Uzman isimden ‘hantavirüs’ açıklaması: ‘Pandemi beklemiyoruz’

Yeditepe Hastanesi’nden Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Meral Sönmezoğlu, “Hantavirüsler, kemirgenler ve kimi böcekçil hayvanlar aracılığıyla taşınan, zarflı RNA yapısına sahip virüslerdir. Bunyaviridae ailesi içerisinde yer alan bu virüs kümesi, farklı çeşitleriyle insanlarda çeşitli hastalıklara yol açabilmektedir. Bugüne kadar en az 40 hantavirüs çeşidi tanımlanmış olup bunların en az 22’sinin insanlarda hastalık yapabildiği biliniyor. Her hantavirüs tipi ekseriyetle belli bir kemirici tipi ile bağlantılıdır ve virüs tabiatta bu hayvanlar ortasında dolanımını sürdürür” diye konuştu.

Prof. Dr. Sönmnezoğlu, “Virüs ismini, birinci defa izole edildiği Hantaan Irmağı’ndan alıyor. 1978 yılında Ho Wang Lee tarafından Kore’de bu ırmak etrafında yaşayan bir kemiriciden izole edilerek bilim dünyasına kazandırılmıştır. Bu keşif, hastalığın nedeninin anlaşılmasında değerli bir dönüm noktası olmuştur. Hantavirüs yeni bir virüs değil. Hastalık birinci olarak Kore Savaşı sırasında dikkat çekiyor. O periyotta Amerikan askerleri ortasında yüksek ateş, şiddetli kanamalar ve böbrek yetmezliği ile seyreden olaylar görülüyor ve hastalık ‘Kore Kanamalı Ateşi’ olarak isimlendiriliyor. Amerikan ordusu 1951-1952 yılları ortasında 3500’den fazla hadise ve yaklaşık 400 vefat kaydetmiş. Savaş sonrası asker hareketliliği ve lojistik faaliyetler nedeniyle hastalığın belirtileri dünyanın farklı bölgelerinde de görülmeye başlanmış” dedi.

“HASTALARDA BÖBREK YETMEZLİĞİ GÖRÜLEBİLİR”

Prof. Dr. Sönmnezoğlu,“Hantavirüsler, coğrafi dağılımına ve virüs tipine bağlı olarak iki ana klinik tabloya neden olur; Hantavirüs Kardiyopulmoner Sendromu (HCPS). Daha çok Amerika kıtasında görülür. Akciğer tutulumu ön plandadır. Hastalık ani başlangıçlı olup süratle ağırlaşabilir. Öksürük, nefes darlığı, akciğerlerde sıvı birikimi ve dolanım yetmezliği gelişebilir. Bu formun mevt oranı epey yüksektir. Renal Sendromla Seyreden Hemorajik Ateş (HFRS) ise Avrupa ve Asya’da yaygındır. Böbrek tutulumu ile karakterizedir. Hastalarda düşük tansiyon, kanama eğilimi ve böbrek yetmezliği görülebilir. Türkiye’de bildirilen olaylar çoklukla bu klinik tablo ile uyumludur” diye konuştu.

“HANTAVİRÜSLER BEŞERLER ORTASINDA BULAŞMAZ”

Hantavirüslerin çoğunlukla kemirgenler aracılığıyla insanlara bulaştığını söyleyen Prof. Dr. Meral Sönmezoğlu, “Enfekte kemirgenlerin idrarı, dışkısı yahut tükürüğü ile etrafa yayılan virüs, kuruyarak havaya karışabilir ve teneffüs yoluyla insanlara geçebilir. Kontamine partiküllerin solunması, kemirgen atıklarıyla temas, nadiren kemirgen ısırıkları ile bulaşabilir. Kapalı ve yetersiz havalandırılan alanların temizlenmesi, kemirgen istilasına uğramış ortamlarda bulunmak, çiftçilik ve ormancılık üzere faaliyetler bulaş riskini artırır. Genel olarak hantavirüsler beşerler ortasında bulaşmaz. Fakat Amerika kıtasında görülen Andes virüsü için az de olsa beşerden beşere bulaş bildirilmiştir. Bu bulaşın ekseriyetle tıpkı konutta yaşayan bireyler yahut yakın temaslılar ortasında, uzun vadeli temas sonucu gerçekleştiği belirtilmektedir” tabirlerini kullandı.

