Olay sayısı 1 milyarı geçti! Obezite, global bir pandemiye dönüştü… Türkiye’de de durum alarm veriyor

2023 Dünya Obezite Atlası Raporu’na nazaran obezitedeki tırmanışın esas nedenleri şunlar:

– Sedanter (hareketsiz) yaşam

– İşlenmiş besin tüketiminde artış.

– Sağlıklı besin üretim ve dağıtımında yetersiz denetim

– Sıhhat sisteminin obeziteyle çabaya kâfi kaynak ve vakit ayırmaması

Raporda, obezite oranlarındaki artışın global iktisat üzerinde değerli bir yük oluşturacağı belirtilerek bunun global gayri safi hasılanın yüzde 3’üne karşılık geleceği vurgulanıyor. 2035 yılına kadar obezite maliyetinin yıllık 4 trilyon doları aşacağı uyarısı yapılıyor.

Obezitenin neden olduğu hastalıklar

Bu ekonomik sıkıntılardan tahminen de daha kıymetlisi obezitenin neden olacağı sıhhat problemleri. Metabolik sendrom, insülin direnci, diyabet, kalp damar hastalıkları, kalp yetersizlikleri, inme, böbrek yetersizlikleri, uyku apne hastalığı, aritmiler üzere pek çok hayati ve yüksek maliyetli kronik hastalık maalesef obeziteyle direkt bağlantılı.

Obeziteyi yalnızca fazla yeme sorunu üzere düşünmek yerine bir hastalık olarak düşünüp nedenleri ve tedavisine odaklanmak daha yanlışsız olur.

Obezite nasıl ve neden olur?

Yemek yediğimiz vakit mide ve ince bağırsak duvar tansiyonu ile oluşan sinyaller beyne iletilir, ayrıyeten besin alımı sonrası bağırsaklardan salgılanan birtakım hormonların yardımı ile doygunluk hissi oluşur.

Açlık hormonlarında artış, tokluk hormonlarında azalma yahut tesirlerine direnç olduğunda, insülin direncinde, bilhassa de ailesel yatkınlık varlığında hormonal sistemimizdeki bozukluklara bağlı obezite sıktır.

Benzer biçimde bedenin metabolik suratını düzenleyen tiroid hormonları, gerilim hormonumuz olan kortizol, büyüme hormonları, yumurtalık kistik hastalıkları üzere pek çok tablo obezite nedeni olabilir.

Bu hormonal bozukluklar yanında hastaların psikososyal durumları, mesleksel nedenler de buna taban hazırlayabilir.

İşte obezite ile çabada bu muhtemel nedenlerin topluca kıymetlendirilmesi ve toplu bir uğraş gereklidir. Altta yatan muhtemel hastalıklar ile çaba edilirken şahısların sosyoekonomik yapılarına uygun diyet ve idman programları planlanmalı, birtakım kalp hastalarının yahut öbür idman yapmaya müsait olmayan bireylerin durumları da başka ayrı değerlendirilmelidir.

Dünya çapında obez sayısı bir milyarı geçti

Dünya genelinde yaygınlaşan bir sıhhat sorunu olan obezite, bir pandemi olarak nitelendiriliyor. Dünya Sıhhat Örgütü’nün (DSÖ) iddialarına nazaran, dünya çapında bir milyardan fazla insan obez.

2022 yılı datalarına nazaran, bu bireylerin yaklaşık 880 milyonunu yetişkinler ve 159 milyonunu ise çocuklar oluşturuyor. Çocuklar ortasında obezite oranlarındaki artışı çok tasa verici. Gelecekte karşımıza çok daha büyük sıhhat problemleri çıkaracağına kuşku yok.

Obezitenin en sık görüldüğü yerler

Yetişkin obezite prevalansı en yüksek üç bölge Amerika Bölgesi (yüzde 29), Avrupa Bölgesi (yüzde 23) ve Doğu Akdeniz Bölgesi’dir (yüzde 21).

Başı çeken ABD’de 20 yaş ve üstü yetişkinlerin yüzde 31,1’inin fazla kilolu; yüzde 42,5’inin obez ve obezlerin yüzde 9’unun morbid obez (obezitenin en şiddetli hâli) olduğu ortaya konuldu. Bu artış suratı devam ederse 2030 yılında obezite sıklığının ABD’nin birçok eyaletinde yüzde 50’ye varacağı düşünülüyor.

