İran, Hürmüz Boğazı’nı kapattı: Petrol piyasalarından sert cevap bekleniyor

ABD ve İsrail hücumlarının akabinde İran, global güç ticareti açısından hayati değere sahip Hürmüz Boğazı’nı kapatma kararı aldığını açıkladı.

Bununla birlikte, Hürmüz Boğazı’nda ticari gemi trafiğinin büsbütün durmadığı, birtakım konteyner gemilerinin Umman Körfezi ve boğaz çizgisinde rota değiştirerek geri döndüğü, birtakım ticari gemilerin ise Körfez’de beklemeye geçtiği gözlendi.

20 MİLYON VARİL PETROL GEÇİYOR

Uzmanlar, taarruzlar sırasında kapalı olan piyasaların açılmasıyla jeopolitik risk priminin süratle fiyatlara yansıyacağını öngörüyor.

Tahran’ın elindeki en stratejik baskı araçlarından biri görülen Hürmüz Boğazı’ndan günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol eseri geçiyor.

Bu hacmin büyük kısmı, Çin başta olmak üzere Asya piyasalarına yöneliyor.

KÜRESEL GÜÇ PİYASALARINDA FİYAT DALGALANMASI

Deniz yoluyla taşınan ham petrolün yaklaşık 3’te 1’i bu stratejik geçit üzerinden global pazarlara ulaştırılıyor.

Özellikle Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri üzere Orta Doğu üreticilerinin ham petrol ve kondensat sevkiyatında bu koridor kritik rol üstleniyor.

Küresel doğal gaz ticaretinin de yaklaşık yüzde 20’si bu kritik su yolundan taşınıyor.

STARTEJİK BASKI UNSURU

İran idaresi, geçmişte Hürmüz Boğazı’nı kapatma tehdidini vakit zaman gündeme getirse de bu seçenek, fiili bir ataktan fazla stratejik baskı ögesi olarak değerlendirildi.

Basra Körfezi’nin girişinde yer alan dar deniz koridorunun kapanmasına yönelik tezlerin global güç piyasalarında sert fiyat dalgalanmalarına yol açabileceği belirtiliyor.

HAM PETROL FİYATLARINDA 10 DOLARIN ÜZERİNDE ARTIŞ BEKLENİYOR

Washington Arap Körfez Ülkeleri Enstitüsü Konuk Öğretim Üyesi Kate Dourian, direkt askeri çatışmaya geçilmesinin piyasa hesaplamalarını değiştirdiğini söyledi.

Dourian, piyasaların pazartesi günü sert reaksiyon vermeye hazırlandığını belirterek, “Asya piyasaları açıldığında ham petrol fiyatlarında 10 dolar ve üstünde artış olabilir. Sonuncu tesir, gelişmelerin piyasa açılışına kadar nasıl ilerleyeceğine bağlı olacak.” dedi.

İran’ın muhtemel misilleme taarruzlarının üst istikametli fiyat baskısını artırabileceğini tabir eden Dourian, Tahran’ın İsrail, ABD ve bölgedeki müttefik gayelere taarruzlar düzenlediğini lakin güç altyapısına yönelik füze saldırısı riskinin büsbütün ortadan kalkmadığını söyledi.

“HÜRMÜZ BOĞAZI, KATAR’IN LNG İHRACATININ DA ANA ÇIKIŞ NOKTASI KONUMUNDA”

Dourian, Hürmüz Boğazı’nın ticari gemilere geçiş ikazlarının petrol piyasaları açısından kritik değer taşıdığının altını çizerek, “Hürmüz Boğazı, Katar’ın LNG ihracatının da ana çıkış noktası pozisyonunda.

ABD’nin büyük askeri üssüne mesken sahipliği yapan El-Udeid Hava Üssü’nün bulunduğu Katar’ın da misilleme ataklarının maksadı olma riski, LNG yüklemelerinde önleyici önlemlerin artmasına ve LNG fiyatlarında sıçramaya neden olabilir.” değerlendirmesinde bulundu.

