Lisanssız elektrik üretiminde ‘saatlik mahsuplaşma’ devri

Enerji Piyasası Düzenleme Şurasının bugün aldığı kararla lisanssız üretimde “saatlik mahsuplaşma” uygulamasına son biçimi verildi.

Yeni düzenlemeyle birlikte sistemin temel yapısı korunurken mahsuplaşma tekniği aylık bazdan saatlik bazda uygulanacak biçimde değiştirilecek.

Buna nazaran, lisanssız elektrik üretiminde saatlik mahsuplaşma ile tüketicilerin kendi elektrik muhtaçlığının karşılanmasına odaklanılacak. Bu kapsamda tüketiciler, bir evvelki yılki tüketimlerinin en fazla 2 katı kadar üretim yapabilecek.

Tüketici, saatlik mahsuplaşmada evvelki yıl tüketiminin 2 katına kadar yaptığı üretimin kullanmadığı kısmının satışından gelir elde edebilecek. Bu hududun üzerindeki üretim ise sisteme verilerek yenilenebilir güç kaynaklarını destekleme sistemi kapsamında tüm tüketicilerin yararına sunulacak.

Yeni modelde tüketici, elektriği ürettiği saatlerde kendi abone kümesine uygulanan tarife üzerinden sisteme satarken tükettiği saatlerde ise tedarikçisiyle yaptığı ikili muahede fiyatı üzerinden elektrik satın alacak. Bu yapı, elektrik piyasasına uygun olarak üretim ve tüketimin farklı saatlerde gerçekleşmesi durumunda gelir ve harcama kalemlerinin başka ayrı oluşmasını sağlayacak.

Aylık mahsuplaşmada tüketici üretimin tüketimi karşılayan kısmını kendi kullanırken kalan üretim için ise bir evvelki yılki toplam tüketim ölçüsünü aşmayacak halde gelir elde ediyordu.

Saatlik mahsuplaşma tüketici davranışını geliştirecek

EPDK’nin örnek hesaplamalarına nazaran, saatlik ve aylık mahsuplaşma ortasındaki fark kolay bir senaryoyla açıklanıyor.

Geçen yıl 1000 kilovatsaat elektrik tüketen bir abonenin 2000 kilovatsaat üretim yaptığı durumda, aylık mahsuplaşma sisteminde tüketici her ay üretim ve tüketim farkı üzerinden ilerliyor.

Bir ayda 250 kilovatsaat üretim ve 100 kilovatsaat tüketim olması halinde, ortadaki 150 kilovatsaat için ödeme alınıyor ve yıl sonunda toplamda en fazla 1000 kilovatsaatlik üretim için gelir elde edilebiliyor. Saatlik mahsuplaşmada ise üretim ve tüketimin tıpkı saatlerde gerçekleşip gerçekleşmemesi belirleyici oluyor. Birebir örnekte, üretimin 40 kilovatsaatlik kısmı tüketimle tıpkı saatlerde gerçekleşirken 210 kilovatsaat üretim farklı saatlerde sisteme veriliyor. Buna karşılık 60 kilovatsaat tüketim de üretimin olmadığı saatlerde gerçekleşiyor.

Bu durumda tüketici, 210 kilovatsaatlik üretimi için satış geliri elde ederken, üretimin olmadığı saatlerde gerçekleşen 60 kilovatsaatlik tüketimi için elektrik satın alıyor. Yıl geneline bakıldığında ise tüketici toplamda 1450 kilovatsaatlik üretimden gelir elde ederken, 450 kilovatsaatlik tüketim için ödeme gerçekleştiriyor.

Böylelikle toplamda yaklaşık 1000 kilovatsaatlik istikrar korunurken tüketicinin elde edeceği sonuç elektriği hangi fiyatlardan almasına bağlı olarak şekilleniyor.

Hem aylık mahsuplaşmada hem de saatlik mahsuplaşma sonucunda toplam üretimi 2000 kilovatsaatin üzerinde üretimler bedelsiz olarak bedellendiriliyor.

En son olarak, aylık-saatlik mahsuplaşma sistem düzenlemesinde bedelsiz üretime düşen üretim ölçüsü artmayacak. Yeni sistemde tüketicinin tedarikçisiyle yaptığı ikili mutabakatın şartları direkt gelir yapısını etkileyecek.

İkili muahede fiyatını, kendi abone kümesine uygulanan düzenlenen tarifenin altında belirleyen tüketiciler saatlik mahsuplaşma sayesinde ek gelir elde edebilecek. Farklı fiyat düzeylerinde yapılan mutabakatlar ise tüketicilerin gelir yapısının şekillenmesine katkı sağlayacak.

Gerçek tüketim bilgileri üzerinden yapılan tahlillerde aylık mahsuplaşma modelinde 3 milyon 314 bin 497 lira gelir elde eden bir sanayi tesisi için yapılmış olan lisanssız üretim tesisinin geliri, saatlik mahsuplaşma modelinde 3 milyon 252 bin 375 lira düzeyinde oluşabiliyor. Bu kapsamda, tüketicinin tedarikçisiyle yaptığı ikili muahede fiyatına bağlı olarak gelir yapısı şekillenebiliyor. Bu farkın ise ikili muahede fiyatının faal halde yönetilmesiyle avantaja dönüştürülebileceği belirtiliyor.

Düzenleme ile bilhassa Piyasa Takas Fiyatı’nın (PTF) yüksek olduğu vakit dilimlerinde tüketim bedelinin daha aktif yönetilmesi hedefleniyor. Aylık mahsuplaşmada fiyat değişimleri sistem içinde dengelenirken saatlik modelde tüketici yüksek fiyatlı saatlerde tüketimini daha avantajlı biçimde yönetebilecek.

Tedarik piyasasının gelişmesine de katkı sunması beklenen bu yeni kurguyla, yüksek fiyatlı saatlerde güç idaresini gerçek yapan abonelerin finansal verimliliklerini artırması öngörülüyor. Dalda şeffaflığı ve faal piyasa iştirakini hedefleyen bu dönüşüm, yarın prestijiyle uygulanmaya başlanacak.