Güçte ezber bozan devir başlıyor! Tüm sistem kökten değişiyor!

Enerji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı’nın üzerinde çalıştığı yeni güç mimarisi, sadece güç üretimini değil; Türkiye’nin hayat biçimini, ulaşım sistemlerini, kullanılacak yakıt cinslerini ve geleceğin iktisadının hangi altyapı üzerinde yükseleceğini de tekrar şekillendiriyor. Türkiye, güç kullanımını tüm kesimlerde elektrik eksenine taşıyor.

Ulaştırma, sanayi, tarım, ısıtma ve kentleşme dahil olmak üzere iktisadın tüm damarları elektriğe bağlanacak. Elektrik talebinin önümüzdeki 30 yılda yaklaşık üç kat artması bekleniyor. Bu artış yalnızca tüketim değil, üretim ve altyapı tarafında da büyük bir yine yapılanma manasına geliyor. Ulaşım tarafında en kritik dönüşüm elektrikli araçlarda yaşanacak. Türkiye’de bugün yaklaşık 17 milyon araba bulunurken bunun 5 ila 5,5 milyonu dizel motorlu. 2035 yılına kadar 6 ila 8 milyon elektrikli araç amacı, bu yapının kökten değişeceğini gösteriyor.

VERİ MERKEZİNDE VE KENTTE TÜKETİM ARTIYOR

Elektrik talebini büyüten bir başka alan ise dijital iktisat. Data merkezleri, yapay zekâ altyapıları ve yaz aylarında yüzde 19–20’ye ulaşan soğutma gereksinimi, yeni devrin güç baskısını artırıyor. Bilhassa bilgi merkezlerinin tüketimi, birtakım kentlerin toplam elektrik muhtaçlığına yaklaşan bir ölçeğe ulaşıyor. Bu tabloya paralel olarak yenilenebilir güç kapasitesinde de güçlü bir genişleme hedefleniyor. Güneş ve rüzgârda mevcut 41–42 bin MW düzeyinin 120 bin MW amacının üzerine taşınması gündemde. Yıllık 14–15 bin MW suram kapasitesi, Türkiye’nin hızlanma potansiyelini ortaya koyuyor. Artan üretim kadar değerli bir öbür başlık ise şebeke altyapısı. HVDC iletim sınırları, yeni trafo merkezleri, dijital şebeke sistemleri ve güç depolama yatırımları, yeni mimarinin omurgasını oluşturuyor.

NÜKLEERDE İHRACAT HEDEFİ

Güç sepetinde nükleer güç de stratejik bir yere oturuyor. 2050 gayesi olarak 20 bin MW nükleer kurulu güç planlanırken, Akkuyu’nun akabinde Sinop ve Trakya projeleri devreye alınmak isteniyor. Küçük modüler reaktörler (SMR) ise yeni teknolojik sıçrama alanı olarak görülüyor. Türkiye’nin bu alanda sadece kullanıcı değil, üretici ve ihracatçı pozisyona gelmesi hedefleniyor.

DEPOLAMA VE TİCARET ÜSSÜ CEYHAN

Güç ithalatı tarafında ise tablo dikkat cazibeli. Türkiye’nin yıllık güç faturası 60 ila 100 milyar dolar ortasında değişiyor. Güçte dışa bağımlılık yaklaşık yüzde 70 düzeyinde. Yeni modelin temel hedefi, bu bağımlılığı düşürerek güç sistemini daha yerli ve daha güçlü hale getirmek. Bölgesel ölçekte ise Türkiye’nin güç ticaretinde merkez ülke pozisyonunu güçlendirme gayesi öne çıkıyor. Irak-Türkiye Petrol Boru Sınırı ve Bakü-Tiflis-Ceyhan sınırı üzerinden mevcut akışın artırılması, Ceyhan’ın ise bir güç ticaret ve depolama üssüne dönüşmesi planlanıyor. Farklı kaynaklardan gelen petrolün depolanıp yönlendirildiği bu yapının, bölgesel fiyatlama üzerinde de tesirli olabileceği bedellendiriliyor.