Dr. Yüzbaşıoğlu: “Akran Zorbalığının Görünmeyen Yüzü Meskende Öğrenilen Davranışlardır”

Akran zorbalığı, eğitim ortamlarında en sık karşılaşılan meselelerin başında geliyor. Yapılan bilimsel çalışmalar, zorbalık davranışlarının kritik bir kısmının çocukların konut ortamında maruz kaldığı bağlantı lisanı ve ebeveyn tavırlarıyla direkt alakalı olduğunu ortaya koyuyor. Konya Ticaret Odası (KTO) Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Kısmı akademisyeni ve Karatay Çocuk Eğitimi Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Dr. Öğr. Üyesi Yasemin Yüzbaşıoğlu, kimi çocukların meskende bastırılan öfkesini okulda dışa vurduğunu, kimilerinin ise konutta öğrendiği “üstünlük” algısını, kendisinden daha güçsüz gördüğü akranları üzerinde denediğini belirterek kritik bilgiler paylaştı.

Akran zorbalığı, eğitim ortamlarında en sık karşılaşılan sıkıntılardan biri olarak görülüyor. Çocukların, kendilerine söylenenlerden çok, günlük ömürde gözlemledikleri davranışları model aldığını belirten KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Kısmı akademisyenlerinden Dr. Öğr. Üyesi Yasemin Yüzbaşıoğlu şunları kaydetti; “Evde sıkıntıların bağırarak çözüldüğü, öfkenin bastırıldığı ya da bireylerin etiketlendiği bir bağlantı lisanı, fark edilmeden çocukların akran bağlantılarına taşınıyor. Bu durum, okul bahçelerinde görülen itme, alay etme, dışlama ve lakap takma üzere davranışların temelini oluşturabiliyor. Araştırmalar, sert, tutarsız ya da çok denetimci ebeveynlik tavırlarıyla büyüyen çocukların, akran bağlarında daha fazla saldırganlık ve zorbalık davranışı sergileyebildiğini gösteriyor. Mesken ortamında sonların tehdit, endişe ya da utandırma yoluyla çizilmesi, çocuğun hudut kavramından fazla güç ilgisini öğrenmesine neden oluyor.”

“Akran Zorbalığı Her Vakit Fizikî Değildir”

Yüzbaşıoğlu, birtakım çocukların konutta bastırılan öfkesini okulda dışa vurduğunu, kimilerinin ise meskende öğrendiği üstünlük algısını, kendisinden daha güçsüz gördüğü akranları üzerinde denediğini belirterek; “Özellikle fizikî cezaya ya da sert otoriteye maruz kalan çocuklarda empati maharetleri daha zayıf gelişiyor ve oburlarının hislerini fark etmede zahmet yaşıyorlar.  Zorbalık, fizikî şiddetle hudutlu değildir. Dışlama, alay etme, şuurlu yok sayma ve lakap takma üzere davranışlar da zorbalık kapsamında değerlendirilmelidir. Zorbalık dendiğinde birden fazla ebeveyn kendini otomatik olarak geri çeker. ‘Benim çocuğum o denli bir çocuk değil.’ Meğer zorbalık her vakit yumruk atmak değildir. Birtakım ebeveyn tavırları, istemeden de olsa bu davranışları besleyebilir. Çocuğu daima diğerleriyle kıyaslamak, sen daha güzelsin vurgusunu abartmak, başarıyı insan bedelinin önüne koymak, çocuğun yanılgılarını oburlarının önünde küçümsemek üzere davranışlar, çocuğun kulağına yüksek sesle değil, fısıltıyla yerleşir. Vakitle çocuk, kendi kıymetini diğerleriyle karşılaştırarak tanımlamaya başlar. Bu durum, münasebetlerde sıhhatsiz güç arayışlarını ve zorbalık davranışlarını tetikleyebilir” dedi.

“Duyguların Birinci Öğretildiği Yer: Ev”

Duygu düzenleme marifetlerinin gelişiminde aile ortamının belirleyici rol oynadığını söz eden Yüzbaşıoğlu; “Ağlamanın abartı, öfkenin ayıp, endişenin ise saçma olarak görüldüğü meskenlerde çocuk, hislerini tanımayı ve tabir etmeyi öğrenemiyor. Bastırılan hisler ise okul ortamında saldırgan davranışlar olarak ortaya çıkıyor. Konuşulamayan öfke fizikî davranışlara, söz edilemeyen hayal kırıklığı alaya, görülmeyen dehşet ise güç gösterisine dönüşebilir” halinde konuştu.

“Davranışla Verilen Eğitim, Sözcüklerden Daha Etkilidir”

Akran zorbalığıyla uğraşta en tesirli metodun, çocuklara uzun öğütler vermekten çok, yetişkinlerin davranışlarında bâtın olduğunu vurgulayan Yüzbaşıoğlu; “Hata yaptığında özür dileyebilen, öfkesini yönetebilen, gücünü baskı kurmaktan çok adil ve dengeli davranarak gösteren ebeveynler, çocuklara kalıcı iletiler verir. Oburlarının hudutlarına hürmet duyan, haklı olmak yerine adil olmayı seçen bir yetişkinle büyüyen çocuk, bağlarda gücün nereden geldiğini öğrenir. Bu derste ceza yoktur, nutuk yoktur ancak tesiri uzun yıllar süren bir öğrenme vardır” sözlerine yer verdi.

Yüzbaşıoğlu; “Akran zorbalığı sırf okulun, öğretmenin ya da öteki çocukların sorunu değildir. Bu sorun birden fazla vakit akşam sofralarında kurulan cümlelerde, meskende yükselen ses tonlarında, çocuğun hislerine verilen reaksiyonlarda sessizce filizlenir. Zorbalığı konuşurken gözlerimizi çocukların davranışlarına çevirmek kolaydır. Asıl sıkıntı olan, ebeveynlerin günlük hayatta verdikleri küçük lakin daima iletileri fark edebilmektir. Çünkü birtakım davranışlar okul bahçesinde görünür hâle gelir lakin onların lisanı, sonları ve tonu çok daha evvel konutun içinde öğrenilmiştir. Okul, birçok vakit yalnızca bu öğrenmenin sahnesidir. Senaryo ise çoktan meskende yazılmıştır” diyerek kritik tavsiyelerde bulundu.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı