En büyük banknot Ekonomiyi ele geçirdi

2009 yılında 200 TL’nin piyasaya sürülmesinden bu yana banknotların piyasadaki tartıları değerli değişti.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) EVDS sisteminden derlenen bilgilere nazaran, tedavüldeki toplam banknot adedi 2009’dan 2026 Mayıs’a yüzde 741 oranında yani yaklaşık 8,5 kat artarken, 200 TL’deki artış oranı yüzde 57.508 oranında oldu. Birinci olarak tedavüle sürüldüğünde yaklaşık 8 milyon 900 bin adet olan 200 TL’lik banknottan artık piyasada 5 milyar 114 milyon adet var.

Enflasyondaki yükselişle daha büyük kupürlü banknotlara olan gereksinimin besbelli formda arttığı tedavüldeki paraların yüklerini gösteren tabloya net bir biçimde yansıdı.

100 TL geriledi

2020 Haziran’da yüzde 41’e yaklaşan tartısı ile piyasadaki hakimiyetinin doruğuna çıkan 100 TL’lik banknotların hissesi ise dikkat cazibeli bir halde geriledi.

2017-2021 periyodunda tedavüldeki banknotlar içinde yüzde 40 düzeyinin üzerine çıkan 100 TL’nin oranı, sonraki yıllarda süratli biçimde gerileyerek yüzde 12 düzeylerine kadar düştü.

Benzer formda 50 TL ve 20 TL’lik banknotların toplam içindeki hissesinde da uzun vadeli gerileme dikkat çekti.

10 TL ve 5 TL’lik banknotların dolanımdaki hissesi ise yıllar içinde daha sonlu değişim gösterdi. Küçük kupürlerin toplam banknotlar içindeki yükünün giderek azaldığı tabloda net bir biçimde görüldü.

Nakit kullanımlarını etkiliyor

Yüksek enflasyon devirlerinde küçük kupürlü banknotların günlük harcamalarda fonksiyonunu kaybetmeye başladığı bilinirken, merkez bankaları enflasyondaki yükselişle daha büyük banknot basımına yöneliyor.

Tedavüldeki dağılımdaki değişim, sırf paranın satın alma gücündeki dönüşümle değil nakit kullanım tercihleriyle de şekilleniyor.

Büyük banknotların dolanımdaki hissesinin süratle artması, fiyatlardaki yükselişin nakit kullanıma direkt yansıması olarak da değerlendirilebiliyor. Bilhassa günlük harcamalarda daha fazla sayıda banknot taşıma gereksinimi, büyük kupürlü para kullanımını artırdığından hem taşımada hem de güvenlikte sorun yaratabiliyor. Bu da vatandaşı kartlı ve dijital ödeme sistemlerine yönlendiriyor.

ÖZDER ŞEYDA UYANIK