Türkiye-Afrika Stratejik Diyaloğu programı Ankara’da başladı

Milli İstihbarat Akademisi Lideri Prof. Dr. Talha Köse, Ulusal İstihbarat Akademisi (MİA) tarafından bir otelde düzenlenen “Türkiye-Afrika Stratejik Diyaloğu” başlıklı programının açılışında konuştu.

Uzun müddet Batı merkezli literatürün, Afrika’yı kendi tarihi ve toplumsal öznelliği içinde düşünmek yerine, oryantalist bakış açısıyla ele aldığını söyleyen Köse, “Modernleşme teorilerinin ilerlemeci varsayımları üniversal ölçütler olarak kabul edildi. Liberal barış doktrinleri Afrika’ya da giydirilmeye çalışıldı. Bu yaklaşım, Afrikalı toplumların tarih boyunca kendi şartları içinde özgün yollar çizme ve kendini dönüştürme kapasitesini büyük ölçüde göz arkası etti” dedi.

Afrika’yı yıllarca diğerlerinin lisanından, değerlendirmelerinden ve teorilerinden ele aldıklarını lisana getiren Köse, Afrika’yı Afrikalıların kendi sesinden, kendi tecrübelerinden dinlemenin ve öğrenmenin ne kadar değerli olduğunu bugün daha yeterli anladıklarına dikkati çekti.

Köse, Türkiye-Afrika Stratejik Diyaloğu programının da bu anlayışın değerli bir eseri olduğunu belirterek, şöyle devam etti:

“Artık 90’lı yıllarda değiliz. Milletlerarası sistem dönüşüyor. Liberal memleketler arası sistem artık yok. İçinde bulunduğumuz memleketler arası sistem, klasik güç istikrarlarının ve güvenlik anlayışının süratle dönüştüğü, yerleşik ittifakların sarsıldığı bir periyoda işaret ediyor. Global sistem artık tek bir merkezden, tek bir sistemden ibaret değil ve çok katmanlı hale gelmek üzere. Bu dönüşüm, sadece büyük güçlerin rekabeti değil, yükselen ve öteki global aktörlerin de bu bağlamda daha güçlü yer aldıkları bir periyoda yanlışsız gidiyor. Türkiye de bu bağlamda kendine memleketler arası sistemde daha tesirli bir rol arayışı içerisinde. Afrika’nın da bu doğrultuda değerli bir fırsat olduğunu Türkiye görüyor.”

“Afrika kıtası 21. yüzyıl milletlerarası siyasetinin belirleyici aktörlerinden biri”

Genç ve dinamik nüfusu, güç ve ticaret yolları üzerindeki stratejik pozisyonu, global güvenlik ve iklim değişikliği üzere alanlardaki tesiri, sahip olduğu doğal kaynaklar ve üretim potansiyeliyle Afrika ülkelerinin yükselen aktörler haline geldiğine vurgu yapan Köse, “Bugün Afrika’da yaşanan gelişmeler yalnızca Afrika’yı ilgilendirmemektedir; Orta Doğu’yu, Avrupa’yı, Asya’yı hatta dünyanın bütününü etkilemektedir. Büyük stratejiye sahip ülkelerin neredeyse hepsinin Afrika’ya dair strateji dokümanları bulunmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri’nin, Çin’in, Rusya’nın, Avrupa ülkelerinin her birinin güncellenmiş Afrika stratejileri bulunmakta. Afrika kıtası, 21. yüzyıl milletlerarası siyasetinin belirleyici aktörlerinden biri haline gelmiş durumdadır. Türkiye’nin Afrika perspektifi de bu yere oturmaktadır.” diye konuştu.

Köse, Afrika’ya yönelik yaklaşımlarda hala sömürgecilik periyodunun kalıntılarına rastlanıldığını belirterek, 20. yüzyılın geçerliliğini yitirmiş kimi ezberlerin belirli ölçülerde tekrar ettiğini gördüklerini anlattı.

