verildi:

“En bariz düşüş 3,2 puan ile güç kümesinde. Bu kümede şebeke suyu yanında sübvansiyonların da tesiriyle elektrik ve doğal gaz kalemleri öne çıkmakta. Temel malların 2026 yılında yükünde 3 puan gerileme var. Bunun sürükleyicisi güçlü mallar. Besin kümesi tartısında hudutlu bir gerileme olmasına karşın alt kırılım bazında farklılaşan bir görünüm mevcut. İşlenmemiş besinin tartısı taze meyve-sebze kaynaklı olarak gerilerken işlenmiş besinin yükü artıyor. Tüm bu gelişmeler sonucunda, B ve C göstergelerinin yükleri 5,2 ve 4,5 puan yükselişle sırasıyla yüzde 79,3 ve yüzde 65,3’e ulaştı.”

Tahlilde, ikili seviyedeki ana harcama kümelerinde ise tartıların bir evvelki yıla kıyasla en fazla konut, su, elektrik, gaz ve öteki yakıtlar kümesinde azaldığı vurgulanarak, bunu bilgi ve bağlantı ile sıhhatin izlediği kaydedildi.

Tartıların en fazla arttığı kümelerin ise değişen tüketim kalıplarının yansıdığı lokanta ve konaklama ile cümbüş, dinlence, spor ve kültür kümesi olduğu aktarılan tahlilde, öteki ana harcama kümelerinde ise yük değişimlerinin görece hudutlu olduğu bildirildi.

Hizmetler yük değişiminin yıllık enflasyona üst taraflı tesirinin yaklaşık 1 puan olacağı öngörülüyor

Tahlilde, TÜİK tarafından yayımlanan en kapsamlı fiyat endekslerinin beşli hane seviyesinde olduğu, bu nedenle eski ve yeni tartıları kullanılarak beşli hane seviyesinde hesaplama yapıldığı belirtilerek, “Bu hesaplamalar, endeksin yük yapısındaki değişikliğin ocak ayı enflasyonuna tesirinin yaklaşık 0,1 puan azaltıcı tarafta olduğuna işaret ediyor.” sözü kullanıldı.

2025 yılında mallarda yıllık enflasyonun yüzde 25, hizmetlerde ise yüzde 44 düzeyinde gerçekleştiği aktarılan tahlilde, şunlar kaydedildi:

“2026 yılında da hizmet enflasyonunun mal enflasyonundan yüksek olabileceği düşünüldüğünde, hizmetlerin yükündeki artışın bu yılki enflasyon oranını üst istikametli etkileme potansiyeli var. Başka taraftan, 2025 yılında olduğu üzere 2026 yılında da yıllık hizmet enflasyonunun mal enflasyonuna kıyasla daha süratli gerilemesi mümkün. Münasebetiyle, bu iki tesir birlikte değerlendirildiğinde hizmetler yük değişiminin yıllık enflasyona üst istikametli tesirinin yaklaşık 1 puan olacağı öngörülmektedir.”