İlham veren bayanlar ‘Daha Eşitlikçi Bir Dünya’ için buluştu

Türkiye İş Bankası tarafından düzenlenen “Daha Eşitlikçi Bir Dünya” paneli, farklı alanlarda kritik muvaffakiyetler elde etmiş bayanların tecrübelerini aktarmalarına, ferdî gelişim ile toplumsal dönüşüm ortasındaki alakanın farklı bir boyutta ele alınmasına vesile olmak maksadıyla dört yıldır düzenleniyor.

Gazeteci Gülay Afşar moderatörlüğündeki “Kendi Öyküsünü Yazanlar” oturumunda Seraf Restoran Kurucu Ortağı ve Şefi Sinem Özler bayan şef olarak birtakım zorluklar yaşamış olsa da emek ve istikrarın güzel bir yere gelmek için büyük ehemmiyet taşıdığını anlattı. Teknolojide Bayan Derneği Kurucusu ve Eş Başkanı Zehra Öney kadınların teknolojide ve hayatın her aldakikalar içinde daha faal roller üstlenmesinin kıymetine dikkat çekti. Menstrüel eser pazarında faaliyet gösteren Beije markasının kurucusu ve CEO’su Doruk Akpek de bayanlara yönelik bir alanda başladığı teşebbüs seyahatinde karşılaştığı önyargılara değindi.

SosyalBen Vakfı Kurucusu ve Avrupa Kurulu Sivil Toplum Masası Daimi Komite Üyesi Ece Çiftçi Taurin moderatörlüğünde gerçekleştirilen “Sınırların Ötesinde” oturumunda Ödüllü Oyuncu Fadik Sevin Atasoy Türkiye’nin birinci bayan samurayı olma sürecinde yaşadığı değişim ve dönüşümleri anlatırken; Olimpiyat, Avrupa, Dünya Şampiyonu Ulusal Boksör Busenaz Sürmeneli başarılarındansa hezimetlerinin kendisi için daha öğretici olduğunu söyledi. Dijital Sanatçı Ecem Dilan Köse de dijital sanat aldakikalar içinde Japonya’ya uzanan başarılı meslek seyahatini aktardı.

PANEL KONUŞMALARI

DÖNÜŞÜM: TOPRAKTAN GELECEĞE

Panelin “Dönüşüm: Topraktan Geleceğe” oturumu Beslenme Uzmanı, FAO Besin Şampiyonu ve The Good Wild Kurucu Ortağı Dilara Koçak moderatörlüğünde gerçekleştirildi. Toprağın, suyun, havanın hasta olduğu bir ortamda insanların uygun olmasının mümkün olmadığını söyleyen Koçak, “Karnımızı doyuramadığımız, besine erişemediğimiz bir ortamda barış, istihdam, eşitlik, eğitim de olmaz. Hem kendimizi hem geleceği düzgün beslemek konusunda dönüşüm yaratmış bayanların öyküleri bu açıdan çok ilham verici” diye konuştu.

Antropolog ve Susuz Tarım Uzmanı Dr. Ece Aynur Onur, ABD’de akademik mesleğini sürdürürken dedesinin vefatının akabinde annesinin doğduğu köye döndüğünde, köyün adeta savaşa maruz kalmış üzere bir yıkıntıya uğradığını gördüğünü belirterek, şöyle konuştu:

Burada birileri bir şeyler yapmalı, biz yapmazsak kim yapar diye düşündüm. Kullanılabilir suyun yüzde 80’inin tarımda kullanıldığını, bu suyun neredeyse yarısının da israf edildiğini öğrenince su kullanmadan üretim yapabilir miyiz diye yola çıktık. Evvel kuraklık canavarıyla savaşmaya çalıştım lakin fark ettim ki kuraklıkla savaşamam. Tabiatla barışırsam savaşmama da gerek kalmayacak. Akademik araştırmalarımı Anadolu bayanlarının kadim bilgisiyle birleştirince dönüşüm başladı. Bugün köyde Toprağın Melekleri kolektifiyle 42 çeşit tıbbi aromatik bitki, 6-7 çeşit baharat ve çay üretimini zehirsiz ve sulama olmadan yapıyoruz. Bugün gençlerin susuz tarıma ilgi duyduğunu görmek; köyde tekrar istihdam yaratmak, gençlerin, çocukların cıvıltılarını duymak çok hoş.