Afrika’nın birçok vakit bir kriz yumağı, büyük güçlerin rekabet alanı olarak görüldüğünü söz eden Köse, şunları söyledi:

“Biz Afrika’yı bir kriz yumağı değil, bir fırsat alanı olarak görüyoruz. Afrika ülkelerinin özne olma kapasitesi birçok vakit göz gerisi edildiğini de görüyoruz. Biz şuna inanıyoruz, Afrika, siyasal, toplumsal ve kurumsal dinamikleri merkeze alınarak değerlendirilmelidir. Afrika’nın problemleri kendi yerelliği içerisinde incelenmeli ve tahliller bu bağlamda geliştirilmelidir. Türkiye, Afrika’yı bir rekabet alanı, tesir alanı yahut kısa vadeli çıkarların yürütüldüğü bir coğrafya olarak görmemekte. Afrika ülkelerini birçok ortak bedele sahip olduğumuz ‘eşit ortaklar’ olarak görmekteyiz. Bağlarımızı, Afrika’nın problemlerini ‘Afrikalı çözümler’ unsuru temelinde inşa etmeye çalışıyoruz. Bu bağlamda Türkiye’nin Afrika stratejisi dört temel ayağa oturmakta; karşılıklı egemenliğe hürmet, insani sorumluluk ve samimiyet, kazan-kazan temeline dayalı işbirlikleri, uzun vadeli ve sürdürülebilir iştirakler bu ilginin temelini oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra Türkiye, Afrika’da tesirli, bütünleşik ve istikrarlı paydaşlar görmek istemektedir. Bunun altyapısını oluşturacak çalışmalara da katkı sağlamaktadır.”

“Türkiye alanda somut ve kalıcı sonuç üretebilen ender ülkelerden biri”

Prof. Dr. Köse, bu yaklaşımın yaklaşık 20 yıldır, Türkiye’nin Afrika açılımını başlattığı 2005’ten bu yana istikrarlı halde devam ettiğini belirtti.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Afrikalı önderlerle kurduğu kalıcı dostlukların bunun somut bir göstergesi olduğunun altını çizen Köse, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Dışişleri Bakanlığımız, Ulusal Savunma Bakanlığımız, Teşkilatımız, Türkiye’deki kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları, hepsi aslında bu yaklaşımı devam ettirecek, bu yaklaşımla ilişkili olarak hareket etmektedir. Türkiye’nin tesiri bir ölçüde bu yaklaşımın bir sonucudur. İstihbarat ve güvenlik alanlarında ise kapasite geliştirme, eğitim, kurumsal dayanıklılık ve güçlendirmeye odaklanıyoruz. Ekonomik alanda altyapı ve savunma endüstrisi, güç ve tarım başta olmak üzere kalıcı yaklaşımlar gerçekleştiriyoruz. Eğitim, sıhhat, toplumsal takviye faaliyet alanlarında Afrikalı toplumlarla direkt temas kurmaktayız.

Türkiye, alanda somut ve kalıcı sonuç üretebilen az ülkelerden biri haline gelmiştir. Türkiye, sadece devletler ortasında değil, toplumlar ortasında da güçlü ve samimi ilgiler üretebilen ülkelerin başında gelmektedir.”

Köse, Türkiye’nin bu yaklaşımının, üçüncü ülkelerin aleyhine olmadığını vurgulayarak, “Türkiye kendi kıymet ve yaklaşımlarıyla uyumlu öteki aktörlerle işbirliği içerisinde olacaktır.” sözünü kullandı.

Programda kritik başlıklar masaya yatırılacak

Programda, Türkiye-Afrika bağlantılarının stratejik boyutlarını, savunma ve güvenlik perspektifini ele almak üzere Türkiye’den ve Afrika kıtasından uzmanlar, akademisyenler ve üst seviye konuklar bir ortaya geldi. Somali, Sudan, Kenya, Etiyopya, Eritre, Nijerya, Mısır, Çad, Güney Afrika, Senegal ve Gambiya’dan üst seviye iştirakçilerin yer aldığı programda, 2 gün boyunca bölgesel güvenlik sıkıntıları, savunma sanayii işbirlikleri ve stratejik iştiraklerin geleceği üzere kritik başlıklar masaya yatırılacak.