Hantavirüs nedir? Belirtileri, bulaşma yolları, tedavisi ve tedbire sistemleri

Hantavirüsler, Hantaviridae ailesine ilişkin virüslerdir. Kemirgenlerde (fare, sıçan gibi) doğal olarak bulunur ve ekseriyetle bu hayvanlara ziyan vermez. 

İnsana bulaştığında iki ana klinik tabloya neden olur:

Hantavirüs Pulmoner Sendromu (HPS): Bilhassa Amerika kıtasında yaygındır. Akciğerleri tesirler ve süratli teneffüs yetmezliğine ilerleyebilir.

Hemorajik Ateşle Seyreden Renal Sendrom (HFRS): Avrupa ve Asya’da daha sık görülür. Böbrekleri gaye alır ve kanama eğilimi yaratabilir. 

Virüs, tek sarmallı negatif RNA’ya sahiptir ve insanlarda teneffüs yahut böbrek sistemini ağır formda etkileyebilir.

Dünya genelinde yıllık 10.000 ila 100.000 civarında enfeksiyon iddia edilmektedir; mevt oranları Amerika’da %35-50’ye, öteki bölgelerde %1-15’e varabilir. 

HANTAVİRÜS NASIL BULAŞIR?

Hantavirüs beşerden beşere bulaşmaz (bazı istisnai raporlar hariç). Bulaşma neredeyse büsbütün kemirgen kaynaklıdır:

• Enfekte kemirgenlerin idrarı, dışkısı ve salyası ile kontamine tozların solunması (en yaygın yol).

• Kemirgen ısırığı yahut tırmalaması (nadir).

• Kontamine yüzeylere dokunup akabinde ağız, burun yahut gözlere temas.

• Kirli yiyecek yahut su tüketimi (daha az yaygın). 

Türkiye’de de kemirgen popülasyonunun ağır olduğu kırsal alanlar, depo, ahır ve yazlık konutlarda risk artar. Bilhassa bahar ve yaz aylarında kemirgen aktivitesi yükseldiği için dikkat etmek değerlidir.

HANTAVİRÜS BELİRTİLERİ NELERDİR?

İnkübasyon müddeti ekseriyetle 1-8 hafta (ortalama 2-4 hafta) ortasındadır. Hastalık iki fazda ilerler:

• Erken Faz (Grip Gibisi Belirtiler):Yüksek ateş

• Şiddetli kas ağrıları (özellikle sırt, kalça, uyluk)

• Yorgunluk ve halsizlik

• Baş ağrısı, baş dönmesi

• Bulantı, kusma, ishal, karın ağrısı

• Titreme ve soğuk terleme

İleri Faz (HPS için):

• Öksürük ve nefes darlığı

• Akciğerlerde sıvı birikimi (pulmoner ödem)

• Kalp ve teneffüs yetmezliği

HFRS’te ise böbrek yetmezliği, kanama ve düşük tansiyon öne çıkar. Erken devirde grip yahut COVID-19 ile karıştırılabilir, bu yüzden rodent teması hikayesi çok değerlidir. 

TEŞHİS VE TEDAVİ

Teşhis, semptomlar + rodent maruziyeti hikayesi + laboratuvar testleri (PCR, antikor testleri) ile konulur. Spesifik bir antiviral ilaç yahut aşı yoktur. Tedavi destekleyicidir:

• Hastanede ağır bakım takibi

• Oksijen dayanağı yahut mekanik ventilasyon

• Sıvı istikrarı ve böbrek işlevlerinin izlenmesi

• Gerektiğinde diyaliz

Erken müdahale hayati değer taşır. Mortalite oranı yüksek olduğu için kuşku durumunda çabucak doktora başvurun. 

HANTAVİRÜSTEN NASIL KORUNULUR?

CDC ve WHO’nun önerdiği pratik adımlar:

• Kapı ve pencereleri kapatın, delikleri tıkan. Yiyecekleri hava geçirmez kaplarda saklayın.

• Fare dışkısı gördüğünüzde ıslak paklık yapın (kurutmayın, toz kaldırmayın). %10 çamaşır suyu yahut uygun dezenfektan kullanın. Maske ve eldiven giyin.

• Kamp, yazlık mesken yahut ahır paklığında maske kullanın. Meyyit fareleri çıplak elle tutmayın.

• Kapalı ve tozlu alanları uygun havalandırın.

• Evcil kediler yardımcı olabilir, fakat asıl tahlil rodent popülasyonunu yönetmektir.