Ramazan, bir ruhsal SWOT tahlili yapma dönemi!

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Ramazan’ın manevi ve ruhsal boyutunu kıymetlendirdi.

Ramazan, manası gözden geçirme fırsatı

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Ramazan’ın psikiyatrik açıdan taşıdığı manaya dikkat çekerek, şu sözleri kullandı:

“Ramazan, şahsi görüşümün dışında psikiyatrik açıdan şöyle bir manası var: İnsan hayatında ‘dur, düşün, yine başla’ demesi gereken vakitler vardır. Bu, tekrar başlamak için bir fırsattır. Bu hatta inovasyonun, yani yenilikçiliğin, girişimciliğin temel kurallarından birisidir; %15 kuralı. Bir insan 10 saat bir iş yapıyorsa, 1,5 saat yaptığı iş hakkında düşünsün, düşündüğü hakkında düşünsün ve bir özeleştiriden geçsin, bir kendi iç muhasebesinden geçsin ve bunun sonucunda yine bir düzenleme yapsın. Bir moratoryum ilan etmek üzeredir bir açıdan. Ve bu ortada birçok şey masaya yatırılıp yine ele alınır. Ramazan da insanın hayat seyahatinde giderken, 12 aydan bir ayını bu türlü bir içsel seyahate çıkmak üzere ele alması; kendini anlamak ve yaptığı rutin işlere farklı açılardan bakabilmek, yeni bakışlar getirebilmek, yeni manalar katabilmek ve hayatıyla ilgili sorgulamalar yapabilmesi için bir fırsattır. Yani ‘anlamı gözden geçirme fırsatı’ Ramazan diyebiliriz.”

“Ruhumuza atılan bir resetleme”

Ramazan’ı ruhsal bir yenilenme süreci olarak tanımlayan Prof. Dr. Tarhan, beynin his, fikir ve paha kalıplarının kayıtlı olduğu bir merkez olduğuna işaret ederek, şöyle konuştu:

“Ruhumuza atılan bir resetleme üzere tanımlamak burada çok kritik. Nasıl oluyor pekala? İnsanın ruhunda… Ruhumuzun mana dünyası ile unsur dünyası ortasındaki aracı organımız beynimiz. His, fikir, davranış ve paha kalıplarımız, bedel yargılarımız beyinde kayıtlıdır, yazılıdır. Çocukluktan beri öğrendiğimiz hayat senaryoları vardır ve son bir sene içerisinde hayatımıza yeni aktörler katılmıştır, yeni fikir kalıpları ortaya çıkmıştır, yeni tehditler, fırsatlar ortaya çıkmıştır. Bunları tekrar tahlil etmek gerekiyor.” 

Ramazan, ruhsal SWOT tahlili yapma dönemi

Ramazan’ın bir tıp ruhsal SWOT tahlili yapma devri olarak değerlendirilebileceğini belirten Prof. Dr. Tarhan, şu tabirleri kullandı:

“Beyin fırtınası çalışmalarında önerilen bir prosedür vardır; buna SWOT tahlili denir. Kişi bu çalışmayı yaparken kendisine farklı bir açıdan, adeta üçüncü bir gözle bakarak kıymetlendirme yapar. Güçlü istikametlerini ve zayıf istikametlerini tespit eder, gayesini netleştirir. Hedefini belirledikten sonra da o maksada ilerlerken karşılaşabileceği tehditleri ve sahip olduğu fırsatları tahlil eder. Bu tıp değerlendirmeler birçok vizyon toplantısında, kurumsal seviyede ve resmi uygulamalar çerçevesinde yapılmaktadır. Ramazan ayı da insan için misal bir imkân sunar. Hayat seyahati açısından bakıldığında Ramazan, kişinin kendi hayatına dair ruhsal bir SWOT tahlili yapabileceği özel bir periyot olarak kıymetlendirilebilir.”

