Bakan Bayraktar: Türkiye’nin kritik ham unsurlar stratejisini yakında açıklayacağız

Bakan Bayraktar, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) Yükselen Piyasalar Forumu Serisi kapsamında düzenlediği “OECD Kritik Mineraller Forumu”nda konuştu.

Dünyanın yakın tarihinde en büyük güç krizlerinden birinin meydana geldiğını aktaran Bayraktar, “Bugünlerde güçle ilgili her toplantının sıcak gündem hususu İran’daki savaş ve Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasıdır. Bu gelişmelerin petrol ve doğal gaz üzerinde çeşitli açılardan büyük tesirleri bulunuyor lakin arz güvenliği ve fiyat dalgalanmaları bunların en kritikleri.” değerlendirmesinde bulundu.

Bayraktar, kelam konusu gelişmelerin, dünyaya bölgesel çatışmaların tesirlerinin o bölgelerle sonlu kalmadığını ve tüm dünyayı bütün olarak etkilediğini bir kere daha gösterdiğini söz ederek, bunlar olmasa bile global güç sahnesinde halihazırda bir değişimin meydana geldiğını söyledi.

Dünyada güç talebinin arttığını ve resmi olarak “Elektrik Çağı”na girildiğini belirten Bayraktar, “Geçtiğimiz yıl global güç talebi yüzde 1,3 arttı, elektrik talebi de bu suratın 2 katından fazla büyüdü. Bu artış elektrikli araçlar, data merkezleri, soğutma sistemleri ve ekonomilerimizin süratle elektrikleşmesiyle tetikleniyor. Bu talebi karşılamak zorundayız. Bu nedenle kritik mineraller üzerine gerçekleştirdiğimiz bu toplantı son derece zamdakikalar içinde yapılmış bir toplantıdır. Çünkü kritik mineraller ve ender toprak elementleri pak güç teknolojilerinin yanı sıra dijital altyapı, geliştirilmiş üretim ve savunma sistemleri için vazgeçilmez hale gelmiştir.” değerlendirmesinde bulundu.

Bayraktar, rüzgar türbinleri, elektrikli araçlar, yarı iletkenler ve batarya depolama üzere ögelerde kullanılan kritik minerallerin çağdaş iktisatların merkezinde yer aldığının altını çizdi.

Son devirde yaşanan kesintiler ve jeopolitik tansiyonların tedarik zincirlerinin artık sırf ekonomik bir sıkıntı olmadığını açıkça ortaya koyduğuna işaret eden Bayraktar, bunun koordineli ve ileriye dönük siyaset karşılıkları gerektiren stratejik bir bahis haline geldiğini belirtti.

Kritik mineral üretiminin aşikâr bölgelerde yapılması dengesizlik oluşturuyor

Bayraktar, daha güçlü ve çeşitli tedarik zincirleri oluşturmak için gerçek vakitte hakikat yerde olduklarını aktararak, “Ekonomilerimize güç veren ham unsurları garanti altına almalıyız. Türkiye olarak enerjiyi ve madenciliği işbirliği aracı olarak görüyoruz. Hakikat güç ve madencilik projeleri ‘kazan-kazan’ temelinde olmalıdır. Amacımız güç diplomasisi yoluyla bölgesel istikrar inşa etmek, bölgedeki refahı artırmak ve çatışmaları önlemek.” diye konuştu.

Kritik minerallerin üretiminin coğrafik olarak belirli bölgelerde ağırlaştığının, sürece ve rafinaj kapasitelerinin de sonlu bölgelerde kümelendiğinin altını çizen Bayraktar, “Bu dengesizlik, piyasa dinamiklerinin ötesine geçen ve güç güvenliğiyle endüstriyel dayanıklılığı direkt etkileyen yapısal kırılganlıklar yaratıyor. Bu sebeple, teknoloji odaklı ülkelerle ve önde gelen şirketlerle etkin bağlantı halindeyiz. Temel finansmanın çok ötesine geçen paydaşlıklar istiyoruz, teknoloji transferi bunun kritik bir kesimi.” tabirlerini kullandı.

Bayraktar, adil ve şeffaf piyasalar yaratmanın bir zorluk olduğunu ve dirençli tedarik zincirlerinin ekonomik güvenlik için hayati olduğunu vurgulayarak, “Ancak, birçok kritik mineralin piyasaları küçük ve likiditeden mahrum, global, şeffaf fiyatlandırma sistemlerine sahip değiller. Hiçbir ülkenin parçalanmış bir alıcı tabanına karşı hacimsel hakimiyetini kullanmasına müsaade verilmemeli.” dedi.

OECD üzere kuruluşların global piyasalarda itimat inşa etmede kritik rol oynadığının altını çizen Bayraktar, mineral güvenliğinin, ekonomik refahın temel taşı olan ulusal güvenliğin kesimi olduğunu kaydetti.

Beylikova’da ender toprak oksitleri üretilecek

Bayraktar, Türkiye’nin kurulu elektrik gücünün yüzde 62’sinden fazlasının yenilenebilir kaynaklardan oluştuğunu belirterek, 2035’e kadar ülkenin rüzgar ve güneş gücü kapasitesini 120 gigavata çıkarma maksatlarını anımsattı.

Öte yandan şebeke entegrasyonunu ve sistem esnekliğini güçlendirmek için yaklaşık 40 gigavatlık Yüksek Tansiyon Hakikat Akım (HVDC) iletim çizgisi inşasını da planladıklarını söz eden Bayraktar, “Bunlar geniş çaplı yapısal dönüşümü temsil ediyor ve bunun kalbinde kritik mineraller yatıyor. Bu yeni periyotta, sırf kaynaklara sahip olmak kâfi değil, bunları işleyebilmeniz gerekir. Türkiye tam olarak bunu inşa ediyor, kaynak çıkarımını derin sürece kapasitesi ve yüksek teknolojili endüstriyel paha yaratımıyla birleştiriyoruz.” diye konuştu.

Bayraktar, bu vizyonun 2025 Kritik ve Stratejik Mineraller Raporu’nda ana sınırlarıyla anlatıldığını anımsatarak, “Raporun bulgularına dayanarak ayrıntılı yol haritasını nihayetlendiriyoruz. Yakında Türkiye’nin kapsamlı Kritik Ham Unsurlar stratejisini resmi olarak açıklayacağız. Beylikova ender toprak elementleri projesi bu stratejinin temel taşı. Beylikova’nın dünyadaki en büyük az toprak elementleri yataklarından biri olduğuna inanıyoruz.” değerlendirmesinde bulundu.

Türkiye’nin en başından beri maksadının tam bir paha zinciri kurmak olduğuna işaret eden Bayraktar, Eti Maden’in ortaklarıyla bunun için çok ağır biçimde çalıştığını belirtti.

Bayraktar, Beylikova’daki pilot tesisin faaliyette olduğunu vurgulayarak, “Ayırma ve sürece kabiliyetlerini içerecek endüstriyel ölçekli üretime gerçek ilerliyoruz. Rüzgar türbinleri ve elektrikli araç motorlarındaki kalıcı mıknatıslar için gerekli olan az toprak oksitlerini üreteceğiz.” dedi.