Çin-ABD teknoloji yarışı kızışıyor: Yapay zeka stratejik varlık

Çin ile ABD arasındaki yapay zeka rekabeti, global teknoloji ve finans piyasalarını etkilemeye devam ediyor. Son olarak Pekin idaresinin, Meta’nın Çinli teşebbüs Manus’u satın alma teşebbüsünü durdurması, bu rekabetin yeni bir boyuta taşındığını gösterdi.

Vuhan’da üç mühendis tarafından kurulan Manus, otonom misyonları yerine getirebilen yapay zeka casusuyla kısa müddette dikkat çekmişti. 2025 sonunda Meta ile yaklaşık 2 milyar dolarlık bir satın alma muahedesine varılması, Çinli bir teşebbüsün global pazara açılması açısından kıymetli görülüyordu.

Ancak Çin hükümeti, şirketin CEO’su Xiao Hong ve baş bilim insanı Ji Yichao’ya yurtdışı çıkış yasağı getirdi. Ayrıyeten Ulusal Kalkınma ve Islahat Komitesi tarafından yürütülen incelemede, satış sürecinin yatırım kurallarını ihlal ettiği tespit edildi.

New York Times analizine nazaran bu adım, Çin’in yapay zeka teknolojilerini artık açıkça “stratejik varlık” olarak gördüğünü ortaya koyuyor.

Gelişme, Washington ile Pekin ortasında ileri teknoloji üzerinden yürütülen jeopolitik rekabeti de derinleştirdi. Bilgilere nazaran Çinli şirketlerle yabancı yatırımcılar ortasındaki mutabakatlar 2021’den bu yana sert biçimde düşüşte. 2024’te süreç sayısı yüzde 73 azalırken, toplam hacim 54 milyar dolardan 7,8 milyar dolara geriledi.

Artan siyasi ve regülasyon riskleri, yatırım stratejilerini de değiştiriyor. Çinli teşebbüsler daha çok lokal sermayeye yönelirken, ABD merkezli fonlar da Çin pazarından çekilmeye başladı.

Bazı şirketler ise globalleşme için alternatif yollar arıyor. Örneğin ByteDance ve Shein üzere firmalar merkezlerini Singapur’a taşıdı. Manus da benzeri formda kısa müddette Singapur’a taşınmıştı.

Çin Komünist Partisi’nin yayın organı Küresel Times ise kararın jeopolitik rekabetten çok güvenlik dertleriyle alındığını savundu. Tahlilde, yapay zeka ve bilgi temelli mutabakatların “sıradan ticari işlemler” olarak görülemeyeceği ve devlet kontrolünün kaçınılmaz olduğu vurgulandı.

Uzmanlara nazaran Pekin’in bu müdahalesi, sırf Meta–Manus mutabakatını değil, gelecekteki misal teknoloji yatırımlarını da direkt etkileyecek.