“Oruç, niyetle başlar”

Ramazan’ın sadece bedensel bir açlık süreci olmadığını, asıl manasının niyetle başladığını söz eden Prof. Dr. Tarhan şöyle devam etti:

“Mesela kişi, “Yaptığım iş ne kadar yanlışsız? Gayelerime ne ölçüde hizmet ediyorum? Gerçek bir stratejiyle mi ilerliyorum? Farkında olmadan yaptığım yanılgılar var mı?” üzere soruları kendisine yöneltip hayatının manası ve hedefi üzerine tekrar düşünme fırsatı olarak Ramazan’ı değerlendirirse, bu devir sadece bir açlık kürünün ötesine geçer. Manası bilinmeden tutulan oruç ise yalnızca bir açlık pratiği olarak kalır. Elbette bu da bütünüyle karşılıksız değildir; beden belirli bir mühlet aç kaldığında DNA hasarlarının tamirine katkı sağladığına dair bulgular vardır. Yani bedensel yararları da kelam hususudur. Fakat Ramazan’ın asıl kıymeti niyetle başlar. Anadolu’da Ramazan için “Niyetli misin?” diye sorulması son derece manidardır. Çünkü Ramazan orucunun temelinde niyet vardır.”

Ramazan ve namazda niyetin varlığına dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, “Ramazan’da niyet var, namazda niyet var. Bunlar da niçin niyet var? Çünkü insanın Allah’la bağ kurduğu andır bu devirler. O devirler kalbini Rabbine yönelttiği periyotlardır insanın. Varoluşun maksadını değerlendirdiği, varoluşuna uygun geçtiği imtihan sürecini tekrar ele aldığı günlerdir bunlar.” dedi.

Eski Ramazanlar çocukluğumuzun Ramazan’ı…

Ramazan’ın toplumsal huzura katkı sunduğunu tabir eden Prof. Dr. Tarhan, “Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi tarafından yapılan bir araştırmaya nazaran, alkol ve husus kullanan bireylerin yaklaşık yüzde 50’si Ramazan ayında bu alışkanlıklarına orta veriyor. Yüzde 50 üzere yüksek bir oran dikkat alımlı bir tablo ortaya koyuyor. Hakikaten cezaevlerindeki kabahat oranlarına bakıldığında, hadiselerin yaklaşık yüzde 60’ının alkol ve husus kullanımıyla bağlantılı olduğu görülüyor. Ramazan devrinde alkol ve husus kullanımının azalması, aile içi bağlantıları de olumlu tarafta etkiliyor. Konut ortamında huzurun arttığı, aile bireyleri ortasındaki irtibatın ve ahengin güçlendiği tabir ediliyor. Bu nedenle çocuklar da Ramazan günlerini daha sıcak, daha sakin ve daha huzurlu bir periyot olarak hatırlıyor ve özlüyorlar. Çünkü çocukları sevindirmek hayırdır, sevaptır, hoştur. Güzellik yapmak teşvik ediliyor. Bunun tesiriyle insanoğlu Ramazan’ı daima hoş anılarla beynine kaydetmiş. Bu çocuklardaki Ramazan’ı biz ‘eski Ramazan’ üzere söylüyoruz; aslında kendi çocukluğumuzun Ramazan’ını kastediyoruz buradan farkında olmadan, bilinçaltı bir sistemle.” diye konuştu.

“Ramazan, ruhsal sağlamlık antrenmanıdır”

Ramazan’ın bir dayanıklılık eğitimi olduğunu belirten Prof. Dr. Tarhan, şöyle devam etti:

“Ramazan, bir bakıma insan için bir idman sürecidir. Bu periyot, kişinin ruhsal sağlamlığını güçlendirmek üzere kendisiyle çalıştığı, bir antrenman yaptığı özel bir ay üzeredir. Dayanıklılık eğitimi verdiği, isteklerini erteleme maharetini geliştirdiği ve toplumsal empati hissini güçlendirdiği bir süreçtir. Empati, en temel toplumsal hislerden biridir; karşı tarafın hislerini anlayabilme marifetidir. Hakikaten Danimarka’da okullarda empati dersi verildiği bilinmektedir. Bu dersin maksadı, çocukların bencil bireyler olarak yetişmemesi; sadece kendi çıkarlarını düşünen değil, ferdi yarar ile toplumsal yarar ortasında istikrar kurabilen bireyler olmalarını sağlamaktır.

