Bedende Kapalı Kalmış Kanser Hücrelerine Dikkat!

Kanser tedavisi gören pek çok hasta için en rahatlatıcı cümle şudur: “Bütün tetkikleriniz olağan.” Lakin çağdaş tıbbın geldiği noktada, bu cümle her vakit sürecin büsbütün sona erdiği manasına gelmeyebiliyor. MR, PET ve rutin kan testlerinin olağan olması, bedende hastalığa ilişkin hiçbir hücre kalmadığını kesin olarak göstermeyebiliyor. Çünkü kimi kanser hücreleri, görüntüleme sistemlerinin ve klasik testlerin algılayamayacağı kadar küçük ve sessiz bir formda sirkülasyonda varlığını sürdürebiliyor.

İşte bu noktada moleküler tahliller devreye giriyor; Minimal Rezidüel Hastalık (MRD) olarak isimlendirilen bu görünmez risk, sadece bir tüp kan üzerinden tespit edilebiliyor. Bilhassa yüksek riskli kanser cinslerinde ve tedavi sonrası takip sürecinde MRD, hastalığın tekrar ortaya çıkma ihtimalini evvelce öngörmeye imkân tanıyan son derece kritik bir gösterge haline geliyor. Memorial Şişli Hastanesi Onkoloji Merkezi’nden Prof. Dr. Serkan Keskin, 4 Şubat Dünya Kanser Günü öncesi kanser takibinde MRD testi ile ilgili bilinmesi gerekenler hakkında bilgi verdi.

Görüntüleme ve klasik testler her vakit kâfi mi?

Kanser kuşkusu olan ya da kanser tanısı almış hastaların takip sürecinde Manyetik Rezonans (MR), Bilgisayarlı Tomografi (BT), PET-CT ve ultrason üzere görüntüleme sistemleri sıklıkla kullanılmaktadır. Buna ek olarak kimi kan testleri ve tümör belirteçleri ile hastalığın varlığı ya da yokluğu kıymetlendirilmektedir. Bu prosedürler çağdaş tıbbın vazgeçilmez araçlarıdır ve birden fazla vakit gerçek yönlendirme sağlamaktadır.

Ancak klinik pratiğin ortaya koyduğu kritik bir gerçek vardır: Tüm bu tetkikler olağan olsa bile, hastalık moleküler seviyede büsbütün ortadan kalkmamış olabilir. Tedavilerini tamamlamış, ameliyat olmuş ve “tam yanıt” aldığı düşünülen birtakım hastalarda yıllar sonra nüks görülmesi, bu durumun en somut göstergesi olarak karşımıza çıkmaktadır.

MRD testi kapalı kalmış kanser hücrelerini ortaya koyuyor

Minimal Rezidüel Hastalık, tedavi sonrasında bedende kalmış olabilecek çok küçük sayıdaki tümör hücrelerini tabir etmektedir. Bu hücreler klasik görüntüleme usulleriyle ya da rutin kan testleriyle saptanamamaktadır. Lakin genetik ve moleküler seviyede yapılan ileri tahliller sayesinde kandan tespit edilebilmektedir.

MRD değerlendirmesi için sadece bir tüp kan alınmakta ve bu örnek genetik laboratuvarlara gönderilmektedir. Kanda dolaşan tümör DNA’sı yahut tümör hücreleri, belli eşik (cut-off) bedellerine nazaran tahlil edilmektedir. Bu eşik kıymetin üzerinde saptanan sonuçlar, hastalığın ilerleyen devirde yine ortaya çıkma ihtimalinin yüksek olduğunu göstermektedir. 

Nüks riski evvelce görülebilir mi?

Güncel bilimsel datalar, MRD olumluluğu saptanan hastalarda ilerleyen devirlerde hastalığın nüks etme mümkünlüğünün yüzde 90’lara kadar çıkabildiğini göstermektedir. Bu bilgi, hem tabip hem de hasta açısından son derece değerlidir. Çünkü hastalığın geri dönmesini beklemek yerine, risk daha oluşmadan tedbir almak mümkün hale gelmektedir.

Meme kanseri, kolon kanseri, akciğer kanseri ve böbrek kanseri üzere birçok solid tümörde MRD testleri giderek daha yaygın formda kullanılmaktadır. Ameliyatını olmuş, kemoterapi ve öbür onkolojik tedavilerini tamamlamış bir hastada “Bu hastalık sahiden bitti mi?” sorusunun cevabı artık sırf sinemalarla değil, moleküler bilgilerle de bedellendirilmektedir.

Hastalar yakından izleniyor ve tedavi planı şekillendiriliyor

MRD’nin olumlu saptanması durumunda izlenen yol, klasik takip yaklaşımlarından farklılaşmaktadır. Bu hastalar daha yakından izlenmekte, denetimler sıklaştırılmakta ve gerekirse daha güçlü ya da farklı tedavi seçenekleri devreye sokulmaktadır. Emel, muhtemel bir nüksü klinik olarak ortaya çıkmadan yakalamak ve hastayı tekrar tam şifaya ulaştırmaktır.

Günümüz onkolojisi artık sadece organ seviyesinde değil, gen ve molekül seviyesinde ilerlemektedir. Hangi hastanın daha yüksek risk taşıdığı, hangi tedaviden daha fazla yarar göreceği giderek daha net biçimde ortaya konabilmektedir. Bu yaklaşım, gereksiz tedavilerin önüne geçerken gerçek hastaya hakikat vakitte yanlışsız tedavinin verilmesini sağlamaktadır.

Nüksü engellemek çok kritik 

Kanser tedavisinde muvaffakiyet artık sırf tümörü ortadan kaldırmakla hudutlu değildir. Asıl muvaffakiyet, hastalığın geri dönmesini engellemekte yatmaktadır. MRD testleri, bu amaca giden yolda tabiplerin elini güçlendiren, hastalara ise umut veren kritik bir gelişme olarak öne çıkmaktadır. Moleküler seviyede yapılan bu değerlendirmeler sayesinde kanserle çabada daha şuurlu, daha güçlü ve daha erken adımlar atılabilmektedir.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı