İstilacı yabancı çeşitlerle uğraşta yeni devir

Tarım ve Orman Bakanlığı’nca hazırlanan “İstilacı Yabancı Tiplerin Girişinin ve Yayılmasının Önlenmesi ile İdaresi Hakkında Yönetmelik”, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Yönetmelikle, istilacı yabancı cinslerin biyolojik çeşitlilik, iktisat ve insan sıhhati üzerinde meydana getirebileceği olumsuz tesirlerin önlenmesi için ülkeye girişleri ve yayılmalarına dair alınacak önlemler düzenlendi.

Buna nazaran, istilacı yabancı çeşitlerin ülkeye kasıtlı ve kasıtsız girişinin ve yayılımının önlenmesi ile aktif halde yönetilmesi için Ulusal İstilacı Yabancı Cins (UİST) Listesi oluşturulacak. Bu liste sistemli güncellenecek.

Bir tıbbın UİST Listesi’ne dahil edilebilmesi için bilimsel ve teknik ispata dayanılarak ülke sonları içinde yabancı çeşit olduğu, mevcut şartlarda ve öngörülen iklim değişikliği şartlarında karasal ve sucul ortamlarda yaşayabilir popülasyon oluşturmaya, etrafta yayılmaya yahut yaşamaya elverişli olduğu tespit edilecek.

UİST Listesi, belirtilen kriterlere dayanılarak Sucul İstilacı Yabancı Tipler Teknik Müşavere Kümesi ile Karasal İstilacı Yabancı Çeşitler Teknik Müracaat Kümesi tarafından hazırlanacak ve karar verilmek üzere Ulusal İstilacı Yabancı Çeşitler Komitesine sunulacak. Komitenin belirlediği UİST Listesi, Bakanlığın internet sitesinde yayımlanacak.

Risk değerlendirmesi yapılacak

UİST Listesi’nin belirlenmesi için risk değerlendirmesi yapılacak. Cinslerin taksonomik kimlikleri, istila geçmişi, doğal ve mümkün yayılış alanlarının tanımlanması, olası zararın maliyetinin kıymetlendirilmesi üzere konular dikkate alınacak.

UİST Listesi’ndeki istilacı yabancı cinsler kasıtlı halde transit olarak taşınamayacak ve ülke sonları içine sokulamayacak, kapalı koruma da dahil olmak üzere rastgele bir yerde bulundurulamayacak, kapalı koruma da dahil olmak üzere üretilemeyecek, büyütülemeyecek ve yetiştirilemeyecek, imha için özel tesislere taşınması hariç taşınamayacak, ticarete mevzu edilemeyecek, satılamayacak, trampaya bahis edilemeyecek yahut kullanılamayacak, etrafa salınamayacak.

UİST Listesi’nde bulunan cinsler konusunda bilimsel ve tıbbi çalışmalar için üniversiteler, araştırma enstitüleri ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına Komisyon tarafından müsaade verilebilecek. Komite, istişare kümesinin uygun görmesi halinde, UİST Listesi’ndeki tipler için üstün kamu faydası ve zaruret olması durumunda istisnai faaliyet müsaadesi verebilecek.

Kaçma ya da yayılma durumunda derhal acil durum planı uygulanacak. Acil hareket planları, müracaat kümeleri tarafından hazırlanacak yahut hazırlattırılacak ve Komite tarafından onaylanacak.

UİST Listesi’nin kabul edilmesini takiben 18 ay içerisinde bu cinslerin kasıtlı yahut kasıtsız olarak giriş ve yayılma yollarının kapsamlı tahlili gerçekleştirilecek. İstilacı yabancı cinslerin ölçüsü, geliş yolları ve oluşabilecek beklenen ziyanlar göz önüne alınarak öncelikli geliş yolları belirlenecek.

Tabiat Müdafaa ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, istilacı yabancı tiplerin ülke içinde varlığını tespit etmek ve yayılmasını önlemek maksadıyla, UİST Listesi’nin yayımlanmasını takiben 36 ay içerisinde araştırma, izleme ya da öteki yordamlar yoluyla istilacı yabancı çeşitlere ait dataların toplanması ve kayıt altına alınması için izleme sistemi kuracak. Bu cinslerin denetim altına alınması için imha tedbirleri uygulanabilecek.