Ramazan da bu tarafıyla toplumsal bir aydır. Kişi, açlık tecrübesi üzerinden gereksinim sahiplerini daha yeterli anlar; düzgünlük yapmanın bir ibadet olduğunu idrak eder. ‘Her türlü yeterlilik sadakadır’ anlayışı, selam vermeyi ve tebessüm etmeyi dahi bir hayır olarak gören bir inanç perspektifini yansıtır. Bu nedenle Ramazan ayı, ruhların olgunlaştığı, geliştiği ve tekâmül ettiği bir devir niteliği taşır. Elbette bunun gerçekleşmesi, Ramazan’ın manasına uygun formda yaşanmasına bağlıdır.”

Çağın iki temel hastalığı: Bencillik ve dünyacılık…

Toplumsal bencillik ve dünyacılık eğilimlerine de değinen Prof. Dr. Tarhan, “Ancak içinde bulunduğumuz çağın iki temel hastalığından kelam edilebilir: Biri bencillik, oburu ise dünyacılık. Bu iki eğilim, insanın manevi kaynaklarını zayıflatmakta, içsel derinliğini daraltmaktadır. Bencil bakış açısına sahip kişi, birden fazla vakit herkesi kendisine borçlu üzere görür; önceliği ebediyen kendi çıkarıdır. ‘Önce can, sonra canan’ anlayışıyla hareket eder, gerektiğinde en yakınlarını dahi geri planda bırakabileceğini söz eder. Bu yaklaşım, fedakârlık hissinin zayıfladığı bir insan tipinin yaygınlaşmasına yol açmaktadır. Geçmişte psikiyatri pratiğinde daha çok aşırı fedakâr, kendini ihmal eden, adeta ‘kendini paspas yapan’ şahıslarla karşılaşılırken; günümüzde ise daha çok bencil ve narsistik özellikler gösteren bireylerle çalışıldığını söylemek mümkündür.” diye konuştu.

Ramazan’da sessiz yeterlilik yapılmalı!

Ramazan’da öncelikle sessiz düzgünlük yapılması gerektiğini kaydeden Prof. Dr. Tarhan, “Üsküdar’da hala varlığını sürdüren sadaka taşları bu anlayışın bir yansımasıdır; veren de alan da birbirini görmez. Anadolu geleneğinde de misal uygulamalar vardır. Ramazan ayında bir kişi çıkar, mahalle bakkalının veresiye defterindeki borçları kapatır ve bunu zekâtına sayar.” tabirinde bulundu.

Buna karşılık günümüz global sistemine bakıldığında, ‘sen çalış ben yiyeyim’ anlayışının hâkim olduğu bir nizamın dikkat çektiğine vurgu yapan Prof. Dr. Tarhan, “Sermayesini ranta yatırarak emek harcamadan geçinmeyi tercih eden bir yaklaşım kelam bahsidir. Bunun ydakikalar içinde ‘bana dokunmayan yılan bin yaşasın’ anlayışı da yaygındır; ‘başkası açlıktan ölse de ben tok olduktan sonra bana ne’ diyen bir bakış açısı vardır. Ramazan ayı, işte bu sistemi ve bu zihniyeti sorgulamak için kritik bir fırsat sunar.” dedi.

Ramazan’da hayatımızda bir mana değişikliği yapabiliriz

“Ramazan’da hayatımızda bir mana değişikliği yapabilir ve bunu Ramazan sonrasında da sürdürebilirsek, bu dönüşümü kalıcı hâle getirebiliriz.” diyen Prof. Dr. Tarhan, “Bu nedenle sırf midemize değil, hislerimize da oruç tutturmak gerekir. İnsanın ruh yapısında vicdan, nefis, akıl, kalp ve ruh üzere farklı melekeler vardır. Bu ruhi ögelerin tamamını disipline edebilirsek, Ramazan bizim için bir yenilenme ve manevi bir aydınlanma ayına dönüşür. Ramazan’dan sonra daha olumlu istikamette değişmiş bir halde hayata devam edebilmek ise ilahi maksadı kavrayabilmekle mümkündür. Kur’an-ı Kerim’de Ramazan’ın emredilişi, insanlara sadece açlık çektirmek için değildir. İlahi maksadın ne olduğunu düşünmek, bahtın bu süreçte beşerden ne istediğini sorgulamak gerekir. İnsan aklını kullandığında bu manası bulabilir. Her bireyin kendine has bir hayat maksadı ve yol haritası vardır; kritik olan o yol haritasını yanlışsız çizebilmektir.” formunda kelamlarını tamamladı.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı