TÜİK maliyet artışlarıun ‘yeni’ sepetini açıkladı: Simit girdi, gazete çıktı!

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), enflasyon sepetinde yer alan eserleri ve yüklerini güncellerken, sepette bu yıl 428 husus ve 972 unsur çeşidi dikkate alınacak.

TÜİK’in internet sitesinde yer alan açıklamaya nazaran, Kurum, her yıl fiyat derlenen yerleşim ve iş yerleri ile sepette yer alan eserler, yükleri ile eser tariflerini güncelliyor.

Buna nazaran, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), toplumun tüketim kalıplarını mümkün olduğunca gerçeğe yakın halde yansıtmayı hedefleyen mal ve hizmet sepeti üzerinden hesaplanıyor.

Piyasada mevcut tüm mal ve hizmet fiyatlarının, takip edilmesinin mümkün olmaması nedeniyle TÜFE hesaplaması için hane halklarının tüketim harcamalarında değerli yer tutan mal ve hizmetler dikkate alınarak, bir sepet oluşturuluyor. Kelam konusu sepet, tüketicilerin günlük ömürlerinde sıkça tercih ettiği eser ve hizmetleri içeriyor.

– Baz yıl güncellendi

Yürütülen çalışmalar sonucunda “2025” TÜFE için yeni baz yılı (temel yıl) olarak belirlendi. Baz yılı, fiyat endekslerinin “100” olarak kabul edildiği yıl olarak tanımlanıyor.

Baz yılının yenilenmesi, endeksin yorumlanmasını kolaylaştırırken, milletlerarası karşılaştırılabilirliği artırmakta ve endeks düzeylerinin çok büyümesini engelleyerek, daha anlaşılır referans noktası sağlıyor.

Baz yılının değişmesiyle, TÜFE’de hala kullanılan mevcut sınıflama yapısı yerine, şimdiki tüketim kalıplarını daha uygun yansıtan “Amaca Nazaran Ferdi Tüketim Sınıflaması COICOP-2018″e geçilmesine karar verildi.

Yeni baz yılı, sınıflama ve yük yapısı ile üretilen birinci datalar, ocak TÜFE haber bülteniyle yayımlandı.

Bu süreç, endeksin tekrar hesaplanmasını değil, sadece mevcut bilgilerin yeni sınıflama yapısına uygun formda gruplanmasını tabir ediyor.

Bu nedenle, manşet enflasyon göstergelerinde rastgele bir değişiklik olmayacak. Sadece kimi alt endekslerde sınıflama farkından kaynaklı değişiklikler görülebilecek.

– Sepette yer alan eserlerin sayısı değişiyor

Açıklamaya nazaran, bu yıl prestijiyle alandan bilgi derleme yoluyla elde edilecek fiyat sayısı, derlenen toplam fiyat sayısının yaklaşık yüzde 51,14’ünü oluşturacak.

TÜFE’de bu yıl 81 vilayet ve 239 ilçe kapsamında, 39 bin 70 iş yeri ve 5 bin 246 konuttan (kira) 428 husus ve 972 husus çeşidi için her ay yaklaşık 636 bin 640 fiyat derlenecek.

Her yıl Aralık ayında yapılan güncellemede, hanehalklarının tüketim harcamalarında tartısı artan mal ve hizmetler endeks sepetine dahil ediliyor, tartısı azalan eserler sepetten çıkarılıyor.

Bu nedenle, TÜFE sepetinde yer alan eserlerin sayısı her yıl değişim gösteriyor. TÜFE tüketim sepeti ve yükleri ise yıl içinde değişmeden sabit kalıyor.

Bu yıl TÜFE tartılarının belirlenmesinde kullanılan temel data kaynağının değişmesi ve yeni sınıflamaya geçilmiş olması nedeniyle unsur sepetine yeni giren ve çıkan husus sayısının, geçen yıllara kıyasla fazla olduğu görüldü.

Güncellemeye nazaran, bu yıl sepete simit (fırın, market ve gibisi yerlerde satılan), yöresel peynirler, hazır pizzalar, hazır börekler, okul forması, bebek elbisesi, termos ve araba ekspertiz fiyatı üzere 38 unsur listeye alındı.

Kakao, ekmek hamuru (yufka), kravat, gazeteler ve tıraş gereçleri üzere 30 eser ise sepetten çıkarıldı.