“BELİRLEYİCİ ÖGE İRAN’IN SONRAKİ ADIMI OLACAK”

Washington’dan gelen siyasi bildirilerin da piyasadaki meçhullüğü artırdığına işaret eden Dourian, kelamlarını şöyle sürdürdü:

Şu kademede Orta Doğu petrol üretimi yahut ihracatında büyük ölçekli kesinti doğrulanmış değil. Körfez üreticileri, üretime olağan halde devam ederken ana ihracat terminalleri faaliyetlerini sürdürüyor fakat piyasaların hassasiyeti, arz kesintilerine karşı tampon kapasitenin hudutlu olmasından kaynaklanıyor.

Küresel yedek üretim kapasitesinin büyük kısmı, Körfez bölgesinde ağırlaşmış durumda. Tanker trafiğindeki yavaşlama bile piyasaları sıkılaştırabilir. Asya pazarları, bilhassa süratli etkilenecek. Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore üzere ülkeler, Körfez petrolüne büyük ölçüde bağımlı. Asıl belirleyici öge, İran’ın sonraki adımları olacak.

BRENT PETROLDE YÜZDE 50’YE VARAN ARTIŞ SENARYOSU

George Mason Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Güç Uzmanı Umud Shokri de Hürmüz Boğazı’nın kapatılması durumunda piyasaların birinci evrede güçlü volatilite ve sert fiyat artışlarıyla reaksiyon vereceğine dikkati çekerek, “Arz endişeleri erken periyotta baskın olacağı için Brent petrol fiyatı, başlangıçta yüzde 20-50 aralığında yükselebilir.” görüşünü paylaştı.

Shokri, stratejik rezervlerin kullanılmasının piyasa şokunu kısmen azaltabileceğini lakin panik alımları, spekülatif hareketler ve jeopolitik risk primini büsbütün ortadan kaldıramayacağını vurgulayarak, “Alternatif arz kanalları devreye girerse vakitle fiyatlar dengelenebilir lakin kısa vadede hedge süreçleri ve belirsizlik dalgalanmayı artırabilir.” değerlendirmesinde bulundu.

“ETKİLER TÜKETİCİ HARCAMALARINA YAYILABİLİR”

Boğazın kapanmasıyla petrol ve LNG arz kesintilerinin kısa vadede fiyatları 100-150 dolar bandına taşımasının ABD’de akaryakıt fiyatlarını ve maliyet artışları beklentilerini artıracağını anlatan Shokri, “ABD’de akaryakıt fiyatları, mevcut düzeylere nazaran galon başına yaklaşık 1-2 dolar yahut daha fazla artabilir. Bu durum nakliyecilik ve üretim maliyetlerini yükselterek iktisat genelinde baskı oluşturur.

Maliyet artışları beklentilerinin yükselmesi, ABD Merkez Bankasının daha sıkı para siyasetini daha uzun mühlet sürdürme baskısıyla müsabakasına neden olabilir. Tesirler tüketici harcamalarına, besin ve sanayi eserleri fiyatlarına da yayılabilir.” diye konuştu.

“EKONOMİK TESİRLER DİPLOMATİK BASKIYI ARTIRIR”

Shokri, Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasının savaşın askeri ve diplomatik gidişatını da etkileyeceğine dikkati çekerek, kelamlarını şöyle tamamladı:

Boğazın kapatılması, bilhassa ABD ve müttefiklerinin geçişi tekrar açmak için harekete geçmesi halinde daha geniş çaplı askeri müdahale mümkünlüğünü artırabilir.

Aynı vakitte yükselen petrol fiyatları, maliyet artışları ve büyük ekonomilerde resesyon riski üzere global ekonomik tesirler, diplomatik baskıyı artırarak tansiyonun azaltılması tarafında baskı oluşturabilir.

Böylece kısa vadede askeri tırmanış, sonrasında ise ekonomik maliyetler arttıkça ateşkes tarafında memleketler arası baskı artabilir.