AYM’den dijital arama ve el koyma kararlarına kritik iptal

Karar, Bursa 1. Asliye Ceza Mahkemesi’nin baktığı bir kaçakçılık davasında yaptığı müracaatla başladı. Mahkeme, CMK’nın 134. hususunun Anayasa’ya ters olduğu kanısına vararak belgeyi AYM’ye taşıdı.

Anayasa Mahkemesi ek koyma süreçlerinde hangi maddeyi iptal etti?

AYM, kuvvetli kuşku halinde bilgisayarlarda arama yapılması, kayıtların kopyalanması ve şifre çözülememesi durumunda dijital gereçlere el konulmasına imkan sağlayan kararları Anayasa’ya muhalif buldu. Kararda, şahsî dataların korunmasına ait kâfi teminatların bulunmadığı tespitine yer verildi.

Daha somut olarak; arama yapılmasına, kopya çıkarılmasına ve kayıtların metin haline getirilmesine müsaade veren birinci fıkranın birinci cümlesinin ilgili kısmı ile şifreli ya da gizlenmiş datalara ulaşmak gayesiyle aygıtlara el konulmasını düzenleyen ikinci fıkranın birinci cümlesi iptal edildi. AYM, iptaller nedeniyle bağımsız olarak uygulanamaz hale gelen üçüncü ve dördüncü fıkraları da kapsam dışındaki kurallar çerçevesinde iptal etti.

Yüksek mahkeme, iptal kararlarının yürürlüğe girmesinin dokuz ay ertelenmesine karar verdi; bu mühlet içinde yasama organının Anayasa’ya uygun yeni bir düzenleme yapması bekleniyor.

İptalin münasebeti: Ferdî bilgilere teminat yok

AYM çoğunluğu, kararında Anayasa’nın 13. ve 20. unsurlarına dayanarak iki temel eksikliği tespit etti.

Birincisi, soruşturma kapsamında elde edilen ferdî dataların yargılama sonunda ne olacağına dair rastgele bir düzenlemenin bulunmamasıdır. Beraat ya da takipsizlik kararı verildiğinde bilgilerin silineceğine, sahibine iade edileceğine ya da işlenmesinin sonlandırılacağına ait ne CMK’da ne de öteki bir mevzuatta açık bir garanti yer almaktadır.

İkincisi ise elde edilen dataların saklanacağı müddet, bu bilgilerden kimin yararlanabileceği ve yetkisiz erişime karşı ne tıp tedbirlerin alınacağı konusunda kanunda hiçbir çerçeve çizilmemiş olmasıdır. AYM, bu boşluğun şahsî bilgilerin korunmasını isteme hakkına orantısız bir sınırlama oluşturduğunu ve hukuk devleti unsuruyla bağdaşmadığını vurguladı.

Beş üye karşı oy yazısı yazsı

Karara İrfan Fidan, Saygıdeğer İnce, Yılmaz Akçil, Ömer Çınar ve Metin Kıratlı karşıoy yazdı. Beş üye, çoğunluğun hem sonucuna hem de münasebetine itiraz etti.

Karşıoy yazısında CMK’nın 134. unsurundaki mevcut garantilerin kâfi olduğu savunuldu. Buna nazaran; arama kararının kural olarak hakim tarafından verilmesi, savcı kararlarının 24 saat içinde hakim onayına sunulması, yedek kopyanın şüpheliye teslim edilmesi, kanıtların yargılama boyunca korunması ve 267. unsur kapsamında önlem kararlarına itiraz yolunun açık olması bu teminatlar ortasında sayıldı. Karşıoy ayrıyeten, ByLock başvurusunu içeren Bestami Eroğlu kararı dahil AYM’nin yakın tarihli ferdî müracaat içtihatlarının da birebir husus kapsamında elde edilen bilgilerin uzun müddet saklanmasını Anayasa’ya alışılmamış bulmadığına dikkat çekti.

Binlerce davayı ilgilendiriyor

CMK’nın 134. unsuru, Türkiye’deki ceza soruşturmalarının büyük çoğunluğunda uygulamaya giren ve özellikle FETÖ, terör, organize kabahat, kaçakçılık, silahlı örgüt ile ekonomik hata soruşturmalarında telefon ve bilgisayar datalarının kanıt olarak elde edilmesinde kullanılan temel yasal araç durumundadır. Yıllardır hak savunucuları ve avukatlar tarafından tenkit konusu olan husus, verilerin uzun müddet isimli emanette tutulması, iade süreçlerinin meçhullüğü ve soruşturmayla ilgisiz şahsî bilgilerin de kopyalanması üzere uygulamadan kaynaklanan meselelerle birlikte gündemdeki yerini korumaktaydı.

İptal kararı geriye yürümeyecek; yani bu karara dayanılarak daha evvel yapılmış arama ve el koyma süreçlerinin geçersiz sayılması kelam konusu olmayacak. Lakin hukuk etraflarında, halihazırda süren davalarda savunma avukatlarının bu kararı elde edilen dijital kanıtların güvenilirliğine yönelik itirazlarda kullanacağı beklentisi lisana getiriliyor.

TBMM’nin önünde dokuz aylık süre

AYM’nin verdiği müddet içinde TBMM’nin yeni bir düzenleme yapması gerekiyor. Yasama organı bu süreyi kullanmazsa, bilgisayar ve dijital gereçlerde arama yapılmasına ve şifreli aygıtlara el konulmasına imkan tanıyan kararların tamamı Şubat 2027 prestijiyle türel destekten mahrum kalacak.