İşe alımlarda ‘uyuşturucu testi’ periyodu… Kamu kurumları da talep ediyor

Sabah’tan Metin Can’ın haberine nazaran, son devirde artan uyuşturucu operasyonları iş dünyasında da yeni bir uygulamayı beraberinde getirdi. Daha evvel sadece şoförlük, güvenlik ve ağır sanayi üzere riskli alanlarda talep edilen uyuşturucu testleri, artık birçok dalda işe alım sürecinin modülü haline geldi.

Sağlık raporlarına eklenen “Bağımlılık Yapan Husus Tarama Testi”, kimi firmalarda yazılı prosedür haline gelirken, bazı şirketlerde ise mülakatın ilerleyen kademelerinde adaylara zarurî kriter olarak sunuluyor. Laboratuvar yetkilileri, test talebinin son aylarda 6-7 kat arttığını belirtiyor.

Günlük 20 bin uyuşturucu testi yapılıyor

Laboratuvar kaynaklarına nazaran sırf İstanbul’da her gün 20 binden fazla patron talepli unsur tarama testi yapılıyor. Artan talep nedeniyle laboratuvarlar kurumsal paketler hazırlıyor, toplu mutabakatlar yapıyor ve işyerlerine taşınabilir numune takımları gönderiyor.

Bu gelişme, unsur testlerinin kişisel sıhhat denetimi olmaktan çıkıp kurumsal risk idaresinin bir kesimi haline geldiğini gösteriyor. Birtakım laboratuvarların Google reklamlarıyla “SGK’lıya indirim” başlığı altında kampanya duyuruları yapması da dikkat çekiyor.

Uyuşturucu testini hangi dallar uyguluyor?

Test uygulamasının en yaygın olduğu alanlar ortasında enerji, lojistik, ağır sanayi, savunma, kimya, güvenlik, sıhhat ve yazılım sektörleri yer alıyor. Tüpraş‘ın stajyerler dahil adaylardan unsur testi istediği ve uygulamanın kurum tarafından doğrulandığı belirtiliyor.

TCDD de uyuşturucu testi talep ediyor

TCDD’nin de işe alım kriterlerinde bu denetimleri üst sıralara taşıdığı tabir ediliyor.

Savunma ve havacılık alanında faaliyet gösteren ASELSAN, HAVELSAN, ROKETSAN ve TUSAŞ üzere kurumlarda da güvenlik gerekçesiyle kontrollerin sistematik hale geldiği belirtiliyor.

Uzmanlara nazaran bu dallarda çalışanların dikkat düzeyi ve karar alma kabiliyeti sadece şirket performansını değil, insan hayatını ve kamu güvenliğini de direkt etkiliyor. Global ölçekte ise ExxonMobil, BP, UPS ve FedEx üzere şirketlerde husus testleri standart uygulamalar ortasında yer alıyor.

Madde testi istemek yasal mı?
Hukukçulara nazaran patronun husus testi talep etmesi büsbütün yasak değil. Lakin, test talebinin işin niteliğiyle ilişkili olması, adayın açık isteğinin alınması, sonuçların zımnî tutulması gerekiyor.

Keyfi test taleplerinin özel hayatın saklılığı ve şahsî bilgilerin korunması açısından sorun doğurabileceği belirtiliyor. İşyerinde uyuşturucu kullanımı yahut bulundurulması ise İş Kanunu’nun 25/II unsuru kapsamında “ahlak ve yeterli niyet kurallarına aykırılık” sayılabiliyor ve bu durumda patron tazminatsız fesih hakkına sahip olabiliyor.

Test nasıl yapılıyor?
Testler çoklukla idrar, kan yahut tükürük örneği üzerinden gerçekleştiriliyor. Ortalama fiyat 2 bin 200 TL civarında. Toplu muahedelerde bu sayı daha aşağı çekilebiliyor. KVKK gereği sonuçlar sırf test yapılan şahsa teslim ediliyor. Patrona iletilmesi için adayın açık isteği gerekiyor. Sonuçlar ekseriyetle kapalı zarfla ya da ferdî dijital erişim üzerinden paylaşılıyor.