Yazar ve İçerik Üreticisi Hale Acun Aydın, sadeleşme seyahatinde öncelikle kişinin kendisinden ve konutundan başlaması gerektiğini belirterek, “Sürdürülebilirlik yalnızca bireyle ilgili bir süreç değil lakin devletler ve kurumların ydakikalar içinde bireylerin de yapabilecekleri var. Akıllara bir fikir düşürmek ve yüzde 5-10 değişim bile kıymetli. Eşyaları azaltınca konutlarımızdaki alan artıyor. Meskeni derleyip toplamak, hayatla ilgili işleri yönetmek pratiklik gerektiriyor, eşyaları azaltmak bu pratikliği getiriyor ve vakit kazandırıyor. Gereksiz alışverişlerin daha fazla farkına vardığınızda eşya değil tecrübesi önceliklendiriyorsunuz, böylelikle para kazanıyorsunuz. O yüzden sadeleşmek aslında zenginleştiriyor.” dedi.

Şef, Youtuber ve Yemek Muharriri Refika Birgül ise, besin kaybına dikkat çektiği konuşmasında “100 ünite üretim yapıyorsak 25’ini yiyoruz, geri kalanı israf oluyor. Lakin burada değişim muhakkak mümkün. Bunun için hakikat satın alma ve saklama, bozulan eserleri manaya, bozulduysa dönüştürme ve kıymetlendirme yollarını da içeren 9 adımdan oluşan bir rehber oluşturduk” dedi. Kurtuluşun topraktan olduğuna inandığını söyleyen Birgül, “YouTube kanalımızın ismi Yemek Okuluydu; amacım onu yavaş yavaş Tarım Okuluna çevirmek, toprağa dönmek ve bu seyahati daha güzel anlayarak matematikselleştirip, diğerlerine da anlatabilmek.” diye konuştu.

KENDİ KISSASINI YAZANLAR

Seraf Restoran Kurucu Ortağı ve Şefi Sinem Özler, yeme-içme dalına yönetici olarak başladığını ve hayatın evrilmesiyle restoranda şef olduğunu anlatarak, şunları söyledi: 

Aslında yemek yapmakla ilgili bir eğitim almadım. Öğrendiklerim annemin konutta öğrettiklerinden ibaretti. Bir nevi okyanusta çırpınarak yüzmeyi öğrendim. Birinci vakitler elbette bayan şefe pek alışkın olunmadığı için meraklı gözleri, ataerkil yaklaşımı hissettim. Halbuki mutfakta cinsiyetin değil emeğin ve istikrarın yarışı gerekiyor.

Kadınların görünür olmasının, tabuları yıkmalarının kendi ellerinde olduğunu söz eden Özler, bayanların hayallerini gerçekleştirdiği süreçte emek ve istikrarın yanı sıra hiç vazgeçmemenin çok büyük ehemmiyet taşıdığını, fakat bu yaklaşımla bayanların toplumda güzel bir yerlere gelebileceğini vurguladı.  

Teknolojide Bayan Derneği Kurucusu ve Eş Başkanı Zehra Öney de bir insanın en büyük gücünün anlık değişim, dönüşümle ahenk sağlayabilmesi olduğuna dikkat çekerek, “Ben 12 yıl kadar turizm aldakikalar içinde çalıştıktan sonra bir GSM şirketinde çalışmaya başladım. Daima öğrenip gelişmek, hiçbir riskten ve meseleden korkmamak sayesinde değişik bir bölüme geçiş yapabildim” dedi. Öney, konuşmasını şöyle sürdürdü: “Biz artık bir teknoloji servisi ya da eser çağının içinde değil yesyeni bir sistemin içindeyiz. Bunu öğrenmek yetmeyecek, içini dizayn etmemiz gerekecek. Bayanlar da yalnızca teknolojik değil toplumsal, ruhsal, felsefi bütün ögelerin bir ortaya toplandığı etik dizaynın yaratıcıları olmalı. ‘Ben bunu öğreneyim’ yaklaşımı yerine hal değiştirip, “yardım etmeyelim, biz bayanlar olarak kolları sıvayalım, bu mevzuyu gerçek bir husus olarak üstlenelim” demeliyiz. Binlerce yapay zekâ aracına verdiğimiz bilgiler yarın beşerler açısından etik meseleler yaratabilir. O yüzden yalnızca öğrenmekle kalmayalım yapay zeka dünyasında etik kısmın dizaynında da çalışalım.” dedi.  

Menstrüel eser pazarında faaliyet gösteren Beije markasının kurucusu ve CEO’su Doruk Akpek de bilhassa bir erkek olarak bayanlara yönelik bir alanda teşebbüs seyahatine başladığında etrafında birçok kişinin bu durumu anlamlandıramadığını, garipsediğini söyledi. Uygun bir grupla eseri ortaya çıkarıp hangi noktalarda farklı oldukları bilinir hale geldikçe olumlu geri dönüşler aldıklarını belirten Akpek, “Şirketimizde çalışanların büyük çoğunluğu bayanlardan oluşuyor. Zati cinsiyetten bağımsız bir iş ortamı kelam konusu olduğunda, beşere ‘kadın’ yahut ‘erkek’ değil de ‘insan’ olarak yaklaştığınızda problemler da azalıyor.” diye konuştu.