Ayrıca, hanehalklarının husus çeşidi seviyesinde değişim gösteren yeni tüketim tercihlerinin de TÜFE sepetine yansıtılabilmesi için her yıl olduğu üzere pek çok unsur altına yeni husus çeşitleri eklendi.

Örneğin, 2026 yılında dizel araba (madde) büsbütün TÜFE sepetinden çıkarken, “otomobil (benzinli, elektrikli ve hibrid)” hususları altına yeni husus çeşitleri eklendi.

– Ana küme ağırlıkları

TÜFE hesaplamalarında kullanılacak, ana küme yükleri da belirlendi. TÜİK’in, enflasyon hesaplama güncellemesiyle “2003=100” olan baz yılını “2025=100” olarak değiştirmesiyle, ana küme sayısı da 12’den 13’e çıktı. Kimi ana kümelerin isimlerinde de değişikliğe gidildi.

Özellikle dijital eserler ve dijital içerik tüketimine ait kategoriler, COICOP-2018’de farklı bir sınıf haline getirildi ve belgisiz tanımlar ortadan kaldırıldı.

Sigorta ve finansal hizmetler, yeni harcama kümesi olarak enflasyon hesaplamasında yer aldı.

Buna nazaran, besin ve alkolsüz içeceklerin tartısı yüzde 24,96’dan yüzde 24,44’e, konut, su, elektrik, gaz ve başka yakıtların tartısı yüzde 15,21’den yüzde 11,40’a gerilerken, ulaştırmanın tartısı 15,34’ten 16,62’ye yükseldi.

Gıda ve alkolsüz içecekler, alkollü içecekler, tütün ve tütün eserleri, konut, su, elektrik, gaz ve öteki yakıtlar, sıhhat, eğitim, bilgi ve irtibat ana kümelerinin tartısının azaldığı, giysi ve ayakkabı, mobilya, mefruşat ve meskende kullanılan ekipmanlar ile rutin mesken bakım ve tamiratı, ulaştırma, cümbüş, dinlence, spor ve kültür, lokantalar ve konaklama hizmetleri, ferdî bakım, toplumsal müdafaa, çeşitli mal ve hizmetler kümelerinin yükünün arttığı görüldü.

Söz konusu yükler, alkollü içecekler, tütün ve tütün eserlerinde yüzde 2,75, sıhhatte yüzde 2,79, bilgi ve irtibatta yüzde 3,10, eğitimde yüzde 2,02, giysi ve ayakkabıda yüzde 7,90, mobilya, mefruşat ve konutta kullanılan ekipmanlar ile rutin mesken bakım ve tamiratında yüzde 7,92, cümbüş, dinlence, spor ve kültürde yüzde 4,34, lokantalar ve konaklama hizmetlerinde yüzde 11,13, ferdî bakım, toplumsal muhafaza, çeşitli mal ve hizmetlerinde yüzde 4,49 ve sigorta ve finansal hizmetlerde yüzde 1,07 olarak belirlendi.

Tüketici fiyat endeksi ana kümelerinin isim değişiklikleri ve oran tartıları şöyle:

TÜİK’in internet sitesinde yer alan açıklamaya nazaran, TÜFE’nin hesaplanması ve kamuoyuna sunulması ile ilgili süreçler, vakit içinde toplumun değişen tüketim alışkanlıklarına, ekonomik şartlara ve memleketler arası standartlara uygun olacak biçimde daima güncelleniyor.

TÜFE’de fiyatlar, belli eserler için tarifli yer, vakit ve satış noktalarına nazaran derleniyor. Bu süreç, saha müşahedelerini, barkod tarama bilgilerini, idari kayıtları ve çevrim içi satış yerlerinden elde edilen web kazıma bilgilerini birlikte kullanan çok kaynaklı bir yapıya sahipken, milletlerarası standartlarda da önerilen bu yaklaşım, hem temsil gücünü hem de ölçümün doğruluğunu artırıyor.