“BELİRTİLER ATEŞ, BAŞ AĞRISI, KAS AĞRILARI, KARIN AĞRISI, BULANTI VE KUSMA”

Prof. Dr. Sönmezoğlu, “Belirtiler ekseriyetle virüse maruz kalındıktan sonra 1 ila 8 hafta içinde ortaya çıkar. Erken periyot belirtileri; ateş, baş ağrısı, kas ağrıları, karın ağrısı, bulantı ve kusma. İleri devir belirtileri; HCPS’de: öksürük, nefes darlığı, akciğer ödemi. HFRS’de: düşük tansiyon, kanama bozuklukları, böbrek yetmezliği. Hastalık kimi hastalarda süratle ağırlaşarak hayati risk oluşturabilir. Hantavirüs enfeksiyonunun erken tanısı, belirtilerin başka birçok hastalıkla benzerlik göstermesi nedeniyle güç olabilir. Bu nedenle hastanın hikayesi büyük kıymet taşır. Bilhassa kemirgen teması, mesleksel riskler ve seyahat geçmişi sorgulanmalıdır. Teşhis yolları olarak serolojik testler (IgM ve IgG antikorlarının tespiti), PCR ile viral RNA’nın gösterilmesi kullanılır. Laboratuvar çalışmaları yüksek biyogüvenlik tedbirleri gerektirir” dedi.

“VAKALARIN BÜYÜK ÇOĞUNLUĞU ASYA VE AVRUPA’DA GÖRÜLÜR”

Prof. Dr. Sönmezoğlu, “Hantavirüs enfeksiyonu için onaylanmış spesifik bir antiviral tedavi yahut aşı bulunmuyor. Tedavi büsbütün destekleyicidir. Teneffüs takviyesi, sıvı ve elektrolit istikrarı, böbrek işlevlerinin izlenmesi, gerekli durumlarda ağır bakım dayanağı yapılır. Erken devirde uygun tıbbi müdahale, bilhassa ağır olaylarda hayatta kalma talihini artırır. Hantavirüs enfeksiyonları az görülmekle birlikte dünya genelinde her yıl binlerce hadiseye neden olur. Yıllık kestirimi hadise sayısı; 10.000 – 100.000 civarındadır. Olayların büyük çoğunluğu Asya ve Avrupa’da görülür. Amerika kıtasında daha az olay olmasına karşın hastalık daha ağır seyreder. Mevt oranları Avrupa ve Asya’da yüzde 1 – yüzde 15, Amerika kıtasında yüzde 20 – yüzde 50 arasındadır” diye konuştu.

Prof. Dr. Sönmezoğlu, “Hantavirüs enfeksiyonları dünya genelinde farklı bölgelerde görülüyor. Çin en yüksek hadise sayısına sahip ülke. Güney Kore sistemli olarak olay bildiriliyor. Kuzey ve Orta Avrupa’da her yıl binlerce hadise görülüyor. Güney Amerika daha az olay fakat daha yüksek mevt oranına sahip. Türkiye’de hantavirüs hadiseleri 2009 yılından bu yana bildiriliyor. 2009-2025 yılları ortasında yıllık olay sayıları 4 ile 58 ortasında değişmiş. Türkiye’de görülen hadiseler çoklukla böbrek tutulumu ile seyreden HFRS formundadır. Hantavirüs enfeksiyonu açısından risk altında olan kümeler; çiftçiler, orman personelleri, depo, ahır ve kapalı alan çalışanları, kemirgenlerle temas riski olanlardır. Ayrıyeten uzun müddet kapalı kalmış alanları temizleyen şahıslar de risk kümesinde yer alır” sözlerini kullandı.

“KORUNMANIN EN TESİRLİ YOLU KEMİRGENLERLE TEMASI AZALTMAK”

Prof. Dr. Sönmezoğlu, “Yaşam alanlarının pak tutulmalıdır. Kemirgen girişleri engellenmelidir. Besinler inançlı formda saklanmalıdır. Paklık sırasında toz oluşumu önlenmelidir. Kirli alanlar temizlenmeden evvel nemlendirilmelidir. El hijyenine dikkat edilmelidir” dedi.