SINIRLARIN ÖTESİNDE

“Sınırların Ötesinde” oturumunun moderatörlüğünü üstlenen SosyalBen Vakfı Kurucusu ve Avrupa Kurulu Sivil Toplum Masası Daimi Komite Üyesi Ece Çiftçi Taurin, “Sınırları aşmak derken hem milletlerarası seviyede başarılara imza atmak hem de bayanların önüne konulan hudutların ötesine geçmekten bahsediyoruz. Hudut dediğimiz şey bazen kendi içimizde başlıyor fakat bunları aşmak da bayanların muhteşem güçlerinden biri. Bunu birçok vakit olağanlaştırıyor olsak da günlük hayattan mesleğe kadar bu üstün güç hepimizin omuzlarında.” dedi.

Ödüllü Oyuncu ve Türkiye’nin birinci bayan samurayı Fadik Sevin Atasoy, kendisini bir arketip olarak tanımladığı konuşmasında, “Ben farklı coğrafya ve vakit dilimlerinde birbirlerinden habersiz olmasına karşın tıpkı onurlu duruşu paylaşan bayanların bir arketipiyim. Tarihin bir periyodunda feodal bir coğrafyada savaşa giden bayanlar varken, diğer bir vakitte Anadolu’da sırtında bebeğiyle cephane taşıyan bayanlar vardı. Bu bayanlar ortak bir duruş sergilediler” dedi. İçindeki bu arketiple tanışmasının bedeninde yayılmaya hazır bir tümör bulunduğunu haber almasının akabinde gerçekleştiğini söyleyen Atasoy, samuray eğitimi ve sonrasındaki dönüşümünü şöyle anlattı: “16 onurlu duruşu olan bayan ile eğitim alırken 4,5 yıllık kanser uğraşımı kimseyle paylaşmamıştım. Son gün zihnim ve vücudum ortasında bir gayret başladı. Hudutları aşmak uğruna kendi sonlarımı ihlal mi edecektim? Gerçeğimi reddetmedim, daha fazla devam edemeyeceğimi söyleyip bir ağaç gölgesinin altına oturdum. Ne kadar kırılgan, zaafları olan, yardıma muhtaç biri olduğumu o ağacın altında anladım. Gerçek gücüm kırılganlığımda, onu reddetmekte değil kabullenmekte gizliydi.” dedi.

Olimpiyat, Avrupa, Dünya Şampiyonu Ulusal Boksör Busenaz Sürmeneli ise, acının insanın hayatındaki yol gösterici rolüne işaret eden konuşmasında, “Doktora omuzum ağrıyor dediğimde, ‘Sınırını bilmemişsin, çok zorlamışsın’ demişti. Sonrasında yeniden çok zorladım. Üç ameliyat geçirdim. Artık hududumu biliyorum. Bence hem ruhsal hem fizikî manada acı hepimiz için bir yol arkadaşı. Nerede durmamız nerede harekete geçmemiz gerektiğini söylüyor” diye konuştu. Öte yandan acısız muvaffakiyetin da mümkün olmadığını; en büyük madalyalarını en makûs hezimetlerine borçlu olduğunu söyleyen Sürmeneli, kelamlarını şöyle sürdürdü: “Ringe çıkıyorsun ve tek başınasın. Gününde olmayabilirsin, yenilebilirsin. Sonuçta hepimiz insanız, hislerimiz var lakin anda kalmak kritik. Kazandıklarımın değil kaybettiklerimin bana çok şey öğrettiğini düşünüyorum. Tokyo’da olimpiyat şampiyonu oldum. O vakit bu yolun hoşluğunu anlayamamıştım. 2024 Paris Olimpiyatları’nda yenildim. Soyunma odasına gittim, ağladım, dışarıda grubum bekliyordu. 17 yıllık hocama sarıldım ve ‘Şu an ağlıyorum fakat bu mağlubiyetten çok şey kazandığımı biliyorum’ dedim. 4 ay sonra da dünya şampiyonu oldum. Kritik olan düşmek değil tekrar tekrar kalkmayı bilebilmektir.” şeklinde konuştu.