Bilgisayar Takviyeli Şahsî Görüşme Sistemi (CAPI) ile alandan data toplama metodu, TÜİK’in 26 bölge müdürlüğünde misyonlu anketörlerin, seçilen iş yerlerini şahsen ziyaret ederek, mal ve hizmet fiyatlarını tablet bilgisayarlara kaydetmelerine dayalı klâsik data derleme tekniği olarak tanımlanıyor. Bu yıl prestijiyle alandan data derleme metoduyla elde edilecek fiyat sayısı, derlenen toplam fiyat sayısının yaklaşık yüzde 51,14’ünü oluşturuyor.

Barkod (satış) datalarının kullanımı tekniğiyle perakende ticaret bölümünde kıymetli hisseye sahip zincir marketlerden sağlanan datalar, TÜFE hesaplamalarında birinci olarak 2021’de kullanılmaya başlandı. Tahlil süreçleri tamamlanan iş yeri barkod datalarının TÜFE hesaplamalarına dahil edilmesiyle 2026 yılı prestijiyle bu prosedürle derlenen fiyat sayısı, toplam fiyat sayısının yüzde 43,29’una karşılık geliyor.

Kullanılan bir öteki prosedür ise “veri kazıma (web scraping)” biçimindeki fiyat derleme olarak uygulanıyor. 2026 yılı prestijiyle bu teknikle elde edilen fiyat sayısı, derlenen toplam fiyat sayısının yaklaşık yüzde 5,57’sini oluşturuyor.

Gerek barkod bilgilerinin kullanımı gerekse internet üzerinden derlenen fiyatların TÜFE hesaplamalarına dahil edilmesi istatistik ofisleri için maliyeti düşürürken cevaplayıcı yükünü de azaltıyor. Bunun yanı sıra istatistik üretiminde data derleme sıklığı daha yüksek ve daha büyük hacimli oluyor. TÜFE’nin zamanlılığı gereği bahsedilen her iki yol için de ilgili ayın 1’i ile 24’ü ortasındaki bilgiler kullanılıyor. Her husus için elde edilen günlük fiyatın geometrik ortalaması alınarak ilgili hususun aylık ortalama fiyatına ulaşılıyor.

– Sıhhat ve eğitimde klâsik prosedür yerine CAWI kullanılıyor

Bilgisayar Takviyeli İnternet Anketi (CAWI) yoluyla data derleme metodu, cevaplayıcıların internet tabanlı özel olarak tasarlanmış anket formlarını çevrim içi olarak doldurmaları temel prensibine dayanıyor.

TÜFE’de, sıhhat ve eğitim dalları kümesinden seçilmiş unsur çeşitleri için fiyatların firma yetkilileri tarafından “www.tuik.gov.tr” internet sitesindeki anketin doldurulması formunda uygulanıyor. Bu sistem 2024 yılı boyunca test edilerek, kelam konusu fiyatlar hem anketörler tarafından yüz yüze görüşme tekniğiyle alandan derlenmiş hem de eş vakitli olarak CAWI metodu kullanılmıştı. Geçen yıl prestijiyle kelam konusu unsurlar klasik metottan çıkarılarak yalnızca CAWI formülüyle derlenmeye başlandı.

TÜFE kapsamında kira fiyatlarının takibi için Bilgisayar Takviyeli Telefon Görüşmesi (CATI) formülü ile merkezde vazifeli operatörler tarafından data derlenirken, hanelerle kurumsal bağlantı çizgisi olan “ALO 124” üzerinden telefonla görüşülerek kira anketi gerçekleştiriliyor. Bu formda yapılan tüm görüşmeler kayıt altına alınıyor. Telefon ile kira anketi yapılamayan hanelerle ise bölge müdürlüklerinde misyonlu işçi tarafından bilgisayar dayanaklı yüz yüze görüşülerek anket uygulanıyor. Yıl boyunca “aynı konutun” kira fiyatı kesintisiz takip ediliyor. 2023’ten itibaren 5 bin 246 konuttan kira fiyatı inceleniyor.

TÜFE’de 2025 yılı prestijiyle yüklü olarak hizmet kümesinden (otel, lokanta ve benzeri) seçilmiş birtakım husus çeşitleri için fiyatların CATI prosedürüyle derlenmesine başlanmıştı.

TÜFE’de idari kaynaklardan tam kapsamda ve aktüel olarak derlenebilecek fiyatların direkt ilgili kurumlardan temini yoluna gidildi. Bu kapsamda akaryakıt fiyatları, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) kayıtlarından sağlanıyor.