Avrupa Bölgesi’ndeki yetişkinlerin yüzde 59’u fazla kilolu yahut obez. Çocuklarda da durum emsal; yaklaşık olarak her üç çocuktan birinin (erkeklerde yüzde 29, kızlarda yüzde 27) çok kilolu yahut obez olduğu belirtiliyor.

İşte ülke ülke obezite oranları

1- ABD (yüzde 36,2)

2- Türkiye (yüzde 32,1)

3- Yeni Zelanda (yüzde 30,8)

4- Kanada (yüzde 29,4)

5- Avustralya (yüzde 29)

6- Meksika (yüzde 28,9)

7- Şili (yüzde 28)

8- İngiltere (yüzde 27,8)

9- Macaristan (yüzde 26,4)

10- İsrail (yüzde 26,1)

Türkiye obezitede Avrupa birincisi

Türkiye’de ömür şeklinin ve beslenme alışkanlıkların değişmesiyle obezite, halk sıhhatini tehdit eden önemli bir meseleye dönüştü. Avrupa Bölgesi’nde obezite sıklığının en yüksek olduğu ülke Türkiye.

Ülkemiz birebir vakitte OECD (Organisation for Economic Co-Operation and Development – Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü) üyesi ülkeler ortasında obezitede dünya ikinciliğini elinde bulunduruyor.

Türkiye’deki yetişkin nüfusun yüzde 66,8’i fazla kilolu ve yüzde 32,1’i obez olarak belirtiliyor. Türkiye’de 20 yaş ve üstü bireylerde obezite oranları hem bayanlarda hem de erkeklerde artmaya devam ediyor.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2023’te yayımladığı datalara nazaran, Türkiye’de 15 yaş ve üstü obez bireylerde obezite oranı 2022 yılında yüzde 20,2 (kadınların yüzde 23,6’sı, erkeklerin ise yüzde 16,8’sı obez).

Günümüzde önlenebilir ölümlerin sigaradan sonra gelen ikinci değerli nedeni olan obezite; kalp damar hastalıkları, hipertansiyon, diyabet, birtakım kanser tipleri, teneffüs sistemi hastalıkları, kas iskelet sistemi hastalıkları üzere pek çok sıhhat sorununun oluşmasına yer hazırlarken hayat kalitesini ve müddetini de olumsuz tarafta etkiliyor. Bu dehşetli tablo obeziteyle acil ve kapsamlı bir çaba gerektiğini gözler önüne seriyor.

Tehlikenin gereğince farkında mıyız?

– Vefat: Obezitede ömür beklentisi 6-7 yıl daha kısadır.

– Tip 2 Diyabet: BKİ >35 kg/m2 olan bayanlarda, BMI <24 olanlara kıyasla diyabet gelişme riski 100 kat artmıştır.

– Hipertansiyon: BKİ ile kan basıncı ortasında doğrusal bir alaka vardır. Kilo kaybı hipertansif bireylerde kan basıncını azaltabilmektedir.

– Dislipidemi / Hiperlipidemi

– Koroner Arter Hastalığı: BKİ’de bir ünite artış kalp damar hastalıkları riskinde %9’luk artışa neden olur.

– Kalp Yetmezliği: Obez bireylerde kalp yetmezliği riskinin iki kat artar.

– Nörolojik Hastalıklar: İnme, alzheimer ve demans riskini artırmaktadır.

Kanser: Safra kesesi, mide, pankreas, özafagus, tiroid, böbrek, uterus, kolon, prostat ve göğüs kanseri gelişimi ile bağlantılıdır. Obezite kanserin ikinci en yaygın önlenebilir nedenidir.

Solunum Yolu Hastalıkları: Obezite, obstruktif uyku apnesi sendromu (OSAS) gelişiminde en kıymetli risk faktörüdür. Ayrıyeten astım riskini de arttırmaktadır.

Gastrointestinal Hastalıklar: Reflü, Yağlı Karaciğer, pankreas iltihacı, yemek borusu kanseri riskini artırır. Safra taşı gelişimini de 7 kat artırır.

Ürogenital Sistem Hastalıkları: Kronik böbrek hastalıkları riskini artırır. Bayanlarda taş ve idrar tutamamaya neden olur. Ayrıyeten doğurganlığın azalmasına (kadınlarda yumurtalık kistleri ve erkeklerde erektil disfonksiyon) neden olmaktadır.

Fotoğraflar: iStock