Dijital Sanatçı Ecem Dilan Köse, sanat dünyasını “sanatçı arkadaşlarıyla yarışmadığı, yalnızca herkesin farklı olduğu bir ortam” formunda gördüğünü belirterek, “Bizim mesleğimizde bir stantla kendinizden vazgeçersiniz, öbür standınızda tekrar inşa edersiniz. Yakın vakitte bir stant yaptım. Orada bir Ecem’i bitirdim, bir Ecem’i gösterdim, bir sonrakinde yine bir Ecem kuracağım. Ben, daha düzgün bir dünya olabileceğine inanıyorum. Teknolojinin ydakikalar içinde ve karşısında insanın nereye gideceğini düşündüğüm genel bir bakışla yapıtlarımı üretiyorum. Daha uygun bir insan topluluğu için daha yeterli bir dünya kurulabilir üzere bir niyetle kendi sanatımı yapıyorum” diye konuştu. Son şahsî standını Japonya’da gerçekleştirdiğini ve burada teknoloji ile samimiyet ortasındaki ilgiyi sorguladığını aktaran Köse, “Samimiyeti Japonya’da aradığım bir stant yaptım. Kültürlerinde bunu saklamak var. O yüzden termal kameralarla çektiğim günlük hayat fotoğraflarını sergiledim. En sonunda bilgisayarımı da çekmeye başladım çünkü o da ısınıyordu. Böylelikle insan ve teknoloji ortasında birbirine dönen, birbirini sorgulayan bir stant oldu.” dedi.

KIZ ÇOCUKLARI İÇİN GERÇEK ROL MODELLERİN ÖNEMİ

Araştırmaya katılan beyaz yakalı bayanların yüzde 73’ü ‘cinsiyet eşitliği yok’, yüzde 75’i ‘şirketimin sistemi erkeklere nazaran kurulmuş’, yüzde 72’si ‘hayatımın en az bir mülakatında cinsiyetçi sorularla karşı karşıya kaldım’, yüzde 40’ı çocuk sahibi olmam mesleğimi önemli halde etkiledi’ dedi. İstifa edenlerin yüzde 25’i ‘erkek sisteminden ötürü istifa ettiğim için ‘istifa ettim’ üzere değil ‘istifa ettirildim’ üzere hissettim’ niyetinde. Ayrıyeten yükselen bayanların kritik bir kısmında sistemin cam tavanlarını yıkmak için erkek mentöre dayanak duyulmuş.

Abdula, bu sonuçlara bile bakıldığında Türkiye’de çok net bir halde kız çocukları ve bayanlarla ilgili bir potansiyel sorunu değil sistem sorunu olduğunun görüldüğünü, bu bahiste daha güçlü bir dayanışmaya ihtiyaç olduğunu vurguladı. Türkiye’deki doğurganlık oranlarıyla iktisadın erkek işgücü üzerine oturtulamayacağını, sitemin sürdürülebilirliği için çok süratli bir biçimde bayan istihdamının yüzde 50’lere çıkarılması gerektiğini tabir eden Abdula, şirketlerden evvel konutlarda bilhassa iş yükü, çocuk bakımı üzere bahislerde sosyolojik bir dönüşümün koşul olduğunu söyledi. 

Sektörel Dernekler Federasyonu (SEDEFED) Başkanı Emine Erdem de kız erkek fark etmeksizin her çocuğun hayal kurma potansiyeliyle doğduğunu, lakin bu potansiyelin sürdürülebilirliğinin büyük ölçüde etraf etkenlerine bağlı olduğunu söyleyerek şöyle konuştu:

Süreç içerisinde kız çocukları okula başladığında bir yerde sistematik olarak başarı/başarısızlıklar, doğru/yanlışlar derken yavaş yavaş geriye çekilme oluyor. Doğal öğrenme sürecinde aslında ‘yapabilirim’ diye başlıyor, ‘ama’larla kitleniyor, öz yeterlilik dediğimiz his yavaş yavaş yok oluyor. Bu nedenle hakikat rol modellerin kesinlikle kız çocuklarını yönlendirmesi çok kritik. Sıkıştığında kendini inançlı alanlara kaydırıyor, kendi sonlarını koyuyor. Böylece ‘ben fakat bu kadarını yapabilirim’ üzere yaklaşımla toplumsal algı kodlamaları oluyor. Sistem eşit bir itimat yeri oluşturmuyorsa kişisel yürek yavaş yavaş yorgunlaşıyor, kırılıyor.

Hiçbir vakit umutsuz olmadıklarını lisana getiren Fazilet, “Özellikle eşit şartlar, dayanak sistemleri sağlandığında bayanların yapamayacağı hiçbir şey olmadığına inanıyoruz. Kâfi ki eşitlik siyasetlerini içselleştirelim. Meselemiz kültürel kodlamalarda ve bunlar için gayret etmeye devam edeceğiz.” dedi.